Özgür Özdemir ve Nevzat Görenli Başvurusu (B. No: 2014/12337)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmemesi işleminin

iptali istemiyle açılan davada delilleri sunma ve inceletme noktasında

dezavantajlı konuma düşme nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular muhtelif tarihlerde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. 2014/16959 sayılı başvurunun konu bakımından benzer nitelikte

olması nedeniyle 2014/12337 sayılı başvuru ile birleştirilmesine ve incelemenin

bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmesine gerek olmadığını

belirtmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucular, farklı tarihlerde yaklaşık iki yıl süreli uzman

erbaş sözleşmesi imzalamak suretiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) göreve

başlamıştır. Başvurucuların sözleşme süresinin bitimi 31/12/2012

tarihidir.

9. Başvuruculardan Özgür Özdemir 20/12/2012

tarihli, Nevzat Görenli 30/11/2012 tarihli yazı ile

uzman erbaş sözleşmelerinin uzatılması amacıyla sağlık raporunu almak üzere

askerî hastaneye sevk edilmiştir.

10. Hastanelerde yapılan muayene sonucunda başvuruculardan;

- Özgür Özdemir'e mitral

kapak yetmezliği teşhisi konularak 25/12/2012

tarihli rapor ile hakkında "TSK da

görev yapamaz." kararı verilmiştir. Başvurucu 27/12/2012 tarihinde sağlık raporuna itiraz etmiş, itiraz

sonucu hakkında 30/1/2013 tarihli raporla "Piyade uzman erbaşlığa devam eder." kararı verilmiştir.

- Nevzat Görenli'ye ise karaciğer enzim yüksekliği ve sol skafoid kırığı teşhisi

konulmuş, ileri tetkik ve tedavi için 7/12/2012

tarihli yazıyla Gülhane Askerî Tıp Akademisine (GATA) başvurucunun sevkine

karar verilmiştir. GATA tarafından 20/12/2012 tarihli

raporla başvurucuya hepastatoz

tanısı konularak bir ay hava değişimi kararı verilmiştir. Bu raporda

başvurucunun uzman erbaşlığa elverişliliği yönünde değerlendirme yapılmamıştır.

Başvurucu, sağlık durumunu belirtir rapor almak için tekrar talepte bulunmuş; 2/1/2013 tarihli sağlık raporuylahakkında

"Uzman erbaş olur."

kararı verilmiştir.

11. Başvurucuların bağlı bulunduğu komutanlıklar tarafından 31/12/2012 tarihli kararlarla sözleşme süresinin bitim

tarihine kadar sağlık raporu alamadıkları ve sözleşme yenileme şartlarını

sağlayamadıkları gerekçeleriyle sözleşmeleri feshedilmiştir.

12. Başvurucular, belirtilen raporlar (bkz. § 10) üzerine

sözleşmelerinin feshedilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle Askeri Yüksek

İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmışlardır.

13. AYİM Başsavcılığı; sağlık raporuna

itiraz sürecinin sonuçlanması beklenmeksizinbaşvurucuların

ilişiğinin hatalı bir biçimde erken kesildiğini, daha sonradan aksi yönde

düzenlenen raporlar karşısında geçerliliğini yitiren rapora ve hava değişimi

kararı verilmesi üzerine öngörülemeyen bir süre kaybı nedeniyle idareye sağlık

raporunun verilememesine istinaden tesis edilen ilişik kesme işleminin hukuka

aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varıldığını belirtmiştir.

14. Millî Savunma Bakanlığının (MSB) dava dosyasına sunduğu

savunma dilekçesinin ilgili kısmında aşağıda belirtilen hususlara yer

verilmiştir:

"...

Kara Kuvvetleri Uzman Erbaş Yönergesi'nin üçüncü bölüm üçüncü kısım 'sözleşme

yenilemede/uzatmada uygulanacak esaslar' başlıklı beşinci maddesinin ilgili

kısmı şöyledir;

...

