Şevket Arslan ve Nuredin Doğan Başvurusu (B. No: 2014/1202)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular, silahlı terör örgütüne üye olmak suçunu işledikleri iddiasıyla

yargılandıkları davanın halen devam ettiğini ve makul sürede yargılama

yapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşler ve manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 23/1/2014 tarihinde

İstanbul 9. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden

yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 10/6/2014

tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere,

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Başvurucu Şevket Arslan tarafından yapılan 2014/1202

numaralı bireysel başvuru dosyası ile başvurucu Nuredin

Doğan tarafından yapılan 2014/1205 numaralı bireysel başvuru dosyası,

aralarındaki hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye

2014/1202 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.

5. Bölüm tarafından 4/7/2014

tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 22/7/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama

dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK. 250. madde ile yetkili) yürütülmekte olan soruşturma

kapsamında 13/12/2009 tarihinde yakalanarak gözaltına

alınmışlardır.

9. İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesince (CMK.

250. madde ile görevli) 14/12/2009 tarih ve 2009/135

Sorgu sayılı karar ile başvurucuların "silahlı

terör örgütüne üye olmak ve mala zarar vermek" suçlarından

tutuklanmalarına karar verilmiştir.

10. Başvurucular hakkında, İstanbul Cumhuriyet

Başsavcılığının 26/1/2010 tarih ve E.2010/102 sayısı

ile "silahlı terör örgütüne üye olmak,

mala zarar vermek ve terör örgütü propagandası yapmak"

suçlarını işledikleri iddiasıyla iddianame düzenlenmiştir.

11. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK.

250. madde ile görevli), 11/2/2010 tarihli karar ile

iddianamenin iadesine karar vermiştir.

12. Başsavcılığın, iddianamenin iadesi kararına itirazı

üzerine, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesince (CMK.

250. madde ile görevli) 24/2/2010 tarih ve 2010/176

Değişik İş sayılı karar ile itirazın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

13. Anılan karar üzerine, başvurucular hakkında

Başsavcılıkça, 8/4/2010 tarih ve E.2010/350 sayısı ile

"silahlı terör örgütüne üye olmak, kamu

malına zarar vermek, mala zarar vermek ve terör örgütü propagandası

yapmak" suçlarını işledikleri iddiasıyla iddianame

düzenlenmiştir.

14. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK.

250. madde ile görevli), 13/4/2010 tarihli karar ile

iddianamenin iadesine karar vermiştir.

15. Başsavcılığın itirazı üzerine, İstanbul 14. Ağır Ceza

Mahkemesince (CMK. 250. madde ile görevli) 26/4/2010 tarih ve 2010/391 Değişik İş sayılı karar ile

iddianamenin iadesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.

16. İddianamenin iadesi kararının kaldırılması üzerine

yargılamaya başlayan İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK.

250. maddesi ile görevli), E.2010/118 sayılı dosya kapsamında 7/5/2010 tarihinde yaptığı tensiple başvurucuların

tahliyesine karar vermiştir.

17. Mahkemece 15/9/2011 tarih ve

E.2010/118, K.2011/146 sayılı karar ile “mala

zarar verme” suçundan başvurucular hakkında açılan kamu davasının

düşürülmesine, başvuruculardan Nuredin Doğan’ın “silahlı terör örgütüne üye olmak, kamu malına zarar

vermek ve terör örgütü propagandası yapmak” suçlarından beraatine, Şevket Arslan’ın “silahlı terör örgütü üyesi olmak ve kamu malına zarar vermek”

suçlarından beraatine, “terör örgütü propagandası yapmak” suçundan 10 ay hapis

cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

18. Kararın savcılık makamı ve başvurucular tarafından

temyizi üzerine dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş,

Başsavcılıkça 24/7/2012 tarihli yazı ile kanun

değişikliği nedeniyle başvurucuların hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi

gerektiği belirtilerek, dosya iade edilmiştir.

