Sertaç Demir Başvurusu (B. No: 2014/12533)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

SERTAÇ DEMİR BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/12533)

Karar Tarihi: 22/3/2018

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; askerlik görevi sırasında askerliğe elverişsiz

raporu verilerek terhis edilme ile sonuçlanan olaylara ilişkin açılan tazminat

davasında mahkemece hatalı değerlendirme yapılması, ikinci bilirkişi raporu

alınması talebinin reddedilmesi ve aleyhe yüksek vekâlet ücretine hükmedilmesi

nedenleriyle yaşam hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 24/7/2014 tarihinde

yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, başvuruya ilişkin görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, gerekli muayeneleri yapıldıktan sonra 23/2/2011 tarihinde Etimesgut Zırhlı Birlikler Okulu ve

Eğitim Tümen Komutanlığı emrinde askerliğe başlamıştır. Başvurucu, askerlik

hizmetini sürdürürken yaşadığı rahatsızlıklar sonucu askerî hastanelerce

muayene edilmiş; ayaktan ve yatarak tedaviler görmüştür. Başvurucuya son olarak

Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Hastanesi Sağlık Kurulunun 30/1/2012 tarihli raporuyla izole

proteinüri (IgA nefropatisi) tanısı konmuş, bundan dolayı

başvurucunun askerliğe elverişli olmadığı belirtilmiştir. Başvurucu, söz konusu

rapor üzerine terhis edilmiştir.

9. Başvurucu, terhis edilmesinin ardından Millî Savunma

Bakanlığına başvurarak tazminat talebinde bulunmuş; idarece altmış gün içinde

başvuruya cevap verilmemiştir. Bunun üzerine başvurucu; Askeri Yüksek İdare

Mahkemesi (AYİM) İkinci Dairesinde 19/7/2012 tarihinde

idare aleyhine 250.000 TL maddi ve 75.000 TL manevi tazminat istemli dava

açmıştır. Başvurucu, bu davayı adli yardım talepli olarak açmış; talep

Mahkemece kabul edilmiştir.

10. Başvurucu; dava dilekçesinde, 2011 yılı Mart ayı içinde

sabah eğitiminin ardından soğuk havada uzun süre yağmur altında beklemek

zorunda kaldığını, bu beklemenin etkisiyle üst solumun yolları enfeksiyonu rahatsızlığına yakalandığını belirtmiştir. Başvurucu; yüksek ateşi olmasına karşın revire çıkarılmadığını,

ertesi gün idrar renginde koyulaşma fark etmesi üzerine revire gidecekler

listesine kaydolarak sonraki gün revire çıktığını, buradan Hava Hastanesi Kulak

Burun Boğaz ve Üroloji polikliniklerine ardından GATA Hastanesine sevk edilerek

on gün Hastanede tedavi gördüğünü ve bir ay hava değişimine gönderildiğini

ifade etmiştir. Başvurucu ayrıca; şikâyetlerinin ustalık döneminde sevk

edildiği Şanlıurfa 20. Zırhlı Tugay Komutanlığında da devam ettiğini, yine

hastanelere sevkinin yapıldığını, GATA Hastanesince tekrar iki aylık hava

değişimine gönderildiğini, tüm bu süreçlerde kendisine verilen ilaçları

muntazaman kullandığını açıklamıştır. Ancak nihayetinde GATA Hastanesi Sağlık

Kurulunun 30/1/2012 tarihli raporu ile askerliğe

elverişli olmadığının belirlenmesi neticesinde terhis edildiğini belirtmiş, bu

kapsamda askerlik görevi sırasında başlayan şikâyetlerinin idarenin ihmaller

zincirinden kaynaklandığını ileri sürerek lehine tazminata hükmedilmesini talep

etmiştir. Başvurucu, söz konusu raporla tanısı konulan IgA

nefropatisi hastalığının kesin tedavisinin

bulunmadığını ve yaşamının geri kalanında bu hastalıktan olumsuz etkileneceğini

iddia etmiştir.

11. AYİM İkinci Dairesi, yargılama sürecinde alınan bilirkişi

raporundaki tespitler ile tıbbi kayıtlar ve dava dosyasındaki diğer deliller

doğrultusunda 2/10/2013 tarihindedavayı

reddetmiştir. Söz konusu bilirkişi raporu Gazi Üniversitesi Hastanesinde

görevli, başvurucunun hastalığı alanında uzman üç kişiden oluşan bilirkişi

heyetince hazırlanmıştır. 19/6/2013 tarihli bu raporda

başvurucunun askerliğe elverişsiz hâle gelmesine sebep olan rahatsızlık IgA nefropatisi (kronik glomerulonefrit) olarak tespit edilmiş ve bu

rahatsızlığın dış etkenler ile ortaya çıkan nitelikte olmadığı belirtilmiştir.

