Danıştay 6. Daire E.2024/6516 K.2025/1322

2- ... Kurumu VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU

... ili, ... ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ... ada, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların BİL-2 GES (Güneş Enerji Santrali) yapılması amacıyla Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 07/09/2024 tarih ve 32655 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 06/09/2024 tarih ve 8942 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının davacının maliki olduğu, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu kararın, alanın aktif olarak kullanılan tarım arazisi olduğu değerlendirilmeden alındığı, santralin kurulabileceği tarım yapılmayan alternatif alanlar dikkate alınmadan verimli tarım arazilerinin seçilmesinin kamu yararı ilkesiyle bağdaşmadığı, acele kamulaştırma kararının alınmasına neden olan herhangi bir olağanüstü veya aciliyet gerektiren bir durumun olmadığı, işlemin BİL GES Elektrik Üretim Anonim Şirketi unvanlı özel bir şirketin ticari kazanç elde etmesi amacıyla tesis edildiği ileri sürülerek iptali istenilmektedir.

DAVALILARIN SAVUNMALARI

Cumhurbaşkanlığının Savunması: Usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığı; esasa ilişkin olarak da; Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ...tarihli ve ... sayılı yazısı ile yatırımcı kuruluşun önlisansı kapsamında; "..." elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla Ankara ilinde bulunan muhtelif taşınmazların kamulaştırılmasının, acele kamulaştırma yöntemiyle yapılabilmesini teminen 06.09.2024 tarihli ve 8952 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının alındığı, dava konusu işlemin mevzuata uygun olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Savunması: Usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığı ve yatırımcı kuruluş olan ... Elektrik Üretim A. Ş.'ne ihbarının gerektiği, esas yönünden ise; 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca kamu yararı amacıyla tesis edilen işlemin mevzuata uygun olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

...tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Kararı ile ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılması işleminden vazgeçilmesine karşılık yetki ve usulde paralellik ilkesi gereğince Cumhurbaşkanlığı tarafından dava konusu ... tarihli ve ... sayılı Cumhurbaşkanı Kararı geri alınmadığından dava konusu işlemin davacının maliki olduğu ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ

Dava, ... elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla Ankara ilinde bulunan ve ekli listede kamulaştırma bilgileri yer alan taşınmazların, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 07.09.2024 günlü, 32655 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 06.09.2024 günlü, 8952 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının, ... ili, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır. Davalı idarelerin süre itirazı yerinde görülmemiştir.

Dosyanın incelenmesinden, ... Elektrik Üretim A.Ş adına verilen önlisans kapsamında, ... ilindeki ... GES üretim tesisi için gerekli olan taşınmazlar hakkında acele kamulaştırma uygulanabilmesi amacıyla 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca karar alınmak üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararıyla yapılan başvuru üzerine dava konusu Cumhurbaşkanı kararının alındığı, anılan işlem kapsamında davacıya ait ... parsel sayılı taşınmazın da bulunduğu,

ancak yatırımcı şirketin 14.10.2024 tarihli başvurusu ile anılan taşınmazın proje kapsamında kullanılmayacağının bildirilmesi nedeniyle Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararıyla, kurulun acele kamulaştırma istemiyle yapılan başvuruya ilişkin ... günlü, ...-... sayılı kararının Ek-1 de belirtilen uyuşmazlığa konu ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz için iptal edilmesine karar verildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemin dayanağının ortadan kalktığı, işlemde 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesine ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin uyuşmazlığa konu taşınmaz yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı Yasanın 20/A maddesi uyarınca işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun... tarih ve... sayılı kararı ile ... Elektrik Üretim Anonim Şirketinin... tarih ve ve ...-... sayılı önlisansı kapsamında, ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ... ada, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların ...(Güneş Enerji Santrali) yapılması amacıyla Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına dair 06/09/2024 tarih ve 8942 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı alınmıştır.

Bakılan dava, dava konusu acele kamulaştırma kararının davacıya ait taşınmaz yönünden iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu vekili tarafından verilen ... havale tarihli beyan dilekçesi eklerinin incelenmesinden; ... tarih ve ...sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Kararı ile davacının malik olduğu ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılması işleminden vazgeçildiğinin bildirildiği anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 35. maddesinde; "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Nolu Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde; "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 1. maddesinde.

"Bu Kanun; kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını, taşınmaz malın ve irtifak hakkının idare adına tescilini, kullanılmayan taşınmaz malın geri alınmasını, idareler arasında taşınmaz malların devir işlemlerini, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenler.” hükmüne ve 6. maddesinin son fırkasında.

“Onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur.” hükmüne, 6. maddesinde "....Cumhurbaşkanı veya bakanlıklar tarafından verilen kamu yararı kararlarının ayrıca onaylanması gerekmez.

Onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur. Bu durumlarda yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir karar alınır." hükmüne, 27. maddesinde ise.

3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10. madde esasları dairesinde ve 15. madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10. maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabileceği,

bu Kanunun 3. maddesinin 2. fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedeli olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa’nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin Kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Acele kamulaştırma usulü idareye kamulaştırma işlemlerinin neticelenmesini beklemeden kamulaştırılan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan olağanüstü bir kamulaştırma usulüdür.

Acele kamulaştırmada, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile Mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın kanunda belirtilen usule göre bilirkişilerce tespit edilecek değeri idare tarafından mal sahibi adına bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.

Acele kamulaştırma usulü, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usule ilişkin güvenceleri bertaraf etmemekte; yalnızca bu usullerin işletilmesinden önce idareye, kamulaştırılacak taşınmaza el koyma imkânı tanımaktadır. Taşınmaza el konulduktan sonra idare tarafından öncelikle satın alma yolunun işletilmesi, bunun mümkün olamaması durumunda ise Asliye Hukuk Mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması gerekmektedir.

Kamulaştırılmasına karar verilen taşınmaza acele olarak ihtiyaç duyulması halinde, 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca kamulaştırma acele usulle yapılmaktadır.

2942 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılabilecek olup, kamulaştırma yapılabilmesi için ya ilgili idare tarafından kamu yararı kararının alınması, ya da onaylı imar planı veya ilgili Bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak bir hizmet olması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; yatırımcı kuruluşun ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kullanılmayacağı yönündeki talebi doğrultusunda Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacının malik olduğu ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılmasından vazgeçildiği, bu itibarla parselin kamulaştırılmasından ihtiyaç bulunmadığı gerekçesiyle vazgeçilmesi nedeniyle acelelik halinin de ortadan kalktığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; dava konusu Cumhurbaşkanlığı kararında uyuşmazlığa konu taşınmaz yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.