19. Mahkemece, 24/8/2012 tarih ve

E.2010/118, K.2011/146 sayılı Ek karar ile başvuruculardan Şevket Arslan

hakkında “terör örgütü propagandası yapmak”

suçundan kurulan 15/9/2011 tarihli mahkûmiyet hükmünün kaldırılmasına ve bu

suçtan cezalandırılması talebiyle açılan kamu davasının ertelenmesine karar

verilmiştir.

20. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince, başvurucular

hakkında 15/9/2011 tarihli hüküm ile verilen beraat

kararlarının savcılık makamı tarafından temyiz edildiği gerekçesiyle anılan

kararlara yönelik temyiz incelemesi yapılması için dosya yeniden Yargıtaya gönderilmiştir.

21. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 18/9/2013

tarih ve E.2012/260165 sayılı Tebliğname ile

başvurucu Şevket Arslan hakkında verilen beraat kararlarının onanmasına,

başvurucu Nuredin Doğan hakkında “terör örgütü propagandası yapmak”

suçundan verilen beraat kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

22. Temyiz incelemesi Yargıtayda

devam etmektedir.

23. Başvurucular, 23/1/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili

Hukuk

24. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza

Kanunu’nun 151. maddesinin (1) numaralı fıkrası, 152. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (a) bendi ile 314. maddesinin (2) numaralı fıkrası; 12/4/1991 tarih

ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 7. maddesinin ikinci fıkrası.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

25. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 23/1/2014 tarih ve 2014/1202 numaralı

bireysel başvuruları incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

26. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca

yürütülen soruşturma kapsamında 13/12/2009 tarihinde

gözaltına alınarak 14/12/2009 tarihinde tutuklandıklarını, 7/5/2010 tarihinde

tahliye edildiklerini ancak "silahlı

terör örgütüne üye olmak, kamu malına zarar vermek, mala zarar vermek ve terör

örgütü propagandası yapmak" suçlarını işledikleri iddiasıyla

haklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılama

yapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

27. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

28. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca

haklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılama

yapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

29. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut

görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen

adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36.

maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin

6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi

içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına

dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer

vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma

hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının

kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle

sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

30. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§

41–45).

31. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

kişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul sürede

karara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, ceza

kanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukunun

kuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın

kendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625, 9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucular

hakkında, "silahlı terör örgütüne üye

olmak, kamu malına zarar vermek, mala zarar vermek ve terör örgütü propagandası

yapmak" suçlarını işledikleri

iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır. Başvurucular hakkında isnat

olunan suçlar 5237 sayılı Kanun’un 151. maddesinin (1) numaralı fıkrası, 152.

maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ve 314. maddesinin (2) numaralı

fıkrası ile 3713 sayılı Kanun’un 7. maddesinin ikinci fıkrasında hapis veya

adli para cezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır. Bu çerçevede başvurucular

hakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36. maddesinin güvence

kapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 32).

32. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olup

olmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediği

iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olarak

etkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takım tedbirlerin uygulanması anıdır.

Somut başvuru açısından bu tarih, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca

başvurucuların gözaltına alındıkları 13/12/2009

tarihidir. Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği tarih, suç isnadının nihai

olarak karara bağlandığı, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anayasa

Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararını verdiği tarihtir (B. No:

2013/695, 9/1/2014, § 35).

33. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 13/12/2009

tarihinde gözaltına alınan, 14/12/2009 tarihinde tutuklanan başvurucular

hakkında, 26/1/2010 tarihinde "silahlı

terör örgütüne üye olmak, mala zarar vermek ve terör örgütü propagandası

yapmak" suçlarından iddianame hazırlandığı, İstanbul 13. Ağır

Ceza Mahkemesince iddianamenin iadesine karar verildiği, bu karara yapılan

itirazın kısmen kabulü üzerine Başsavcılıkça bu defa başvurucular hakkında,

8/4/2010 tarihinde "silahlı terör

örgütüne üye olmak, kamu malına zarar vermek, mala zarar vermek ve terör örgütü

propagandası yapmak" suçlarından iddianame hazırlandığı,

Mahkemece tekrar iddianamenin iadesine karar verildiği, ancak bu karara yapılan

itiraz üzerine, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesince kararın kaldırılmasına

