Süleyman Araç Başvurusu (B. No: 2015/7985)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ceza infaz kurumunda müşahede odasında tutma

sırasındaki koşullar nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 13/5/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu, Adana F Tipi Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz

Kurumu) hükümlü olarak bulunmakta iken başka bir hükümlü ile kavga ettiği

gerekçesiyle hakkında 11 gün hücreye koyma cezası verilmiştir. Aldığı disiplin

cezası kapsamında 6/12/2013 tarihinde müşahede odasına konulan başvurucu

9/12/2013 tarihine kadar bu odada tutulmuştur.

7. Başvurucunun annesi B.A., Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne dilekçe göndererek oğlunun

Ceza İnfaz Kurumunda darbedildiğini ve kötü muameleye

maruz kaldığını bildirmiştir. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri

Genel Müdürlüğü tarafından evrak Adana Cumhuriyet Başsavcılığına iletilmiştir.

8. Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca mağdur olarak beyanı alınan

başvurucu; kavgaya karışmış olması nedeniyle hakkında disiplin cezası

verildiğini, disiplin cezası kapsamında müşahede odasına konulduğunu, kronik anal fissür

rahatsızlığı bulunması nedeniyle müşahede odasına konulmasının uygun

olmadığını, bu odada tutulduğu sürede kendisine diyetine uygun yemek ile

ilaçlarının ve temizlik için gerekli malzemelerin verilmediğini, hastalığına

rağmen yeterli iç çamaşırı temin edilmediğini, bu nedenle anal bölgesindeki

rahatsızlığın arttığını belirtmiştir.

9. Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca Ceza İnfaz Kurumunda görevli

personel hakkında görevi kötüye kullanma suçundan yürütülen soruşturmada

25/11/2014 tarihinde, başvurucunun müşahede odasında tutulmasında hukuka

aykırılık bulunmadığı, Ceza İnfaz Kurumundan verilen cevap yazısından bu sürede

diyetine uygun yemek ve ilaçlarının kendisine verildiğinin anlaşıldığı, şüpheli

personel hakkında görevlerini kötüye kullandıklarına dair kamu davasının

açılmasını gerektirir delil bulunmadığı gerekçeleriyle kovuşturmaya yer olmadığına

karar verilmiştir.

10. Başvurucunun itirazı üzerine dosyayı inceleyen Adana 4. Sulh

Ceza Hâkimliği 22/12/2014 tarihinde, Ceza İnfaz Kurumu idaresi tarafından

başvurucuya diyetine uygun yemek ve reçeteli ilacının verildiği belirtilmekte

ise de diyet yemek olarak ne verildiği, ilaç olarak hangi ilaçların verildiği

konusunda bir açıklamanın olmadığı, ayrıca müştekinin imzasının da bu

tutanaklarda yer almadığı, bu hâliyle sonradan düzenlendiği intibaını

uyandırdığı, bu sebeple tutanak altında imzaları bulunan görevlilerin

dinlenmesi, Ceza İnfaz Kurumu dosyalarının getirtilerek diyet yemeği, ilaç ve

malzeme verilmesi ile ilgili olarak belgelerin bulunup bulunmadığının

araştırılması, başvurucunun diyet yemeği yememesi ve reçeteye bağlanan ilaç ile

malzemeleri kullanmamasından kaynaklanan ne tür sorunlar yaşadığı konusunda

rapor alınması gerektiği belirtilerek takipsizlik kararının kaldırılmasına

karar vermiştir.

11. Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca yeniden yapılan

soruşturmada, Ceza İnfaz Kurumu personelinin beyanları ve sağlık raporu

alınmıştır. Buna göre Ceza İnfaz Kurumu personelinin özetle müşahede odasında

tabak, çatal verilmesinin yasak olması nedeniyle başvurucunun her zamanki diyet

yemeğinin tabak yerine kepekli ekmek içine konularak verildiğini, ilaçlarının

ve gerekli malzemenin temin edildiğini ancak bunlara yönelik başvurucudan imza

alma gibi bir usulün bulunmadığını, herhangi kasıtlı bir davranışlarının

olmadığını beyan ettikleri anlaşılmaktadır.

