Umut Oran Başvurusu (B. No: 2014/18926)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucu, 10/6/1983 tarih ve 2839 sayılı Milletvekili

Seçimi Kanunu'nun 33. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Genel seçimlerde ülke genelinde, ara seçimlerde seçim

yapılan çevrelerin tümünde, geçerli oyların % 10'unu geçmeyen partiler

milletvekili çıkaramazlar.” hükmünün yürürlüğünün durdurulmasını ve

iptal edilmesini talep etmiştir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 3/12/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan

yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 5/12/2014 tarihinde,

kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

5. 2839 sayılı Kanun, 13/6/1983 tarih ve 18076 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

6. Başvurucu, Cumhuriyet Halk Partisi İstanbul ili

milletvekilidir.

7. Bireysel başvuru, 3/12/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine

doğrudan yapılmıştır.

B. İlgili Hukuk

8. 2839 sayılı Kanun'un 33. maddesinin birinci fıkrasının

birinci cümlesi şöyledir:

“Genel seçimlerde ülke genelinde, ara

seçimlerde seçim yapılan çevrelerin tümünde, geçerli oyların % 10'unu geçmeyen

partiler milletvekili çıkaramazlar.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

9. Mahkemenin 22/1/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 3/12/2014 tarih ve 2014/18926 numaralı bireysel başvurusu

incelenip gereği düşünüldü::

A. Başvurucunun İddiaları

10. Başvurucu, %10 gibi yüksek düzeyde bir ulusal seçim

barajına Avrupa Birliği ülkelerinde rastlanmadığını, bu durumun temsilde adalet

ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığını, ülkemizin ihtiyaçlarına cevap vermekten

uzak olduğunu ve ulusal seçim barajını düzenleyen 2839 sayılı Kanun'un 33.

maddesinin Anayasa’nın 10., 67. ve 90. maddelerine aykırılık teşkil ettiğini

belirterek, anılan hükmün yürürlüğünün durdurulmasını ve iptalini istemiştir.

B. Değerlendirme

11. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 'Bireysel başvuru hakkı'

kenar başlıklı 45. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:

“Yasama işlemleri ile düzenleyici idari

işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi Anayasa

Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de

bireysel başvurunun konusu olamaz.”

12. Bir yasama işlemi olarak kanun,

Türkiye Büyük Millet Meclisinin iradesinin ürünüdür. Kanun, parlâmento kararı

dışında kalan ve Anayasanın yetki verdiği Türkiye Büyük Millet Meclisi

tarafından Anayasa’da öngörülen kanun yapma usullerine uyularak yapılan

işlemlerdir (B. No. 2014/256,

25/6/2014, § 85).

13. Bireysel başvuru yolu, bireylerin

maruz kaldığı temel hak ihlallerinin tespit edildiği ve tespit edilen ihlalin

ortadan kaldırılması için etkin araçları içeren anayasal bir güvencedir. Ancak

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu, kamusal bir düzenlemenin soyut

biçimde Anayasa'ya aykırılığının ileri sürülmesini sağlayan bir yol olarak

düzenlenmemiştir. Bir yasama işlemi veya düzenleyici idari işlemin, temel hak

ve özgürlüğün ihlaline neden olması durumunda, bireysel başvuru yoluyla

doğrudan bu işlemlere değil ancak yasama veya düzenleyici idari işlemin

uygulanması mahiyetindeki işlem, eylem ve ihmallere karşı başvuru

yapılabilecektir (B. No. 16/4/2013, 2013/469, §§ 15, 17; B. No: 2013/1613,

2/10/2013, § 37).

14. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı

fıkrasında, “yasama

işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılması” kabul edilmemiştir. Kanun koyucu hükümde “doğrudan” ifadesini

kullanarak, yalnızca ulusal hukuku değiştirmeyi veya toplumun menfaatinin

korunmasını amaçlayan ve “halk davası”

(actio popularis) olarak

adlandırılan başvuruların yapılmasını engellemek istemiştir.

15. Dolayısıyla bireylerin, kendi bireysel hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmeksizin toplumun menfaatlerinin

ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma hakkı

bulunmamaktadır (B.No: 2014/11438, 23/7/2014, § 20).

Benzer yönde değerlendirmeler içeren Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları

için bkz. Klass ve Diğerleri/Almanya, B.No:

5029/71, 6/9/1978, § 33; Altuğ Taner Akçam/Türkiye, B.No: 27520/07, 25/10/2011, § 66).

16. Başvuru konusu olayda, başvurucu 2839 sayılı Kanun'un 33.

maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Genel seçimlerde ülke genelinde, ara seçimlerde seçim

yapılan çevrelerin tümünde, geçerli oyların % 10'unu geçmeyen partiler

milletvekili çıkaramazlar.” hükmünün ülkemizin ihtiyaçlarına cevap

vermekten uzak olduğunu, Anayasa’ya aykırı olan bu hükmün iptali gerektiğini

ileri sürmüştür. Bireysel başvuru yoluyla doğrudan yasama işlemine değil ancak

yasama işleminin uygulanması mahiyetindeki işlem, eylem ve ihmallere karşı

başvuru yapılabilecektir. Diğer bir deyişle bir yasama işleminin doğrudan ve

soyut olarak Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuru

yapılamaz.

17. Açıklanan nedenlerle, yasama

işlemi aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapıldığı anlaşıldığından,

başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin 'konu yönünden yetkisizlik' nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

M. Emin KUZ

Raportör : Akif YILDIRIM Başvurucu : Umut ORAN Vekili : Av. Haluk PEKŞEN