Özgür Nikbay Başvurusu (B. No: 2015/507)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması ve tutukluluğa

ilişkin kararların doğal hâkim, bağımsız ve tarafsız hâkim ilkelerine aykırı

olan sulh ceza hâkimliklerince verilmesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkının; kanuna aykırı olarak elde edilen bulguların delil olarak

kullanılması, mahkeme kararlarının idari denetime tabi tutulması, yetkisiz

soruşturma makamınca soruşturmanın yürütülmesi ve soruşturma dosyasına erişim

imkânı ile savunmanın hazırlanması için makul süre verilmemesi nedenleriyle

adil yargılanma hakkının, siyasilerin ve bir kısım medya organının birtakım

açıklama ve yorumları nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddiaları

ile Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kanun maddelerinin iptali istemine

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 8/1/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, daha önce benzer bir başvuruda sunulan

görüşler çerçevesinde yeni bir görüş sunulmasına gerek bulunmadığını belirterek

görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

7. Kamuoyunda 17-25 Aralık soruşturmaları

olarak bilinen soruşturmalar esnasında (anılan soruşturmalara ilişkin bilgiler

için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri [GK],

B. No: 2016/22169, 20/6/2017, § 30) Edirne Emniyet Müdürlüğü İstihbarat Şube

Müdürlüğü bünyesinde yapılan -önleme amaçlı- iletişime müdahale işlemlerinin

usulsüz olduğu iddiasına ilişkin olarak başvurucunun da aralarında olduğu çok

sayıda kolluk görevlisi hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca ceza

soruşturması başlatılmıştır.

8. Başvurucu, anılan soruşturma kapsamında 13/11/2014 tarihinde

gözaltına alınmıştır.

9. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) 14/11/2014

tarihinde başvurucuyu tutuklanması istemiyle İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimliğine

sevk etmiştir. Tutuklama talep yazısında, başvurucunun da aralarında olduğu

şüphelilerin Edirne Emniyet Müdürlüğünün hiyerarşik yapısı içinde altlık-üstlük

ilişkilerini kullanarak yasa dışı bir örgütlenmede bir araya geldikleri,

devletin istihbarat faaliyetleri kapsamında görevlerinin sağladığı nüfuz ve güç

ile yasaların verdiği yetkileri görevin gereklerine aykırı kullanarak

amaçlarına ulaşmak için toplumda tanınan ve kamuoyuna mal olmuş kişileri,

çoğunlukla emniyet müdürleri ve eşlerini, öğretim görevlilerini, meslek odası

mensuplarını -organize suç örgütleriyle ilişkilendirmek ve bu kişilere ait

bilgileri bildikleri hâlde kişinin gerçek kimliklerini gizlemek veya eksik ya

da yanlış bilgi vermek suretiyle- içeriği itibarıyla sahte belgelerle temin

edilen dinleme kararlarıyla dinledikleri, bu şekilde özel hayatın gizliliğini

ihlal ettikleri ifade edilmiş; başvurucu tarafından gerçekleştirildiği ve suç

oluşturduğu iddia edilen eylemlere ilişkin bir açıklamaya yer verilmiştir.

10. İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimliği 14/11/2014 tarihinde,

tutuklama talebinin reddi ile başvurucu hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına

karar vermiştir.

11. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 14/11/2014 tarihinde,

İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin bu kararına itiraz etmiştir.

12. Başsavcılığın bu itirazının değerlendiren İstanbul 5. Sulh

Ceza Hâkimliği 18/11/2014 tarihinde, itirazın kabulü ile başvurucunun resmî

belgede sahtecilik suçundan tutuklanmasına ve hakkında tutuklamaya yönelik

yakalama emri çıkarılmasına karar vermiştir. Hâkimlik, başvurucunun da

aralarında olduğu şüpheliler yönünden kuvvetli suç şüphesinin bulunduğu

sonucuna varırken soruşturma dosyalarında yer alan bilgi ve belgelere atıf

yapmış; özellikle İçişleri Bakanlığı Mülkiye Müfettişliğinin tevdi raporuna,

atılı suçların işlendiği hususundaki tanık ve müşteki beyanları ile ıslak

imzalı sahte belgelerin varlığına atıfta bulunmuştur.