12. Başvurucu hakkında alınan 17/2/2015 tarihli sağlık

raporunda, başvurucunun lifli ve posalı gıdalar almasının uygun olduğu,

hastanın kabızlık şikâyetinin tamamen diyetle ilişkilendirilmediği, anal

kanalda hafif darlık olduğunun düşünüldüğünün belirtildiği anlaşılmaktadır.

13. Yapılan araştırma sonucunda Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca

25/2/2015 tarihinde, başvurucuya diyet yemeği ve ilaç veren personelin

ifadesinin alındığı, kurumda bulunan hükümlü ve tutuklulara verilen ilaç ve

yemeklerin imza karşılığı kendilerine verileceğine ilişkin bir hüküm

bulunmadığı, kurum tarafından düzenlenen bilgi notu ile ilaç ve yemeğe ilişkin

tutanak örneklerinin dosyaya alındığı, başvurucu hakkında alınan sağlık

raporunda hastanın şikâyetlerinin tamamen diyetle ilişkilendirilmediğinin

belirtildiği, şüpheli personel hakkında kamu davasının açılmasını gerektirir

delil bulunmadığı gerekçeleriyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar

verilmiştir.

14. Başvurucunun itirazı, Adana 5. Sulh Ceza Hâkimliğinin

8/4/2015 tarihli kararıyla, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın usul ve

yasaya uygun olduğu, kararda belirtilen gerekçelerin yerinde olduğu

gerekçesiyle reddedilmiştir.

15. Anılan karar başvurucuya 21/4/2015 tarihinde tebliğ edilmiş,

başvurucu 13/5/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun

"İnfaz hâkimliklerinin görevleri"

kenar başlıklı 4. ve "İnfaz hâkimliğine

şikâyet ve usulü" kenar başlıklı 5. maddeleri şöyledir:

" MADDE 4. – İnfaz hâkimliklerinin

görevleri şunlardır :

1. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz

kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri,

barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin

sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve

tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem

veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

2. Hükümlülerin cezalarının infazı, müşahedeye

tâbi tutulmaları, açık cezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve

tahliyeleri; tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlere

ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

3. Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan

disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, tüzük veya

yönetmelik hükümleri ile genelgelere aykırı olduğu iddiasıyla yapılan

şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

4. Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izleme

kurullarının kendi yetki alanlarına giren ceza infaz kurumları ve

tutukevlerindeki tespitleri ile ilgili olarak düzenleyip intikal ettirdikleri

raporları inceleyerek, varsa şikâyet niteliğindeki konular hakkında karar

vermek.

5. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.

Kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılan

konulara ilişkin hükümler saklıdır.

MADDE 5. – Ceza infaz kurumları ve

tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla

ilgili faaliyetlerin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile genelgelere

aykırı olduğu gerekçesiyle bu işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten

itibaren onbeş gün, her halde yapıldığı tarihten

itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.

Şikâyet, dilekçe ile doğrudan doğruya infaz

hâkimliğine yapılabileceği gibi; Cumhuriyet başsavcılığı veya ceza infaz kurumu

ve tutukevi müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. İnfaz hâkimliği dışında

yapılan başvurular hemen ve en geçüç gün içinde infaz

hâkimliğine gönderilir. Sözlü yapılan şikâyet, tutanağa bağlanır ve bir sureti

başvurana verilir.

Şikâyet yoluna, kendisi ile ilgili olmak

kaydıyla hükümlü veya tutuklu ya da eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip

çocuğu veya kardeşi, müdafii, kanunî temsilcisi veya

ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu başvurabilir.

