Özgün Analiz
Olay Özeti: Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesi, oylamaya hile karıştırılması suçundan açılan davada görevsizlik kararı vermiş, bu karara yapılan itiraz üzerine itiraz mercii görevsizlik kararını kesin olarak kaldırmıştır. Bunun üzerine Mahkeme, adli yargı içindeki mahkemelerin görevsizlik kararlarına karşı itiraz yolunu öngören 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının Anayasa’ya aykırılığını ileri sürmüştür.
Hukuki İlke: Anayasa Mahkemesi, itiraz konusu kuralın yargılamanın bulunduğu aşamada bakılan davada uygulanacak olmasını şart koşmuştur. Görevsizlik kararına itiraz edildiğinde kural, dosyanın itiraz merciine gönderilmesi sırasında uygulanmış; mercinin görevsizlik kararını kaldırmasıyla görev sorunu çözülmüştür. Kanun’un 271. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca mercinin itiraz üzerine verdiği karar kesin olduğundan, kural artık davada uygulanacak nitelikte değildir.
Uygulama Sonucu: Kuralın bakılan davada uygulanma imkânı kalmadığından başvuru, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir.
Dava Strateji Notu: Ceza davasında görev uyuşmazlığına ilişkin bir normun Anayasa’ya aykırılığı tartışılacaksa, bu iddianın görevsizlik kararı ve itiraz incelemesi tamamlanmadan, kuralın henüz uygulanacağı aşamada ileri sürülmesi gerekir. Merci görevsizlik kararını kesin olarak kaldırdıktan sonra yapılan başvuru, kural tükenmiş sayıldığından yetkisizlikten reddedilmektedir; zamanlama, iddianın içeriği kadar belirleyicidir.
Karar Metni
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2025/183 Karar Sayısı : 2025/174 Karar Tarihi : 10/9/2025 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının Anayasa’nın 2., 6., 9., 10., 13., 36., 37., 38., 138. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Oylamaya hile karıştırılması suçundan açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 5. maddesi şöyledir: “Görevsizlik kararı verilmesi gereken hâl ve sonucu Madde 5 – (1) İddianamenin kabulünden sonra; işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir. (2) Adlî yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Sümeyye KOCAMAN tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir dava bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 3. 5271 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında görevsizlik kararının hangi durumda verileceği, itiraz konusu (2) numaralı fıkrasında ise adli yargı içerisindeki mahkemelerce verilen görevsizlik kararına karşı itiraz yoluna gidilebileceği düzenlenmiştir. 4. Anılan Kanun’un 268. maddesinin (2) numaralı fıkrasında kararına itiraz edilen hâkim veya mahkemenin itirazı yerinde görürse kararını düzelteceği, yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili olan merciye göndereceği ifade edilmiştir. Söz konusu maddenin (3) numaralı fıkrasında itirazı incelemeye yetkili merciler gösterilmiş, Kanun’un 271. maddesinin (4) numaralı fıkrasında da ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararları hariç olmak üzere mercinin itiraz üzerine verdiği kararların kesin olduğu hükme bağlanmıştır. 5. Bakılmakta olan davada itiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından görevsizlik kararı verilmiş; bu görevsizlik kararına yapılan itiraz üzerine itiraz mercii görevsizlik kararının kaldırılmasına kesin olarak karar vermiş ve bunun üzerine Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. 6. Bakılmakta olan davada görevsizlik kararına itiraz edilmesi üzerine kural, dosyanın itiraz merciine gönderilmesi sırasında uygulanmış ve itiraz incelemesi üzerine görevsizlik kararının kaldırılmasıyla görev sorunu çözülmüştür. Dolayısıyla yargılamanın bulunduğu aşama itibarıyla kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmadığı sonucuna varılmıştır. 7. Açıklanan nedenle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 10/9/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili Basri BAĞCI
Üye Engin YILDIRIM
Üye Rıdvan GÜLEÇ
Üye Recai AKYEL
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye İrfan FİDAN
Üye Kenan YAŞAR
Üye Muhterem İNCE
Üye Yılmaz AKÇİL
Üye Ömer ÇINAR
Anayasa Mahkemesi, E. 2025/183, K. 2025/174, 10 Eylül 2025 tarihli karar · Kaynak: AYM Norm Denetimi Kararlar Bilgi Bankası