13. Kararda kuvvetli suç şüphesi yönünden yapılan

değerlendirmede ayrıca başvurucunun da aralarında bulunduğu şüphelilerin

dinleme kararı alınması sürecinde örgütlü bir yapı içinde uygun mahkeme seçimi

konusunda birbirlerini yönlendirdikleri, ret kararlarına rağmen aynı

gerekçelerle tekrar mahkeme kararı alarak suç işlemedeki iradelerini, azim ve

kararlılıklarını ortaya koydukları, bu hususların tevdi raporuyla da tespit

edildiği ifade edilmiştir. Aynı kararda; şüphelilerin Edirne Emniyet Müdürlüğü

İstihbarat Şubesinde görev yaptıkları dönemde görevin sağladığı nüfuz ve gücü

görevlerinin gereklerine aykırı bir şekilde kullanarak toplumda tanınan ve

kamuoyuna mal olmuş birçok kişi hakkında, bu kişileri suç örgütleri ile

ilişkilendirmek suretiyle iletişim tespiti kararları aldıkları, bu kararları

alırken yargı mensuplarını da aldatacak şekilde, aleyhinde dinleme kararı

alınan kişilerin gerçek kimlik bilgilerini gizleyerek veya eksik yazarak hatta

yanlış bilgi vererek talepte bulundukları, bu kararlarla kişiler arasındaki

aleni olmayan konuşmaları amaç dışı kaydettikleri, bu kararları alabilmek için

iletişime müdahale talep formlarını yaygın, sistemli ve organize bir şekilde

sahte olarak düzenleyip kullandıkları yönündeki olgulara ve tutuklama talep

yazısında yer alan diğer tespitlere değinilmiştir.

14. Hâkimlik, tutuklama nedenlerine ilişkin olarak ise "... suçun yasada öngörülen cezasının alt ve üst

sınırı, bu suçun önemli ve ciddi sayılan suçlardan olması hasebiyle tutuklama

nedeninin varsayıldığı, CMK [Ceza Muhakemesi Kanunu]'nun 100. ve devamı

maddelerinde belirtilen tutuklama yasağı veya yargılama engeli gibi halin bulunmadğı, atılı suçlar yönünden şüphelilerin üzerine

atılı suç sayısı ve çeşitliliği dikkate alınarak alabilecekleri ceza miktarı gözönüne bulundurulduğunda kaçabilecekleri yönünde şüphe

bulunduğu, soruşturmanın henüz tamamlanmadığı, çok kapsamlı bir şekilde ve çok

yönlü olarak soruşturmanın devam ettiği, bu anlamda şüphelilerin delilleri yok

etme, gizleme,tanık ve mağdurlar üzerinde baskı

oluşturma şüphesinin bulunduğu, atılı suçlar yönünden beklenen ceza veya

güvenlik önlemi değerlendirildiğinde 'ölçülülük' ilkesi uyarınca daha hafif

koruma önlemi olan adli kontrol tedbiri uygulanmasının bu aşamada ve bu suçlar

ile bu şüpheliler yönünden yetersiz kalacağı..."

değerlendirmesinde bulunmuştur.

15. Başvurucu, çıkarılan yakalama kararı üzerine İstanbul 6.

Sulh Ceza Hâkimliğinin 19/11/2014 tarihli kararıyla tutuklanmıştır.

16. Başvurucu 19/11/2014 tarihinde tutuklamaya dair İstanbul 5.

Sulh Ceza Hâkimliğinin 18/11/2014 tarihli kararına itiraz etmiş, İstanbul 6.

