Yusuf Güvel ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/8695)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular,

15/3/1974 ve 3/2/1983 tarihlerinde Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinde aleyhlerine

açılan kadastro tespitine itiraz davalarının makul sürede sonuçlanmadığını

belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler ve

tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 2/12/2013 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca, kabul edilebilirlik

incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

4.

Bölüm tarafından 29/1/2014tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 26/2/2014 tarihli yazısında, Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Kadirli ilçesinde 1972 yılında yapılan kadastro tespit

çalışmaları sonunda 25 parsel numaralı taşınmaz başvurucuların murisi Ahmet Güvel ile Hasan Dede Güvel

adlarına, 108 parsel numaralı taşınmaz Ahmet Güvel

adına tespit edilmiştir.

8. Maliye Hazinesi ve Metin Erdoğan, tespit maliki Ahmet Güvel mirasçıları olarak başvurucular ve Hasan Dede Güvel aleyhine 15/3/1974 tarihinde Kadirli 1. Kadastro

Mahkemesinde açtıkları kadastro tespitine itiraz davasında, 25 parsel numaralı

taşınmazın kadastro tespitinin iptali ile adlarına tapuya tescilini talep

etmişler, dava dosyası Mahkemenin E.1974/28 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

9. Metin Erdoğan, Hamza Güler ve Mustafa Güler tarafından

başvurucular aleyhine 3/2/1983 tarihinde Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinde

açılan davada, 108 parsel numaralı taşınmazın kadastro tespitinin iptali ile

adlarına tescili talep edilmiş, dava dosyası Mahkemenin E.1983/79 sayılı

dosyasına kaydedilmiştir.

10. Kadirli 1. Kadastro Mahkemesince 11/3/2009 tarih ve

E.1983/79, K.2009/47 sayılı kararla; Mahkemenin E.1974/28 sayılı dava dosyası

ile E.1983/79 sayılı dava dosyası arasında hukuki ve fiili irtibat bulunduğu

gerekçesiyle her iki dava dosyasının birleştirilmesine, yargılamaya E.1974/28

sayılı dava dosyası üzerinden devam edilmesine karar verilmiştir.

11. Kadirli 1. Kadastro Mahkemesi, 13/1/2012 tarihli kararla

dava dosyalarının ayrılmasına karar vermiş, 108 parsel numaralı taşınmaza

yönelik dava Mahkemenin E.2012/16 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

12. 108 parsel numaralı taşınmaza ilişkin Kadirli 1. Kadastro

Mahkemesinde yapılan yargılama sonunda, 5/3/2014 tarih ve E.2012/16, K.2014/37

sayılı kararla davanın kabulüne karar verilmiştir.

13. Anılan karar temyiz edilmiş olup, temyiz inceleme safhası

devam etmektedir.

14. 25 parsel numaralı taşınmaza ilişkin yargılama aynı

Mahkemenin E.1974/28 sayılı dosyasında devam etmektedir.

B. İlgili

Hukuk

15. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 30. maddesi, 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 25.,

27., 28., 29., 30., 32. ve 36. maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 8/9/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 2/12/2013 tarih ve 2013/8695 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

17. Başvurucular, Kadirli ilçesinde bulunan 25 ve 108 parsel

numaralı taşınmazların kadastro çalışması sonunda murisleri adlarına tespit

edildiğini, 15/3/1974 tarihinde 25 parsel numaralı taşınmazın kadastro

tespitinin iptali amacıyla Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinde aleyhlerine

kadastro tespitine itiraz davası açıldığını, 108 parsel numaralı taşınmazın

kadastro tespitinin iptali amacıyla 3/2/1983 tarihinde aynı Mahkemede aleyhlerine

kadastro tespitine itiraz davası açıldığını, her iki dava dosyasının 11/3/2009

tarihli kararla birleştirildiğini, 3/1/2012 tarihinde her iki parsele ilişkin

dava dosyalarının ayrılmasına karar verildiğini, yargılamaların makul sürede

sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

18. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

19. Başvurucular, 15/3/1974 ve 3/2/1983 tarihlerinde Kadirli

1. Kadastro Mahkemesinde aleyhlerine açılan kadastro tespitine itiraz

davalarının halen devam ettiğini belirterek adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir. Dolayısıyla her iki dava dosyası için ayrı ayrı

değerlendirme yapılmıştır.

2. Esas Yönünden

20. Başvurucular, kadastro tespitine itiraz davasının makul

sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüşlerdir.

21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin metni ile Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının

somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer

verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok kararında, ilgili

hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle,

gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHM içtihadıyla adil

yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36.

maddesi kapsamında yer vermektedir (B.No:

2012/13, 2/7/2013, § 38). Bu doğrultuda, makul sürede yargılanma hakkı da adil

yargılanma hakkının kapsamında değerlendirilmektedir.

22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu

olayda, taşınmaz mülkiyeti hakkında Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinde açılan

kadastro tespitine itiraz davalarında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’larda

yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni

hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No:

2012/13, 2/7/2013, § 49).

23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde gözönünde

bulundurulması gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§41–45).