(1) Taahhüt ettiği sürenin bitimine en az üç

ay (özellikle sağlık işlemlerinin zamanında tamamlanabilmesi için 4 ila 5 ay

önceden de dilekçe verilerek işlemler başlatılabilir) kala (yurtdışı geçicigöreve gidecek uzman erbaşlar için altı ay kala), kaç

yıl daha hizmet süresini uzatmak istediğine dair dilekçe ile müracaat etmiş

olmak,

...

Altıncı bölüm, altıncı madde c fıkrası

'Sözleşme uzatmak maksadıyla alınan sağlık/ön raporun olumsuz olması ve anılan

rapora personelin itiraz (Raporun tebliğinden sonra 30 (otuz) gün içinde)

etmesi halinde, itiraz dilekçesini ön raporun alınmasını müteakip en kısa

zamanda ilk amirine verir, sıralı makamlar itiraz dilekçelerini, sağlık ön

raporunun fotokopisi ile birlikte vakit geçirmeksizin MSB.lığı

(Sağlık Daire Bşk,.lığı

dikkatine)'na gönderirler.' ve ç fıkrası 'itiraz

edilen raporlara yapılacak işlemler ve ön raporun alınması sözleşme süresinin

bitimine kadar sonuçlandırılır. Sözleşme

bitim tarihine kadar işlemlerin sonuçlanmaması halinde,personel sözleşme şartlarını yerine

getirememiş sayılır ve sözleşme bitim tarihi itibari ile sözleşmesi feshedilir.'

hükmünü amirdir.

...

Dosyasında mevcut bulunan belgelere

bakıldığında personelin sözleşme bitim tarihinden evvel idareye süresi

içerisinde bir başvurusunun olmadığı, böylesine önemli bir konuyu ikinci planda

tutmak suretiyle bu konuda hiçbir şekilde birliğine süresi içerisinde başvuruda

bulunmadığı görülmektedir..." (Vurgulamalar MSB tarafından yapılmıştır.)

15. AYİM Birinci Dairesi ara kararla başvurucuların görev yerlerine,sözleşmelerinin bitimine

en az üç ay kala müracaatlarına engel olabilecek makul bir mazeretlerinin veya

görev yaptıkları birlik içinde müracaatlarını engelleyecek bir görev, izin

durumunun olup olmadığını sormuş; Komutanlığın cevap yazısında da

başvurucuların sözleşmesinin uzatılması için yazılı müracaatlarının olmadığı,

müracaat etmeleri gereken tarihlerde de görev durumlarının bulunmadığı,

başvuruculardan Nevzat Görenli'nin sağlık raporu

işlemlerini başlatmak yerine 2/11/2012 ile 30/11/2012 tarihleri arasında izne

gitmeyi tercih ettiği, sonrasında 30/11/2012 tarihli sözlü müracaat üzerine

askerî hastaneye sevk edildiği belirtilmiştir.

16. AYİM Birinci Dairesi 25/2/2014

tarihli kararlarıyla davaların reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde;

başvurucuların 20/9/2005 tarihli ve 25942 sayılı Resmî

Gazete'de yayımlanan Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 12.

maddesi gereğince sözleşmelerinin bitimine en az üç ay kala yani en geç

31/9/2012 tarihinde müracaat ederek sözleşmelerini yenilemek istediklerini

dilekçe ile beyan etmeleri gerektiği ancak başvurucuların üç ay önceden bir

müracaatının olmadığı ve müracaatlarına engel olabilecek makul bir

mazeretlerinin de bulunmadığı, ara kararla (bkz. § 15) da bu durumun teyit

edildiği belirtilmiştir. Bu duruma göre başvurucuların

sözleşmesinin bitimine bir ay kala ilk kez rapor almak için müracaat ettiği ve

sözleşme süresinin bitiminde TSK'da görev yapabilecek sağlık niteliklerini haiz

olduğuna ilişkin raporu birliğine veremedikleri, başvurucuların sözleşmesinin

yenilenmesi için gerekli sorumlulukları yerine getirmediği, idare tarafından

sözleşmenin yenilenmemesi işleminde herhangi bir takdir hatası bulunmadığı ve

işlemlerin tüm unsurlarıyla hukuka uygun olduğu ifade edilmiştir.