Sulh Ceza Hâkimliğince 24/11/2014 tarihinde itirazın kesin olarak reddine karar

verilmiştir.

17. Başvurucu, anılan kararı 9/12/2014 tarihinde öğrenmiştir.

18. Başvurucu 8/1/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

19. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucunun da

aralarında olduğu şüphelilerin Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan

kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs etme, silahlı terör

örgütü kurma veya yönetme, silahlı terör örgütüne üye olma, devletin gizli

kalması gereken bilgilerini siyasal veya askerî casusluk amacıyla temin etme,

görevi kötüye kullanma, iftira, resmî belgede sahtecilik, haberleşmenin

gizliliğini ihlal etmek, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları kayıt

etmek, hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydetmek, hukuka aykırı olarak

ele geçirmek veya yaymak, özel hayatın gizliliğini ihlal etmek suçlarını

işlediklerinden bahisle cezalandırılmaları istemiyle aynı yer ağır ceza

mahkemesinde kamu davası açılmıştır.

20. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2015/371 sayılı

dosyası üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır.

21. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilk

derece mahkemesinde derdesttir.

IV. İLGİLİ HUKUK

22. İlgili hukuk için bkz.

Hikmet Kopar ve diğerleri ([GK],

B. No: 2014/14061, 8/4/2015, §§ 36-47) kararı.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 8/5/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Kanun Hükümlerinin

İptali İstemi

1. Başvurucunun İddiaları

24. Başvurucu 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 46.,

47., 48., 49., 71., 74., 83. ve 84. maddeleri ile yapılan düzenlemeler sonucu

soruşturmaya ilişkin esaslı savcılık işlemlerine karşı mahkeme güvencesinin

ortadan kaldırılmış olması nedeniyle anılan kanun değişikliklerinin Anayasa’nın

10., 19. ve 37. maddelerine aykırı olduğunu belirterek söz konusu kanun

maddelerinin iptalini talep etmiştir.

2. Değerlendirme

25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı

fıkrasında, yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemlerin doğrudan bireysel

başvuru konusu yapılamayacağı düzenlenmiştir. Bir yasama işleminin temel hak ve

özgürlüğün ihlaline neden olması durumunda doğrudan yasama işlemi aleyhine

değil ancak yasama işleminin uygulanması mahiyetindeki işlem, eylem ve

ihmallere karşı bireysel başvuru yapılabilir (Süleyman

Erte, B. No: 2013/469, 16/4/2013, § 17; Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 37).

26. Somut olayda başvurucu, yasama işleminin doğrudan Anayasa’ya

aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği iddiasıyla bireysel başvuruda

bulunmuştur.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Adil Yargılanma

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Masumiyet Karinesinin

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

a. Başvurucunun İddiaları

28. Başvurucu, hakkında yürütülen soruşturmanın öncesinde ve

sonrasında siyasilerin soruşturmayı yönlendirici beyanlarda bulunması ve bir kısım

medya organında aleyhine gerçek dışı kampanya yürütülmesi nedenleriyle

masumiyet karinesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

29. Anayasa Mahkemesine başvuru konusu olaylarla ilgili

delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki iddialarını kanıtlamak ve

dayanılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal edildiğine dair açıklamalarda

bulunarak hukuki iddialarını ortaya koymak başvurucuya düşer. Başvurucunun kamu

gücünün işlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü hak

ve özgürlük ile dayanılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayanılan

deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların neler

olduğunu başvuru dilekçesinde belirtmesi şarttır. Başvuru dilekçesinde kamu

gücünün ihlale neden olduğu iddia edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair

olayların tarih sırasına göre özeti yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki

hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği, buna ilişkin

gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli

Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).