Şikâyet yoluna başvurulması, yapılan işlem

veya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. Ancak, infaz hâkimi giderilmesi

güç veya imkansız sonuçların doğması ve işlem veya

faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi

durumunda işlem veya faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasına karar

verebilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 20/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu; kronik anal fissür hastası olması nedeniyle müşahede odasına

konulmasının hukuka aykırı olduğunu, hastalığı nedeniyle özel bir diyet

uygulaması gerektiğini, ilaç kullanması ve beden temizliğine dikkat etmesi gerektiğini,

bu konuda kendisine gerekli imkânların sağlanmasının ve fazladan iç çamaşırı

verilmesinin tıbbi bir zorunluluk olduğunu ancak müşahede odasında tutulduğu üç

gün boyunca kendisine diyet yemek ve ilaçlarının verilmediğini, beden temizliği

için gerekli malzemelerin sağlanmadığını, ilgililerin bu konuda üzerine düşen

yükümlülüğü yerine getirmemesi nedeniyle hastalığına bağlı şikâyetlerinde artış

olduğunu, yaptığı şikâyet üzerine ise yeterli soruşturma yapılmaksızın

kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğini belirterek kötü muamele

yasağı ile etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

B. Değerlendirme

19. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse

insan haysiyetine bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”

20. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:

“Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (2)

numaralı fıkrası şöyledir:

“(2) İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

22. Anılan Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer

verilen kanun yollarının tüketilmesi koşulu, bireysel başvurunun temel hak

ihlallerini önlemek için son ve olağanüstü bir çare olmasının doğal sonucudur.

Diğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle idari makamların ve derece

mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının tüketilmesi koşulunu

zorunlu kılmaktadır (Necati Gündüz ve Recep

Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 20).

23. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının

anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak

ihlallerinin düzeltilmesi, idari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenle

temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece

mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve

bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, § 16).

24. Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia

edilen hak ihlallerinin yetkili idari ve yargısal mercilerce düzeltilmemesi

hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru

yolunun ikincil niteliği gereği, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda

bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu

ilke uyarınca başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini

öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak

iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara

sunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli

özeni göstermiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).

25. Somut olayda başvurucunun aldığı disiplin cezasının

uygulanması sırasında sağlık problemlerine uygun koşulların sağlanmamasından

şikâyetçi olduğu anlaşılmaktadır. Başvurucunun müşahede odasında tutma

sırasında diyetine uygun yemek verilmediği, ilaçlarının ve gerekli temizlik

malzemelerinin temin edilmediği iddiası bulunmaktadır. Başvurucu, anılan

muamelenin kasıtlı şekilde gerçekleştirildiğine ilişkin bir iddia da ileri

sürmemiştir.

26. Yukarıda belirtilen 4675 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri

gereğince başvurucunun dile getirdiği tüm şikâyetlerini İnfaz Hâkimliğine

iletilebileceği ve sağlığı üzerinde olumsuz etki doğurduğunu ileri sürdüğü

uygulamaya derhal son verilmesini ya da koşulların hastalığına uygun hale

getirilmesini isteyebileceği anlaşılmaktadır.

27. Başvuru formu ve eklerinden söz konusu temel hak ihlali

iddialarına ilişkin olarak başvurucunun İnfaz Hâkimliğine başvuruda bulunduğu

anlaşılamamıştır.

28. Başvuruya konu olay ve şikâyetler dikkate alındığında anılan

yolun başvurucunun şikâyetleri açısından telafi imkânına sahip ve bir çözüm

sağlayabilecek nitelikte olmadığını söyleyebilmeyi mümkün kılan bir sebep de

bulunmadığından başvuru yollarının tüketilmesi kuralına istisna tanınmasını

gerektiren bir durumun da olmadığı görülmektedir (Didem Tütenk, B. No: 2013/7525,

10/6/2015, §§ 40, 41).

29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezliğine karar

verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

20/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

Gizem Ceren

DEMİR KOŞAR

Başvurucu

:

Süleyman

ARAÇ

Vasi : Eşref ARAÇ