17. Karar düzeltme talepleri AYİM Birinci Dairesi tarafından

reddedilmiştir.

18. Kararların başvurucular vekiline tebliğ edilmesinden sonra

süresi içinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

19. Başvurucular 19/2/2015 tarihinde ek

beyan dilekçesi sunmuştur. Dilekçelerinde yargılamanın

bitiminden sonra Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim Doktrin Komutanlığınca emir

yayımlandığını ve bu emirle TSK Personelinin Sağlık Muayene Yönergesi'nin

güncelleştirildiğini, bunun sözleşme yenileme işlemlerinde esas alınmak üzere

daha önce alınan sağlık raporlarının geçerlilik tarihi ile ilgili belirsizlik

yaşanmasından kaynaklandığını, bu sebeple Yönerge'nin

üçüncü bölüm üçüncü maddesinde "Uzman

erbaşların sözleşme yenileme raporları, alındığı tarihten itibaren üç yıl

süreyle geçerlidir." hükmünün yer aldığı ve bu kapsamda Yönerge'nin yürürlük tarihinden önce alınan raporların da

geçerlilik süresinin üç yıl uygulanacağının bildirildiğini ifade etmişlerdir. İlgili

Yönerge uyarınca göreve başlarken aldıkları sağlık raporunun sözleşme bitim

tarihi olan 31/12/2012 tarihinde de geçerli olduğunu,

dolayısıyla sağlık raporu almalarına dahi gerek olmadığını, TSK'dan

ilişiklerinin haksız olarak kesildiğini iddia etmişlerdir.

IV. İLGİLİ HUKUK

20. 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı

Uzman Erbaş Kanunu'nun 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

''Uzman erbaşlar; iki yıldan az, beş yıldan

fazla olmamak şartıyla sözleşme yaparak göreve başlar ve Türkiye Cumhuriyeti

Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. (Değişik ikinci cümle: 19/6/2010-6000/26

md.) Bunlardan;

a) İstihdam edildikleri kadronun görev

özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili

sağlık nitelikleri uygun olanların,

...

müteakip sözleşmeleri, bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla azami kırkbeş yaşına girdikleri yıla kadar uzatılabilir''

21. Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 12. maddesinin ilgili kısımları

şöyledir:

''Uzman erbaşlar, sözleşme süresinin bitiminde

terhis edilirler. Bunlardan sözleşmelerinin yenilenmesini isteyenlerin

istekleri, müteakip sözleşme süreleri bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak

kaydıyla, aşağıdaki şartlar altında kabul edilir:

a) Taahhüt ettiği sürenin bitimine en az üç ay kala (yurt dışı geçici göreve gidecek

uzman erbaşlar için altı ay kala) hizmet süresini uzatmak istediğine dair bir dilekçe ile müracaat etmiş olmak,

..."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

22. Mahkemenin 7/3/2019 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Çelişmeli Yargılama ve

Silahların Eşitliği İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

23. Başvurucular, karar gerekçesinde bahsi geçen ara karar ve

cevap yazısının taraflarına tebliğ edilmediğini ve bu hususlara ilişkin

görüşlerinin alınmadığını ileri sürerek Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

2. Değerlendirme

24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun

iddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında çelişmeli yargılama ve silahların

eşitliği ilkeleri yönünden incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

25. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yargılamanın

yürütülebilmesi için silahların eşitliği

ve çelişmeli yargılama ilkeleri

ışığında taraflara iddialarını sunma hususunda uygun olanakların sağlanması

şarttır. Taraflara tanık delili de dâhil olmak üzere delillerini sunma ve

inceletme noktasında da uygun imkânların tanınması gerekir. Bu anlamda

delillere ilişkin dengesizlik veya hakkaniyetsizlik iddialarının da

yargılamanın bütünü ışığında değerlendirilmesi gerekir (Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya İnşaat Taahhüt

Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/1213,

4/12/2013, § 27).

26. Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usul

hakları bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin

diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını

makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına

gelir (Yaşasın Aslan, B. No:

2013/1134, 16/5/2013, § 32).

27. Adil yargılanma hakkının unsurlarından olan çelişmeli yargılama

ilkesi taraflara dava dosyası hakkında bilgi sahibi olma ve yorum yapma

hakkının tanınmasını ve bu nedenle tarafların yargılamanın bütününe aktif

olarak katılmasını gerektirmektedir. Bu anlamda mahkemece tarafların

dinlenilmemesi, taraflara delillere karşı çıkma imkânı verilmemesi yargılama

faaliyetinin hakkaniyete aykırı hâle gelmesine neden olabilecektir (Abdullah Özen, B. No: 2013/4424, 6/3/2014, § 21).

28. Ceza davaları ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

davaların usul kuralları da dâhil olmak üzere yargılamanın tüm aşamalarında

silahların eşitliği ilkesi ve çelişmeli yargılama hakkının güvence altına

alınarak adil yargılanma hakkının korunması hukuk devleti olmanın bir

gereğidir. Asıl kural tarafların eşit şartlarda yargılamaya katılımının

sağlanması, gösterdikleri kanıtlardan ve sundukları görüşlerden bilgi sahibi

olması ve bunlarla ilgili görüşlerini bildirebilme imkânının kendilerine

verilmesi olup kamu güvenliği, şahitlerin korunması, soruşturma usullerinin

gizli tutulması gibi bazı istisnaların yargılama usulünde yer alması mümkündür.

Bu durumda dahi verilmeyen veya karartılan bilgi ve belgelere karşı ilgiliye,

mahkemeye itirazda bulunabilme imkânının tanınması adil yargılanmanın garanti

altına alınması için bir gerekliliktir (Taylan

Özgür Tor, B. No: 2013/2454, 12/3/2015, §

43).

29. Somut olayda başvurucuların uzman

erbaş sözleşmesinin yenilenmemesi nedeniyle açtığı davada AYİM, ara kararla

başvurucuların sözleşme süresinin yenilemeleri gereken zamanda müracaatlarına

engel, makul sayılabilecek bir mazeretlerinin veya görev yaptıkları birlik

içinde zamanında müracaatlarına mâni teşkil edebilecek bir görev veya izin

durumlarının olup olmadığının bildirilmesini istemiş; Komutanlık cevap

yazısında başvurucuların sözleşmesinin uzatılması için yazılı müracaatının

olmadığının, müracaat edilmesi gereken tarihlerde de görev durumlarının

bulunmadığının belirtilmesi üzerine de davanın reddine karar verilmiştir. Başvurucular her ne kadar bu ara

karar ve cevap yazısının kendilerine tebliğ edilmediğini ileri sürmekte ise de

başvuru formu ekinde yer alan belgelerden başvurucuların ara kararın

içeriğinden nihai kararla birlikte bilgi sahibi olduğu, itirazlarını karar

düzeltme aşamasında ileri sürebildiği ve bu itirazların değerlendirilerek

talebin reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılamanın Sonucu

İtibarıyla Adil Olmadığına İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

31. Başvuruculardan;

- Özgür

Özdemir sözleşme yenileme sürecinde Hakkâri'de görevde olduğunu,

göreve devam edecek ve sözleşmesini yenilemeyecek olan kişilerle komutanın

görüşme yaptığını, kendisiyle aynı konumda olanların fikrini aldığını, sözleşme

yenilemeyecek olsa sağlık raporu talebinde de bulunmayacağını, kendisinin de

birlikteki bütün personel gibi bölgedeki terör faaliyetleri nedeniyle sağlık

raporu almaya geç gönderildiğini iddia etmiştir. Ayrıca üç ay öncesinde başvurmuş

olsa dahi neticede sözleşme süresinin bitimine sağlık raporunun yetişmeyeceğini

çünkü raporun çıkmasının itiraz süreleri de dâhil edilince ve bulunduğu

koşullar da dikkate alındığında uzun süreceğini ifade etmiştir. Askerî

hastanenin kusurundan kaynaklı hatalı rapor verildiğini ve sonuç olarak da askerliğe elverişlidir raporu aldığını

ancak bu hususların mahkemece incelenmediğini belirtmiştir.