30. Somut olayda başvurucunun başvuru formu ve eklerinde,

siyasilerin ve bir kısım medya organının hangi açıklama ve yorumları ile

kendisinin suçlu ilan edilmesi suretiyle masumiyet karinesini ihlal ettiklerini

belirtmediği görülmektedir. Bunun yanı sıra başvurucu, masumiyet karinesini

ihlal ettiğini ileri sürdüğü siyasilere ve bir kısım medya organına yönelik

hiçbir belirleyici ya da ayırt edici ifade de kullanmamış; başvuru formunda

anılan iddialarını somut bir olgu veya olay belirtmeksizin soyut olarak dile

getirmiştir.

31. Dolayısıyla başvurucunun masumiyet karinesini ihlal ettiğini

ileri sürdüğü, siyasiler ile bir kısım medya organı tarafından yapıldığı iddia

edilen açıklama ve yorumlar yönünden başvuruya konu ihlal iddialarıyla ilgili

deliller sunarak olaylara ilişkin iddialarını kanıtlama ve hangi Anayasa

hükmünün ihlal edildiğine ilişkin açıklamalarda bulunmak suretiyle hukuki

iddialarını ortaya koyma yükümlülüğünü yerine getirmediği anlaşılmıştır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun masumiyet karinesinin

ihlal edildiğine ilişkin iddialarının temellendirilmemiş olduğu anlaşıldığından

başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Adil Yargılanma

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin Diğer İddialar

a. Başvurucunun İddiaları

33. Başvurucu; kanuna aykırı olarak elde edilen bulguların delil

olarak kabul edildiğini, kendisi tarafından yapılan tüm işlemlerin mahkeme

kararlarına dayanmasına rağmen bu kararların İçişleri Bakanlığı müfettişlerince

idari denetime tabi tutularak yaptığı işlemlerin hukuka aykırı olduğunun iddia

edildiğini, yetkisiz olan Başsavcılık tarafından hakkında soruşturma yürütüldüğünü

ifade etmiştir.

34. Başvurucu ayrıca kendisine soruşturma dosyasına erişim

imkânı ve savunmanın hazırlanması için makul süre verilmediğini, verilen CD'de

yer alan bilgi ve belgelerin soruşturma dosyasındaki belgelerin tamamını

içermediğini belirterek adil yargılanma hakkının ve doğal hâkim ilkesinin ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

35. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi

şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır."

36. 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel

başvuru hakkı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı

fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

37. Yukarıda belirtilen Anayasa ve Kanun hükümleri gereğince

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece

mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir

kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, §§ 16, 17).

38. Somut olayda başvuruya konu yargılamanın devam ettiği tespit

edilmiştir (bkz. § 21). Bu kapsamda başvurucunun bu başlık altındaki

şikâyetlerine ilişkin olarak hukuk sisteminde mevcut yargısal yolları

tüketmeksizin bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır.

39. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Kişi Hürriyeti ve

Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Tutuklamanın Hukuki

Olmadığına İlişkin İddia

a. Başvurucunun İddiaları

40. Başvurucu; somut olayda hakkındaki suç isnatları ile ilgili

olarak kuvvetli suç şüphesi ile tutuklama nedenlerinin bulunmadığını, tutuklama

ve tutuklamaya itiraz sonucu verilen kararların gerekçelerinin ilgili ve

yeterli olmadığını, bu kararlar verilirken ölçülülük ilkesinin dikkate

alınmadığını, yine bu kararlarda herhangi bir kişiselleştirmeye gidilmediğini,

kanunda belirtilmeyen bir gerekçenin tutuklamaya sebep gösterildiğini ifade

etmiştir.

41. Başvurucu ayrıca ilgili mevzuata göre önleme dinlemesi ile

ilgili bilgi ve belgelerin delil olarak kullanılamayacağını, bunların ifşasının

suç olduğunu, ifşa suçu işlenerek elde edilen belgelerin delil olarak

değerlendirildiğini, İçişleri Bakanlığı Mülkiye Müfettişliğinin tevdi raporunun

doğruluğu sorgulanmadan suç şüphesi açısından delil olarak kabul edildiğini belirterek

masumiyet karinesinin, adil yargılanma ile kişi hürriyeti ve güvenliği

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

42. Anayasa'nın "Kişi

hürriyeti ve güvenliği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci

fıkrası ile üçüncü fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:

"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine

sahiptir.

