Danıştay 13. Daire E.2025/1942 K.2025/2568

Dava konusu istem: Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından, 15/01/2025 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca pazarlık usulüyle gerçekleştirilen... ihale kayıt numaralı "Hatay İli Merkez Defne İlçesi ... Mahallesi... ve .... Bölgeler 1106 Adet Konut ve 444 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi" ihalesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlık konusu olayda, davalı idarece ihalenin 4734 sayılı Kanun'un 21. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yapılmasının sebebi olarak, doğal afet (deprem) gibi bir durumun ve öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması hususlarının gösterildiği, öte yandan, geçici barınma merkezlerinde kalan depremzede vatandaşların acilen kalıcı ve güvenli yapılara geçmesinin sağlanması,

fen ve sanat kurallarına ve standartlarına uygun depreme dayanaklı, sağlıklı ve güvenli bir şekilde yaşamlarını ikame edecek alanların oluşturularak depremden zarar gören afetzedelerin mağduriyetinin giderilmesi açısından ivedilikle sonuçlandırılmasının gerekli olması ve işin süresinin 330 takvim günü gibi kısa bir süre olarak belirlenmesi hususları bir arada değerlendirildiğinde, 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen şartların uyuşmazlık konusu olayda gerçekleştiği;

Davacıların, dava konusu ihaleye ilişkin Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporu alınmadığı iddiasının incelenmesinden ise;

29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 7. maddesinde Yönetmeliğin Ek-1’deki listede yer alan işlemlerde ÇED raporu alınmasının zorunlu olduğunun düzenlendiği, Ek-1'de ki listede ise Toplu Konut İdaresi Başkanlığının projelerinin sayılmadığı ve bu nedenle davaya konu ihale için ÇED raporu alınması gerekmediği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacılar tarafından, ilk derece Mahkemesi kararının gerekçesiz olduğu, kendilerine ait taşınmazın az hasarlı olduğu ve koruma altına alındığı, bununla birlikte rezerv yapı alanında bulundukları, taşınmazların karşısında bulunan dere kenarına altı katlı bina yapılmaya başlandığı, yeşil alana bina yapılamayacağı, ihalede kamu yararı bulunmadığı, ÇED raporu alınmamasının ve dava konusu ihalenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, dava konusu ihale ile temyize konu İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği;

Öte yandan, davacılar ile ihaleye konu alanda faaliyette bulunan yükleniciler ve çalışanları arasında yaşandığı iddia olunan olaylarla ilgili olarak davacıların 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 737. maddesi ve devamındaki düzenlemeler uyarınca adli yargı yerlerinde dava açabileceği ve aynı zamanda suç işleyen yüklenici ve çalışanlarına yönelik ve aynı zamanda yükleniciyle sözleşme imzalanmadan önce ÇED raporuna ilişkin yükümlülükler davalı idarenin görevlilerince yerine getirilmemiş ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 257. maddesi uyarınca görevi kötüye kullanma suçundan suç duyurusunda bulunabileceği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

TOKİ tarafından 15/01/2025 tarihinde "Hatay İli Merkez ... İlçesi ... Mahallesi.... ve ... Bölgeler 1106 Adet Konut ve 444 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi" ihalesi gerçekleştirilmiş, gerçekleştirilen bu ihaleye konu alana komşu taşınmazın sahibi olan davacılar tarafından ihalenin iptali istemiyle işbu dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 68. maddesinin (c) bendinde, "c) 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu kapsamındaki projelerde, 5'inci maddenin beşinci ve altıncı fıkraları, 62'nci maddenin (a) ve (b) bentleri ile (c) bendindeki kamulaştırma, mülkiyet, arsa temini, imar işlemleri ve uygulama projesine ilişkin şartlar aranmaksızın ihaleye çıkılabilir. Ancak, ÇED raporu zorunluluğu bulunan hallerde sözleşme imzalanmadan önce bu raporun alınması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.

2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun Ek Madde 1'in (l) bendinde, "Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlı ve kamu tüzel kişiliğine sahip Toplu Konut İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Toplu Konut İdaresi Başkanlığının görevleri aşağıda belirtilmiştir.

(...)

(l) Doğal afet meydana gelen bölgelerde gerek görüldüğü takdirde konut ve sosyal donatıları, alt yapıları ile birlikte inşaa etmek, teşvik etmek ve desteklemek, (...)" kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat ve dava dosyasının incelenmesinden, davalı idarenin 2985 sayılı Kanun uyarınca doğal afet meydana gelen bölgelerde gerek görüldüğü takdirde toplu konut ve sosyal donatılar inşaa edebileceği, davalı idarenin 2985 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştireceği projelerde 4734 sayılı Kanun'un 5. maddenin beşinci ve altıncı fıkraları, 62. maddenin (a) ve (b) bentleri ile (c) bendindeki kamulaştırma, mülkiyet, arsa temini, imar işlemleri ve uygulama projesine ilişkin şartların aranmayacağı, öte yandan bu projelerde de ÇED raporuna ilişkin yükümlülüklerin uygulanacağı,

ancak sözleşme imzalanmadan önce bu yükümlülüğün yerine getirilmesinin mümkün olduğu, davalı idare tarafından davacıların mülkiyetinden bulunan taşınmaza komşu alanda dava konusu ihalenin gerçekleştirildiği, anılan ihalenin iptali istemiyle işbu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar İdare Mahkemesince, davacının ÇED raporu alınması zorunluluğuna uyulmadan gerçekleştirilen ihalenin iptali gerektiği yönündeki iddiası, 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği uyarınca projenin ÇED raporu hazırlanması zorunlu olan projeler arasında yer almadığı gerekçesiyle reddedilmiş ise de, ihale konusu projenin ÇED raporu alınması zorunlu projeler arasında yer aldığı kabul edilse bile, 4734 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (c) bendi uyarınca bu yükümlülüğün sözleşme akdedilmeden önce de tamamlanabileceği, dolayısıyla, ÇED raporu alınması yükümlülüğünün ihaleye çıkılmasını engellemeyeceği, aynı zamanda anılan madde uyarınca imar işlemlerine ilişkin şartların da aranmayacağı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, dava konusu ihaleye, proje esnasında ÇED raporu alınması yükümlülüğü bulunsa bile çıkılabileceği anlaşıldığından, ihaleye konu projede ÇED raporu yükümlülüğü bulunmadığından bahisle davanın reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.