Danıştay 10. Daire E.2024/6512 K.2025/1747

2- ... 3- ... VEKİLLERİ : Av. ...

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ...

İSTEMLERİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları piyade er ...'ın askerlik hizmeti sebebiyle birliğine katılmak için yolculuk ettiği sırada, yol güzergahı üzerinde bulunan Tunceli-Pülümür karayolunda 02/10/2015 tarihinde terör örgütü tarafından kaçırıldığından ve sonrasında Kuzey Irak'ın Gara bölgesinde terör örgütü tarafından 13/02/2021 tarihinde şehit edildiğinden bahisle uğradıkları iddia edilen zararlarına karşılık şimdilik müteveffanın annesi ... için 1.000,00 TL maddi, 1.000.000,00 TL manevi; babası ... için 1.000,00 TL maddi, 1.000.000,00 TL manevi;

kardeşi ... için 250.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 2.000,00 TL maddi, 2.250.000,00 TL manevi tazminatın davalı idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacı anne ve babanın destekten yoksun kalma zararının bağlanan vazife malullüğü aylığı ile tamamen karşılandığı, davacıların karşılanmamış zararının bulunmadığı, davacıların yakını olan ...'ın piyade er olarak vatani görevini yapmaktayken Erzincan'daki birliğine atılmak üzere yolculuk ettiği sırada, yol güzergahı üzerinde bulunan Tunceli-Pülümür karayolunda 02/10/2015 tarihinde terör örgütü tarafından kaçırılması,

uzun yıllarca Gara bölgesindeki mağarada hürriyetinden alıkonulması ve 13/02/2021 tarihinde de şehit edilmesi nedeniyle ölüme neden olan eylemin oluş şekli itibarıyla toplumda yarattığı infial, olayın etkisi ve niteliği, zarar gören davacılar ile hayatını kaybeden kişi arasındaki yakınlık derecesi dikkate alınarak davacıların ömür boyunca çekecekleri acı, yoksunluk ve üzüntülerin kısmen de olsa tatmin edilmesi amacıyla manevi tazminat taleplerinin tamamının kabulü gerektiği gerekçesiyle davanın maddi tazminat istemleri yönünden reddine, manevi tazminat istemleri yönünden ise kabulüne karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacıların maddi tazminata ve vekalet ücretine ilişkin istinaf başvurusunun reddine, davalı idarenin manevi tazminata yönelik istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kararın bu kısmının kaldırılmasına, davacıların manevi tazminat isteminin toplam 1.250.000,00 TL'lik kısmının kabulüne, fazlaya ilişkin 1.000,000,00 TL manevi tazminat isteminin reddine, kabul edilen toplam 1.250.000,00 TL'nin idareye başvuru tarihi olan 18/10/2021 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacılara ödenmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından; yakınlarının ve 13 kişinin 5,5 yıl boyunca bir mağarada rehin tutuldukları, yapılan kurtarma operasyonunda kurtarılamadıkları, hükmedilen tazminatın düşük olduğu, her biri yönünden tek tek vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından; dava konusu olayda idarelerinin sorumluluğunun bulunmadığı, ağır kusur bulunması halinde tazminat ödeneceğinden manevi tazminatın koşullarının oluşmadığı, harçtan muaf oldukları ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Bölge idare mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden; davacıların yakını ...'ın piyade er olarak vatani görevini yapmakta iken Erzincan'da bulunan birliğine katılmak üzere yolculuk ettiği sırada, yol güzergahı üzerinde bulunan Tunceli-Pülümür karayolunda 02/10/2015 tarihinde terör örgütü tarafından kaçırıldığı, yaklaşık 5,5 yıl rehin tutulduğu ve sonrasında Kuzey Irak'ın Gara bölgesine güvenlik güçlerince yapılan operasyon sırasında terör örgütü tarafından 13/02/2021 tarihinde şehit edildiği, davacılar tarafından dava konusu olay sebebiyle maddî ve manevî zararlarının tazmini istemiyle 18/10/2021 tarihinde davalı idareye başvurulduğu, yapılan başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.

İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevini yaparken, görevi nedeniyle uğramış olduğu zararların da kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

A) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat istemlerinin reddine ilişkin kısmına karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının incelenmesi:

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat istemlerinin reddine ilişkin kısmına karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

B) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin kısmının incelenmesi:

Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır.

Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın, zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri hak ihlallerinin bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği, zararlı sonuca etkisi ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.

Buna göre, manevi tazminat takdir edilirken, davacı yönünden, manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarara yol açan idari faaliyet sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişi üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak düzeyde olmasına; davalı yönünden ise, hakkaniyet sınırlarını aşmayan, ölçülü, adil dengeyi sağlayacak ve aşırı mali külfet oluşturmayacak makul bir seviyede olmasına dikkat edilmesi gerektiği açıktır.

Bölge İdare Mahkemesince, İdare Mahkemesi kararında müteveffanın annesi, babası ve kardeşi için hükmedilen toplam 2.250.000,00 TL manevi tazminatın, olayın meydana gelmesinde davalı idarenin kusurunun bulunmadığı ve olayın terör eylemi olduğu gözetildiğinde fazla olduğu gerekçesiyle davalı idarenin manevi tazminata yönelik istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kararın bu kısmının kaldırılmasına,

anne ... için 500.000,00 TL, baba ... için 500.000,00 TL, kardeş ... için 250.000,00 TL olmak üzere toplam 1.250.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmişse de, dava konusu olayın vehameti, davacılar yakınının terör örgütü mensuplarınca kaçırılarak yaklaşık 5,5 yıl boyunca rehin tutulduğu, yapılan operasyon sonrasında Irak'ın Gara bölgesinde bulunan mağarada şehit edildiği, söz konusu olayın davacılar üzerinde yarattığı etki ve davacıların yaşadığı acı ve sıkıntılar ile toplumda yarattığı infial göz önünde bulundurulduğunda.

Bölge İdare Mahkemesince davacılar için takdir edilen manevi tazminat miktarının, duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa giderecek düzeyde olmadığı görülmektedir.

Bu durumda, Mahkemece, manevi tazminatın amaç ve niteliği dikkate alınarak ayrıca davacıların talep ettiği manevi tazminat miktarı makul ve hakkaniyete uygun olduğundan manevi tazminat istemlerinin tamamının kabulü gerektiği sonucuna varılmaktadır. Bu itibarla, temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararının manevi tazminata ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır. Öte yandan; iş bu bozma kararına uyulması halinde manevi tazminat istemleri yönünden yeniden hüküm kurulacağından ve dolayısıyla vekalet ücreti yönünden de yeniden karar verileceğinden davacıların vekalet ücretine yönelik temyiz talebi bu aşamada incelenmemiştir.