...

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan

kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini

veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu

kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla

tutuklanabilir."

43. Başvurucun tutuklamanın hukuki olmadığına yönelik

iddialarının Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrası bağlamında, kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.

i. Genel İlkeler

44. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak ortaya konduktan sonra

ikinci ve üçüncü fıkralarında, şekil ve şartları kanunda gösterilmek şartıyla

kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sınırlı olarak

sayılmıştır (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 42).

45. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir müdahale

olarak tutuklamanın Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve tutuklama

tedbirinin niteliğine uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, Anayasa'nın

ilgili maddelerinde belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına

dayanma ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi

gerekir (Halas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, §§ 53, 54).

46. Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasına göre tutuklama

ancak suçluluğu hakkında kuvvetli belirti

bulunan kişiler bakımından mümkündür. Bir başka anlatımla

tutuklamanın ön koşulu, kişinin suçluluğu hakkında kuvvetli belirtinin

bulunmasıdır. Bunun için suçlamanın kuvvetli sayılabilecek inandırıcı

delillerle desteklenmesi gerekir (Mustafa

Ali Balbay, B. No: 2012/1272, 4/12/2013, § 72).

47. Öte yandan Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasında,

tutuklama kararının kaçma ya da delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini

önlemek amacıyla verilebileceği belirtilmiştir. 4/12/2004 tarihli ve 5271

sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesine göre de şüpheli veya sanığın

kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların

bulunması, şüpheli veya sanığın davranışlarının delilleri yok etme, gizleme

veya değiştirme, tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde

bulunma hususlarında kuvvetli şüphe oluşturması hâllerinde tutuklama kararı

verilebilecektir. Maddede ayrıca işlendiği konusunda kuvvetli şüphe bulunması

şartıyla tutuklama nedeninin varsayılabileceği suçlara ilişkin bir listeye yer

verilmiştir (Halas Aslan, §§ 58, 59).

48. Diğer taraftan Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve

özgürlüklere yönelik sınırlamaların

ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda

dikkate alınacak hususlardan biri tutuklama tedbirinin isnat edilen suçun önemi

ve uygulanacak olan yaptırımın ağırlığı karşısında ölçülü olmasıdır (Halas Aslan, § 72).

49. Her somut olayda tutuklamanın ön koşulu olan suçun

işlendiğine dair kuvvetli belirtinin olup olmadığının, tutuklama nedenlerinin

bulunup bulunmadığının ve tutuklama tedbirinin ölçülülüğünün takdiri öncelikle

anılan tedbiri uygulayan yargı mercilerine aittir. Zira bu konuda taraflarla ve

delillerle doğrudan temas hâlinde olan yargı mercileri Anayasa Mahkemesine

kıyasla daha iyi konumdadır. Bununla birlikte yargı mercilerinin belirtilen

hususlardaki takdir aralığını aşıp aşmadığı Anayasa Mahkemesinin denetimine

tabidir. Anayasa Mahkemesinin bu husustaki denetimi, somut olayın koşulları

dikkate alınarak özellikle tutuklamaya ilişkin süreç ve tutuklama kararının

gerekçeleri üzerinden yapılmalıdır (Gülser Yıldırım (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, §§ 123,

124).

ii. İlkelerin Olaya

Uygulanması

50. Başvurucu, yürütülen bir soruşturma kapsamında 5237 sayılı Kanun'un

204. maddesinde suç olarak düzenlenen resmi belgede sahtecilik suçlamasıyla

5271 sayılı Kanun'un 100. maddesi uyarınca tutuklanmıştır. Dolayısıyla

başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanağı

bulunmaktadır.

51. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin

meşru bir amacının olup olmadığı ve ölçülülüğü incelenmeden önce tutuklamanın

ön koşulu olan suçun işlendiğine dair

kuvvetli belirti bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekir.

52. Somut olayda başvurucu, resmi belgede sahtecilik suçundan

tutuklanmıştır. İstanbul 5. Sulh Ceza Mahkemesi, başvurucu hakkındaki tutuklama

kararında; soruşturma dosyası içerisinde mevcut deliller ile İçişleri Bakanlığı

Mülkiye Müfettişliğinin tevdi raporuna dayanarak, başvurucunun da aralarında

bulunduğu şüphelilerin Edirne Emniyet Müdürlüğü İstihbarat şubesinde görev

yaptıkları dönemde görevin sağladığı nüfuz ve gücü görevlerinin gereklerine

aykırı bir şekilde kullanarak toplumda tanınan ve kamuoyuna mal olmuş birçok

kişi hakkında bu kişileri suç örgütleri ile ilişkilendirmek suretiyle

iletişimin tespiti kararları aldıkları, bu kararları alırken yargı mensuplarını

da aldatacak şekilde bu kişilerden bir kısmının gerçek kimlik bilgilerini

gizledikleri veya eksik yazdıkları hatta yanlış bilgi verdikleri ifade

edilmiştir. Kararda ayrıca alınan bu iletişimin tespiti kararlarıyla başvurucu

ve diğer şüphelilerin kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları amaç dışı

kaydettikleri, bu kararları alabilmek için iletişime müdahale talep formlarını

yaygın, sistemli ve organize bir şekilde sahte olarak düzenledikleri ve

kullandıkları belirtilmiş; bu nedenlerle başvurucunun üzerine atılı suçu

işlediği yönünde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin

bulunduğu sonucuna varılmıştır (bkz. §§ 12, 13).

53. Buna göre tutuklama kararında gösterilen delillerin suç

işlendiğine dair kuvvetli belirti olarak kabul edilmesinin temelsiz olduğu

söylenemez.

54. Diğer taraftan başvurucu hakkında uygulanan tutuklama

tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Bu

değerlendirmede somut olayın tüm özellikleri dikkate alınmalıdır.

55. Somut olayda Hâkimlikçe başvurucunun tutuklanmasına karar

verilirken suçun kanunda

öngörülen cezasının alt ve üst sınırı, suçun önemi, 5271 sayılı Kanun'un 100.

ve devamı maddelerinde belirtilen tutuklama yasağı veya yargılama engeli gibi

hâlin bulunmaması, atılı suç yönünden başvurucunun alabileceği ceza miktarı gözönünde bulundurulduğunda kaçabileceği yönünde şüphe

bulunması, soruşturmanın henüz tamamlanmaması, çok kapsamlı bir şekilde ve çok

yönlü olarak soruşturmanın devam etmesi, başvurucuların delilleri yok etme,

gizleme, tanık ve mağdurlar üzerinde baskı oluşturma şüphesinin bulunması

hususlarına dayanıldığı görülmektedir (bkz. § 14).

56. Somut olayda başvurucu ile birlikte birden fazla kişi

hakkında soruşturma yürütüldüğü, soruşturmanın onlarca mağdur ve müştekisinin

bulunduğu anlaşılmış olup iddia edilen eylemlerin örgütlü bir yapı içinde

işlendiğinin de ileri sürüldüğü tespit edilmiştir. Başvurucu ve diğer

şüphelilerin örgütlü bir yapı içinde hareket ettiklerinin iddia edilmesi

karşısında bu örgütlü yapı içinde yer alan kişilerin yurt dışına kaçmasının ve

yurt dışında barınmasının diğer şüphelilere göre daha kolay olacağı açıktır.

57. Öte yandan emniyet teşkilatında emniyet müdürü olan

başvurucunun delilleri etkileme ve değiştirme imkânının diğer kişilere göre

daha fazla olduğu da kabul edilmesi gereken bir nedendir.