hükmedildiği anlaşılmıştır. Anılan hüküm üzerine, İstanbul 13. Ağır Ceza

Mahkemesince, 7/5/2010 tarihli tensiple başvurucuların

tahliyesine karar verildiği, Mahkemece yapılan yargılamada başvurucuların

savunmalarının alındığı, suça konu olayın görüntülerini içeren CD’lere ilişkin

bilirkişi incelemesi yaptırıldığı ve 15/9/2011 tarihli karar ile “mala zarar verme” suçundan başvurucular

hakkında açılan kamu davasının düşürülmesine, başvuruculardan Nuredin Doğan’ın “silahlı

terör örgütüne üye olmak, kamu malına zarar vermek ve terör örgütü propagandası

yapmak” suçlarından beraatine, Şevket

Arslan’ın “silahlı terör örgütü üyesi olmak

ve kamu malına zarar vermek” suçlarından beraatine,

“terör örgütü propagandası yapmak”

suçundan 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği tespit

edilmiştir. Kararın savcılık makamı ve başvurucular tarafından temyizi üzerine

dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş, Başsavcılıkça 24/7/2012 tarihli yazı ile kanun değişikliği nedeniyle

başvurucuların hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek,

dosya iade edilmiştir. Mahkemece, 24/8/2012 tarihli Ek

karar ile başvuruculardan Şevket Arslan hakkında “terör örgütü propagandası yapmak” suçundan cezalandırılması

talebiyle açılan kamu davasının ertelenmesine karar verilmiştir. Başvurular

hakkında verilen beraat kararlarının savcılık makamı tarafından da temyiz

edildiği gerekçesiyle anılan kararlara yönelik temyiz incelemesi yapılması için

dosyanın 10/9/2012 tarihinde Yargıtaya

gönderildiği, incelemenin Yargıtayda devam ettiği

belirlenmiştir.

34. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza

Muhakemesi Kanunu’nun öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki

yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce

bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No:

2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B. No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).

35. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konu

ceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,

delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır.

Başvurucuların tutum ve davranışlarıyla ve usuli

haklarını kullanırken özensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli

ölçüde sebep oldukları da söylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında,

somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön

bulunmadığı ve söz konusu yaklaşık beş yıllık yargılama sürecinde makul olmayan

bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

36. Açıklanan nedenlerle,

başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

37. Başvurucular, makul sürede

yargılama yapılmadığı için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi tazminata

hükmedilmesini talep etmişlerdir.

38. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

39. Başvurucuların tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık beş yıllık yargılama süresi nazara alındığında,

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek

olan manevi zararları karşılığında başvuruculara ayrı ayrı net 3.350,00 TL

manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

40. Başvurucular Şevket Arslan

ve Nuredin Doğan tarafından ayrı ayrı yapılan 206,10

TL harçtan oluşan yargılama giderinin ayrı ayrı başvuruculara ödenmesine ve

belirtilen başvuruculara 1.500,00 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

41. Başvuruya konu yargılamanın

yaklaşık beş yıldır

devam

ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği gözetilerek,

anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama dosyasında, hukuka,

adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam etmesinin önlenmesi

amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin ilgili Mahkemesine

gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

A. Başvurucuların

1. Makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiği yönündeki iddialarının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın

36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLAL

EDİLDİĞİNE,

B. Başvuruculara ayrı ayrı net 3.350,00 TL manevi TAZMİNAT

ÖDENMESİNE, başvurucuların

tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucular Şevket Arslan ve Nuredin

Doğan tarafından ayrı ayrı yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin

ayrı ayrı BAŞVURUCULARA ÖDENMESİNE ve belirtilen başvuruculara 1.500,00 TL

vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine,

D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin ilgili derece Mahkemelerine

gönderilmesine,

17/11/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE

karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Derya ATAKUL

Başvurucular

:

Şevket ARSLAN

Nuredin

DOĞAN

Vekilleri : Av. Mustafa ERASLAN