24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından

15/3/1974 ve 3/2/1983 tarihleridir.

25. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireysel

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

26. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, 15/3/1974 tarihinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasında 25 parsel numaralı taşınmazın kadastro tespitinin iptali talep

edilmiştir. Mahkemece, taraf teşkili sağlanmış ve eski tapu kayıtları

çıkarılmıştır.

27. Yine 3/2/1983 tarihinde

açılan kadastro tespitine itiraz davasında 108 parsel numaralı taşınmazın

kadastro tespitinin iptali talep edilmiştir. Anılan dosyada da taraf teşkili

sağlanmış ve eski tapu kayıtları çıkarılmıştır.

28. Mahkemece her iki taşınmaza

yönelik açılan dava dosyalarında verilen keşif kararlarının farklı gerekçelerle

yerine getirilmediği, 11/3/2009 tarihinde dava dosyalarının birleştirilmesine

karar verildiği anlaşılmıştır. Birlikte yapılan yargılama sırasında Mahkemece,

13/1/2012 tarihli kararla dava dosyalarının ayrılmasına karar verilmiştir.

29. 108 parsel numaralı

taşınmaza ilişkin olarak yapılan yargılama sırasında 27/12/2013 tarihinde keşif

yapılarak bilirkişi raporu alınmış ve 5/3/2014 tarihinde davanın kabulüne karar

verilmiştir. Karar temyiz edilmiş olup, henüz kesinleşmemiştir.

30. 25 parsel numaralı taşınmaza

yönelik olarak Mahkemenin E.1974/28 sayılı dava dosyasında yargılamaya devam

edilmektedir. Anılan dava dosyasında çoğu defa keşif ara kararlarının farklı

nedenlerle yerine getirilmediği, taraflardan vefat edenlerin olması nedeniyle

tekrar taraf teşkili sağlanmaya çalışıldığı, birçok defa dosyanın incelemeye

alındığı ve bu uygulamanın davada yer alan taraf sayısı da nazara alındığında

yargılamanın uzaması üzerinde baskın bir etkiye sahip olduğu anlaşılmaktadır.

31. Kadastro mahkemesi

nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha

önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle

3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden

özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No:2012/12, 17/9/2013, §§ 38-62; B. No:2013/1115, 5/12/2013, §§ 39-67;2012/673, 19/12/2013, §§ 21-43).

32. Başvuruya konu davalarda yer

alan kişi sayısı ve davanın mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin

niteliği başvuruya konu yargılamaların karmaşık olduğunu ortaya koymakla

birlikte, davalara bütün olarak bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan

usul hükümlerine tabi yargılama süreçlerine ilişkin somut başvuru açısından

farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı, 15/3/1974

tarihinde Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinin E.1974/28 sayılı dava dosyasında

açılan ve kırk yılı aşkın süredir devam eden yargılama süreci ile 3/2/1983

tarihinde açılan ve Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinin E.1983/79 sayılı dava

dosyasında otuz bir yılı aşkın süredir devam eden yargılama sürecinde makul

olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle,

başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma haklarının başvuruya konu her iki yargılama süreci açısından da

ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

34. Başvurucular, makul sürede

yargılama yapılmaması nedeniyle her iki dava dosyası için ayrı ayrı 25.000,00

TL manevi, 20.000,00 TL maddi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.

35. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucuların tarafı olduğu

uyuşmazlıklara ilişkin olarak, Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinin E.1974/28

sayısında açılan ve kırk yılı aşkın süredir devam eden yargılama süreci ile

Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinin E.1983/79 sayısında açılan ve otuz bir yılı

aşkın süredir devam eden yargılama süreci nazara alındığında, yargılama

faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan

manevi zararları karşılığında başvuruculara, kırk yıldır devam eden yargılama

nedeniyle ayrı ayrı 22.450,00 TL, otuz bir yıldır devam eden yargılama

nedeniyle ayrı ayrı 19.950,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi

gerekir.

37. Başvurucular tarafından

maddi tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile

iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

38. Başvurucular tarafından

yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin

başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

39. Başvuruya konu

yargılamaların uzun süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

B. Başvuruculara, Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinin E.1974/28

sayısında açılıp kırk yıldır devam eden yargılama nedeniyle ayrı ayrı 22.450,00

TL; Kadirli 1. Kadastro Mahkemesinin E.1983/79 sayısında açılıp otuz bir yıldır

devam eden yargılama nedeniyle ayrı ayrı 19.950,00 TL manevi TAZMİNAT

ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucular tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Kadirli 1. Kadastro Mahkemesine

gönderilmesine,

8/9/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Recep KÖMÜRCÜ

Engin YILDIRIM

M. Emin KUZ

Raportör

:

Murat AZAKLI

Başvurucular

:

1. Yusuf GÜVEL

Temsilcisi

:

Ünay

GÜVEL

2. Miyase MEHLİ 3. Nazlı GÜVEL 4. Saliha CEVAT 5. Ayni BAŞDOĞAN 6. Seadet GÜVEL 7. Urfi GÜVEL Vekilleri : Av. Zafer ERGÜN