58. Dolayısıyla tutuklama kararının verildiği andaki genel

koşullar ve somut olayın yukarıda belirtilen özel koşulları ile İstanbul 5.

Sulh Ceza Hâkimliği tarafından verilen kararın içeriği birlikte

değerlendirildiğinde başvurucu yönünden özellikle delilleri etkileme ihtimaline

ve -suçun ağırlığına atfen- kaçma şüphesine ilişkin tutuklama nedenlerinin

olgusal temellerinin olduğu söylenebilir.

59. Öte yandan başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirinin ölçülü

olup olmadığının da belirlenmesi gerekir. Bir tutuklama tedbirinin Anayasa'nın

13. ve 19. maddeleri kapsamında ölçülülüğünün belirlenmesinde somut olayın tüm

özellikleri dikkate alınmalıdır (Gülser Yıldırım

(2), § 151).

60. Somut olayın yukarıda belirtilen özellikleri dikkate

alındığında İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimliğinin isnat edilen suç için öngörülen

yaptırımın ağırlığını da gözönünde tutarak başvurucu

hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu ve adli kontrol

uygulamasının yetersiz kalacağı sonucuna varmasının keyfî ve temelsiz olduğu

söylenemez.

61. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun tutuklanmasının hukuki

olmadığı iddiasına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmadığı açık olduğundan

başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

2. Sulh Ceza Hâkimliklerinin

Doğal Hâkim, Bağımsız ve Tarafsız Hâkim İlkelerine Aykırı Olduğuna İlişkin

İddia

a. Başvurucunun İddiaları

62. Başvurucu; tutuklama kararı veren sulh ceza hâkimliklerinin doğal hâkim ilkesine aykırı olduğunu,

ayrıca hakkındaki soruşturmanın başlatılması, bu süreçte yapılan yasal

düzenlemeler, kurulan sulh ceza hâkimliklerine yapılan hâkim atamaları ve

siyasi söylemler nedeniyle bu hâkimliklerin bağımsız ve tarafsız olmadıkları

yönünde yeterli kuşkunun mevcut olduğunu iddia etmiştir.

63. Başvurucu ayrıca tutuklama kararına karşı, belli bir amaç

için kuruldukları yönünde çok sayıda emare bulunan sulh ceza hâkimliklerine

başvurulmasına mecbur ve üst dereceli mahkeme tarafından tutukluluk hâlinin

değerlendirilmesi imkânından yoksun bırakıldığını belirterek adil yargılanma

ile kişi hürriyeti ve güvenliği haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

64. Sulh ceza hâkimliklerinin doğal hâkim güvencesini

sağlamadıkları, tarafsız ve bağımsız mahkeme olmadıkları ve tutukluluğa

itirazın bu yargı mercilerince karara bağlanmasının hürriyetten yoksun

bırakılmaya karşı etkili bir itirazda bulunmayı imkânsız hâle getirdiğine

ilişkin iddialar Anayasa Mahkemesince birçok kararda incelenmiş, bu kararlarda

sulh ceza hâkimliklerinin yapısal özellikleri dikkate alınarak söz konusu

iddiaların açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna varılmıştır (Hikmet Kopar ve diğerleri, §§ 101-115; Mehmet Baransu (2), B. No: 2015/7231, 17/5/2016, §§ 64-78, 94-97).

65. Somut başvuruda, aynı mahiyetteki iddialara ilişkin olarak

anılan kararlarda varılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum

bulunmamaktadır.

66. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun sulh ceza

hâkimliklerinin doğal hâkim, bağımsız ve tarafsız hâkim ilkelerine aykırı

olduğu iddiasına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmadığı açık olduğundan

başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

8/5/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Ömer MENCİK Başvurucu : Özgür NİKBAY Vekili : Av. Ahmet ARSLAN