Raporda, rahatsızlığın ilerlemesine katkıda bulunan kesin bilinen bir faktör

olmadığı ve bulguların aşikâr olmadığı durumlarda mutlaka böbrek biyopsisinin

yapılmasının gerekmediği açıklanmıştır. Raporda ayrıca başvurucunun GATA

Hastanesine ilk yatışındaki bulgulara göre böbrek biyopsisi yapılmasını zorunlu

kılacak bir durumun olmadığı, nitekim ikinci yatışında zorunluluk görülerek

böbrek biyopsisinin zamanında yapıldığı ifade edilmiştir. Rapora göre söz

konusu rahatsızlık bünyeseldir ve rahatsızlığın ilerlemesinde çevresel

etkenlerin rolü kesin olarak ortaya konmuş değildir. Sonuç olarak bilirkişi

raporuna göre başvurucuya revir ve hastanelerde yapılan tıbbi takip ve

müdahalelerde herhangi bir gecikme, ihmal ve hata bulunmamaktadır.

12. Başvurucu, bilirkişi raporuna itirazda bulunmuş ve yeni bir

rapor düzenlenmesini istemiştir. Mahkeme ise mevcut raporun bilimsel verilere

uygun olduğu kanaatine vardığını belirterek, ayrıca başvurucunun itirazlarının

somut verilere dayanmadığını ifade ederek bu itiraza açıklamada bulunmuştur.

13. AYİM İkinci Dairesi davayı reddeden kararında; ayrıca

yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, reddedilen tazminat

miktarı üzerinden ve hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 10. ve 12. maddelerine göre hesapladığı 15.390

TL vekâlet ücretine başvurucu aleyhine hükmetmiştir.

14. Davanın reddi üzerine karar düzeltme talebinde bulunulmuş

ancak talep 18/6/2014 tarihinde reddedilmiştir.

15. Karar düzeltme talebinin reddine ilişkin ilam başvurucuya 9/7/2014 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 24/7/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

16. Millî Savunma Bakanlığı tarafından bireysel başvuru

dosyasına sunulan 23/2/2018 tarihli yazı ile başvuruya

konu davada başvurucu aleyhine hükmedilen vekâlet ücretinin ödenmemesi üzerine,

tahsil edilemeyen vekâlet ücreti listesine dâhil edildiği bildirilmiştir.

IV.İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 22/3/2018 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Silahların Eşitliği ve

Çelişmeli Yargılama İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiası

18. Başvurucu, açtığı davada alınan bilirkişi raporunda

rahatsızlığının bünyesel olduğunun belirtildiğini ancak rahatsızlığın ortaya

çıkmasında askerlik hizmetini yaparken maruz kaldığı koşulların etkili olup

olmadığının tespit edilmediğini ileri sürmüştür. Başvurucu; bu rahatsızlığın

askerlik öncesi yaşamında karşısına çıkmadığını, bu nedenle yeni bir bilirkişi

raporu alınarak askerlik sürecinde maruz kaldığı şartların etkisinin

belirlenmesi gerektiğini ancak talebini Mahkemenin kabul etmediğini ifade

ederek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

2. Değerlendirme

19.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul

edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun

ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin

olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya

zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul

edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

20. Adil yargılanma hakkının unsurlarından biri de silahların

eşitliği ilkesidir. Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usul

hakları bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin

diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını

makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına

gelmektedir (Yaşasın Aslan, B.

No: 2013/1134, 16/5/2013, § 32).

21. Silahların eşitliği ilkesinin tamamlayıcısı olan çelişmeli

yargılanma hakkı; kural olarak bir hukuk ya da ceza davasında tüm taraflara,

gösterilen kanıtlar ve sunulan görüşler hakkında bilgi sahibi olma ve bunlarla

ilgili görüş bildirebilme imkânı vermektedir (Aynı yöndeki karar için bkz. Hüseyin Sezen, B. No: 2013/1793, 18/9/2014, § 38).

22. Yargılama makamları, yargılamanın taraflarınca ileri sürülen

iddiaları ve gösterilen delilleri gereği gibi incelemek zorundadır. Bununla

birlikte belirli bir davaya ilişkin olarak delilleri değerlendirme ve

gösterilmek istenen delilin davayla ilgili olup olmadığına karar verme yetkisi

esasen derece mahkemelerine aittir (Muhittin

Kaya ve Muhittin Kaya İnşaat Taahhüt Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve

Ticaret Ltd. Şti.,

B. No: 2013/1213, 4/12/2013, § 27).

23. Mevcut yargılamada geçerli olan delil sunma ve inceleme

yöntemlerinin adil yargılanma hakkına uygun olup olmadığını denetlemek Anayasa

Mahkemesinin görevi kapsamında olmayıp Anayasa Mahkemesinin görevi başvuru

konusu yargılamanın bütünlüğü içinde adil olup olmadığının

değerlendirilmesidir. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yargılamanın

yürütülebilmesi için silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri

ışığında, taraflara iddialarını sunmak hususunda uygun olanakların sağlanması

şarttır. Bu anlamda delillere ilişkin dengesizlik veya hakkaniyetsizlik

iddialarının da yargılamanın bütünü ışığında değerlendirilmesi gerekir (Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya İnşaat Taahhüt

Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., § 27).