- Nevzat Görenli 2/11/2012

ile 30/11/2012 tarihleri arasında izinde olduğuna ilişkin bilgilendirmenin

yanlış olduğunu, kendisinin 1/11/2012 tarihinde (20+4) günlük izne ayrıldığını,

26/11/2012 tarihinde izinin bittiğini, izin bitiminden sonra sağlam raporu

almak için talepte bulunduğunu ancak dört gün sevk için bekletildiğini, bu

süreçte gecikme olmasaydı sağlık raporunuzamanında

teslim edebileceğini, idarenin hatalı işlemleri nedeniyle rapor alma sürecinin

uzadığını ve dolayısıyla sözleşme süreci bitmeden raporunu teslim edemediğini

ifade etmiştir. Başvurucu, askerî hastaneye sağlık raporu almak için sevk

edilmişken hastanenin rapor vermek yerine kendisini GATA'ya sevk ettiğini eğer

rapor verilseydi sağlam raporunu zamanında teslim edebileceğini belirtmiştir.

- Başvurucular, Mahkemece bu hususlar dikkate alınmadan hukuka

aykırı verilen kararlar nedeniyle adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

iddia etmişlerdir.

2. Değerlendirme

32. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki

hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

33. Adil yargılanma hakkı bireylere dava sonucunda verilen

kararın değil yargılama sürecinin ve usulünün adil olup olmadığını denetletme

imkânı verir. Bu nedenle bireysel başvuruda adil yargılanmaya ilişkin

şikâyetlerin incelenebilmesi için başvurucunun yargılama sürecinde haklarına

saygı gösterilmediğine, bu çerçevede yargılama sürecinde karşı tarafın sunduğu

deliller ve görüşler hakkında bilgi sahibi olamadığı veya bunlara etkili bir

şekilde itiraz etme fırsatı bulamadığı, kendi delillerini ve iddialarını

sunamadığı ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili iddialarının

derece mahkemesi tarafından dinlenmediği veya kararın gerekçesiz olduğu gibi

mahkeme kararının oluşumuna sebep olan unsurlardan değerlendirmeye alınmamış

eksiklik, ihmal ya da açık keyfîliğe ilişkin bir

bilgi ya da belge sunmuş olması gerekir (Naci

Karakoç, B. No: 2013/2767, 2/10/2013, §

22).

34. Somut olaylara ilişkin başvurucuların iddiaları

değerlendirilerek derece mahkemesince karar verilmiştir. Karar gerekçesinde

(bkz. § 16) AYİM, ilgili mevzuata atıf yaparak başvurucuların geçerli mazereti

olmaksızın sözleşmelerinin bitme tarihinden en az üç ay öncesinde sağlık raporu

alma sürecini de düşünerek başvurması gerekirken başvurucuların sözleşme

bitiminden üç ay önce böyle bir başvurularının olmadığını vurgulamıştır. Anılan

karar, karar düzeltme aşamasından da geçerek kesinleşmiştir.

35. Başvurucular tarafından ileri sürülen iddialar, derece

mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına

ilişkin olup mahkeme kararında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate

alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu

anlaşılmaktadır.

36. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. 1. Çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkelerinin

ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığına ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 7/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Engin YILDIRIM Üyeler : Recep KÖMÜRCÜ Rıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör Yrd. : Tuğba YILDIZ Başvurucular : 1. Özgür ÖZDEMİR 2. Nevzat GÖRENLİ Vekili : Av. Güray GÜNEŞ