24. Somut olayda AYİM İkinci Dairesince uyuşmazlığın çözümü için

tıbbi bir değerlendirme yapılmasının gerekli görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu

kapsamda Mahkemeye sunulan bilirkişi raporunda başvurucunun rahatsızlığının

bünyesel olduğu ve dış etmenler ile ortaya çıkabilecek nitelikte olmadığı

açıklanmıştır. Ayrıca rahatsızlığın ilerlemesinde kesin bilinen bir faktör

olmadığı belirtilmiştir. Rapora göre rahatsızlığın tedavisinde herhangi bir

gecikme, ihmal ve hata da bulunmamaktadır (bkz. § 11).

25. Öte yandan başvurucu, yargılama sürecinde bu rapora itiraz

etme imkânı da bulmuştur. Ancak Mahkemece yapılan değerlendirmede raporun

bilimsel verilere uygun olduğuna kanaat getirilmiş, başvurucunun itirazlarının

somut verilere dayanmadığı belirtilerek yeni bir rapor hazırlatılması talebi

kabul edilmemiştir (bkz. § 12). Bu doğrultuda Mahkeme, sunulan bilirkişi

raporunun içerdiği bilgiler kapsamında davayı reddetmiş; ret kararı kanun yolu

incelemesinden de geçerek kesinleşmiştir.

26. Uyuşmazlığın çözümü için başvurucunun rahatsızlığının

askerlik hizmetinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının tıbbi bir inceleme ile

tespit edilmesi önemli olup tıbbi inceleme sonucu uyuşmazlığa ilişkin

değerlendirme yapma yetkisi derece mahkemelerinin yetkisi dâhilindedir. Bu

kapsamda delillerin değerlendirilmesi bakımından somut kararlarda açık bir keyfîlik ile bariz takdir hatası bulunmadığı ve

başvurucunun yargılamanın sonucunu etkileyecek usule ilişkin bir imkândan

mahrum bırakılmadığı da anlaşıldığından çelişmeli yargılama ve silahların

eşitliği ilkelerine yönelik yargılamanın bütünlüğü içinde açık ve görünür bir

ihlal bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Mahkemeye Erişim

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiası

28.Başvurucu; açtığı davanın reddi sonucunda reddedilen tazminat

miktarı uyarınca aleyhine toplam 15.390 TL vekâlet ücretine hükmedildiğini oysa

davayı açtığı 19/7/2012 tarihinde askerî idari yargıda

sonradan talep konusu tazminat miktarını artırma imkânı olmadığını

belirtmiştir. Başvurucu, bu nedenle olası hak kayıplarının önüne geçmek için

tazminat miktarının yaklaşık bir değer üzerinden belirlendiğini ancak davanın

reddedilmesi sonucunda aleyhine hükmedilen vekâlet ücretinin mahkemeye erişim

hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Başvurucu; yeterli ödeme gücünden

yoksun olduğunu, nitekim davayı adli yardımdan yararlanarak yürüttüğünü

belirtmiştir.

2. Değerlendirme

29. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

(İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi şöyledir:

"(1) Bölümler ya da

Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı

verilebilir:

...

c) İhlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış

olması, ..."

30. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (c) bendi gereği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının

ortadan kalkmış olması ya da benzer nitelikteki başka bir gerekçeden dolayı

başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı

kanaatine varması hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir (S.Ö.,

B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 23).

31. Başvuru konusu olayda başvurucunun şikâyetine konu olan

aleyhine hükmedilen vekâlet ücretinin kendisinden tahsil edilmediği Millî

Savunma Bakanlığının bireysel başvuru dosyasına sunduğu 23/2/2018

tarihli yazıdan anlaşılmaktadır (bkz. § 16).

32. Bu durumda somut başvuruda iddia edilen ihlalin ve sonucunun

ortadan kalkmış olduğu, dolayısıyla başvurunun incelenmesine devam edilmesini

gerektiren bir hususun da bulunmadığı değerlendirilmiştir.

33. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun bu şikâyeti yönünden

başvurunun düşmesine karar

verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin

ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia

yönünden ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kalkmış olması nedeniyle başvurunun DÜŞMESİNE,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 22/3/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Recep KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah PERDECİOĞLU

Başvurucu

:

Sertaç DEMİR

Vekili

:

Av. Mehmet Nur TERZİ