Danıştay 13. Daire E.2025/2198 K.2025/3058

Sanayi ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Bayilik lisansı sahibi davacı şirketin, akaryakıt istasyonunda kurulu otomasyon sistemine müdahale ettiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca 153.225,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; akaryakıt istasyonunda 07/10/2020 tarihinde Diyarbakır İl Jandarma Komutanlığı tarafından yapılan denetimde, ... plakalı araca 90,00-TL karşılığında 17,08 litre satış yapıldığı, ancak bu satışın otomasyon sistemine yansımadığı, bu doğrultuda test satışı yapılmak istenildiği, istasyon çalışanı M.A. isimli şahsın bidon almak üzere otomasyonun bulunduğu yazıhaneye girdiğinin görüldüğü, ardından pompadan yapılan test satışının otomasyon sistemine yansıdığı,

bunun üzerine otomasyon sisteminin yanında bulunan elektrik panosu kontrol edildiğinde bir sigortanın diğerine göre daha çok kullanılmış olduğunun görüldüğü, ardından bu sigorta kapalı konuma getirildiğinde satışların otomasyon sistemine yansıdığı, açık konuma getirildiğinde ise otomasyon sistemine yansımadığının tespit edildiği, sigortaya giden kablo takip edildiğinde kablonun elektrik panosunun alt tarafında bir elektrik düzeneğine girdiği, bu düzeneğin otomasyon sistemine müdahale edilmek üzere kurulduğu, böylece otomasyon sisteminin devre dışı bırakılarak satışların gizlendiğinin tespit edildiği,

düzenek bulunduğu tespit edilen pompa üzerine bağlı yazar kasada bulunan satışlara ilişkin rulo alındığı ve bu ruloda yer alan satışların otomasyon sistemine yansıyıp yansımadığı kontrol edildiğinde, ruloda yer alan satışların hiçbirinin otomasyon sistemine yansımadığının tespit edildiği, bununla birlikte otomasyona yansıyan satışların diğer adada bulunan pompalara bağlı ... numaralı yazar kasadan yapılan satışlar olduğu, ... yazar kasasının bağlı bulunduğu pompalardan yapılan satışların gizli düzenek vasıtasıyla otomasyon sistemine yansımasının engellendiğinin tespit edildiği,

diğer taraftan Kurum kayıtlarındaki otomasyon verileri incelendiğinde, dağıtıcı tarafından davacı şirkete ait bayiye satışı gerçekleştirilen yakıt miktarının 863.535 litre olduğu, 319.089 litre dış satış yapıldığı, bu doğrultuda 544.446 litre tanka dolum olması gerekirken dolum miktarının 380.432 litre olduğu, bu kapsamda 164.014 litre yakıta ilişkin herhangi bir verinin de yer almadığının tespit edildiği;

Bu durumda, davacı şirket tarafından otomasyon sistemine müdahale edildiği ve bu nedenle sisteme yansımayan akaryakıt hareketlerinin olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, akaryakıt istasyonunda ulusal marker seviyesi geçerli, teknik düzenlemelere uygun ve faturalı akaryakıt satıldığı, şirketin dağıtıcısı dışında veya başkaca kişi veya kuruluşlardan ürün satın aldığına ve bu ürünleri sattığına ilişkin davalı idarece yapılmış herhangi bir tespit bulunmadığı gibi bu yönde herhangi bir belge ve bilgiye de rastlanılmadığı, soruşturma raporunun şahsi yoruma dayalı olarak tanzim edildiği, zira otomasyon sistemine gerçekten müdahale edilip edilmediği, sisteme ne şekilde müdahale olduğu hususunda somut hiçbir tespitin bulunmadığı,

tutanaklarda geçen sigortanın otomasyon sistemiyle ilgili olmayıp pompanın aydınlatma ışıklarına ait olduğu, olay tarihinde şirkete ait iş yerinde otomasyon sisteminin usulüne uygun çalıştığı ve Kanuna aykırı eylemin olmadığının bizzat davalı kurum görevlilerince tespit edildiği, otomasyon sisteminin elektronik cihazlarını sürekli tamir ettirildiği, olay tarihinde de voltaj arızası nedeniyle otomasyon sisteminin sağlıklı çalışmadığı, bu durum olay tarihinde davalı kurum görevlilerine izah edilmiş olmasına rağmen görevlilerce hiçbir araştırma yapılmadan tutanak tanzim edildiği,

akaryakıt alım ve satımlarını gösteren muhasebe kayıtları incelendiğinde tüm alış ve satışların uyumlu olduğu, 163.728,66 litre yakıtın dış satış olarak satıldığı ve bağlı olduğu dağıtım şirketi ile vergi dairesine bildirilmiş olmasına rağmen dağıtım şirketinin, davalı kuruma gerekli bildirimi yapmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacıya ait akaryakıt istasyonunda 07/10/2020 tarihinde gerçekleştirilen denetimde kurulu otomasyon sistemine müdahale edildiğinden bahisle doğrudan soruşturma açılmasına karar verilmiş, bu kapsamda hazırlanan ... tarih ve ... sayılı soruşturma raporu ... tarih ve ... sayılı yazılı savunma istem yazısı ile birlikte tebliğ edilmiştir. Davacı tarafından yazılı savunmada ileri sürülen hususları geçerli görülmeyerek ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla davacıya idari para cezası verilmiştir. Bunun üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri" başlıklı 4. maddesinde, "Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir.

Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır. (...)" kuralına yer verilmiştir.

5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendinde, "4 üncü maddenin üçüncü fıkrası ile dördüncü fıkrasının (d) ve (l) bendi dışındaki hükümlerinin bayilik lisansı sahiplerince ihlali" halinde sorumlulara yüz yirmi beş bin Türk Lirasından az olmamak ve altı yüz yirmi beş bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde onu oranında idari para cezası uygulanacağı kurala bağlanmıştır.

Anılan Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde ise, "Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere, ikincil mevzuat veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına uymayanlara Kurumca yüz on bin Türk Lirasından az olmamak ve beş yüz elli bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde sekizi oranında idari para cezası uygulanır." kuralı yer almıştır.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "Kanunilik ilkesi" başlıklı 4. maddesinde, "Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir. Kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı ancak kanunla belirlenebilir." kuralına yer verilmiştir.

06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Kurul Kararı'nın "İstasyon Otomasyon Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı 5. maddesinin ikinci fıkrasında, "(2) Bayilik lisansı sahibi,

a) Akaryaklt istasyonlarında kurulu olan istasyon otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumludur.

b) İstasyon otomasyon sistemine izinsiz müdahalede bulunamaz.

c) İstasyon otomasyon sistemi çevrim içi olmayan yerlerde (tank, geçici tank, pompa vs.) akaryakıt hareketine konu eylem (satış, dolum vs.) gerçekleştiremez. (...)” kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5326 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan kuralına göre, kanunda veya idarenin genel ve düzenleyici işlemlerinde tanımlanabilen kabahatin karşılığı olan idari yaptırımın ve miktarının mutlaka ilgili kanununda belirtilmiş olması, ilgilisine de bu kabahatinin karşılığı olan idari yaptırımın uygulanması gerekmektedir.

Dolayısıyla, idari yaptırım uygulamaya yetkili idareler tarafından, yaptırım kararı alınmadan önce mevzuata aykırı fiilin ne olduğu ve kanunun hangi maddesinin ihlal edildiği tereddüde yer vermeyecek şekilde belirlenmeli ve bundan sonra fiilin karşılığı olan kanunda belirtilen idari yaptırımın uygulanmasına karar verilmelidir.

Başka bir anlatımla fiil ile uygulanan idari yaptırım örtüşmeli ve ilgilisine kanunda karşılığı olmayan veya fiil ile örtüşmeyen bir idari yaptırım uygulanmamalıdır.

5015 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki düzenlemenin, lisans sahiplerinin genel nitelikli hak, kısıtlama ve yükümlülüklerine ilişkin olduğu; anılan maddenin birinci ve ikinci fıkralarında, lisans sahiplerine, lisans hangi faaliyete (rafinerici, dağıtıcı, işleme, bayilik v.b) ilişkin olarak verilmiş ise, sadece buna ilişkin alanda piyasa faaliyetinde bulunabilecekleri ve lisans ile tanınan hakların 5015 sayılı Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağının belirtildiği görülmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davalı idarece, bayilik lisansı ile faaliyet gösteren davacıya ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde, kurulu otomasyon sistemine müdahale edildiğinin tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 18. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 1240 sayılı Kurul kararının 5. maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinin ihlal edildiğinden bahisle Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Dava konusu Kurul kararına dayanak teşkil eden 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendinin, lisans sahiplerinin kendilerine verilen lisansta belirtilen faaliyet konuları ve tanınan haklar dışında başka bir konuda ve alanda piyasa faaliyetinde bulunulması halinde uygulanacak idari para cezasına ilişkin bir düzenleme olduğu görülmektedir.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 18. maddesinde, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konuda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği ve lisansla tanınan hakların, ilgili mevzuatta kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılabileceği açıklandıktan sonra, 37. maddesinde bayilik lisansı kapsamında yürütülecek faaliyetlere yer verilmiş; 38. maddesinde ise, bayilik lisansı sahiplerinin yükümlülüklerinin neler olduğu belirtilmiştir.

Bu kapsamda, lisans ile tanınan hakların, 5015 sayılı Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların bir bütün olarak dikkate alınması suretiyle belirlenmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, bayilik lisansı ile faaliyet gösteren davacıya isnat edilen "Kurulu otomasyon sistemine müdahale etmek" fiilinin, 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının ihlali anlamına geleceğinin kabulü ve davacıya 5015 sayılı Kanun'un 4. madde hükümlerini ihlal ettiğinden bahisle aynı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca ceza verilmesi mümkün değildir.

Zira, anılan hükümlerin bu şekilde yorumlanması, ikincil düzenlemelerde yer alan herhangi bir yükümlülüğün ihlali halinde, piyasada faaliyet gösteren lisans sahiplerinin 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal etmiş olacağı ve tümüne 19. maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca ceza verilmesi gerekeceği anlamına gelecektir ki, bu durum 19. maddenin düzenlenme biçimi ve amacıyla çelişeceği gibi, kanunilik ilkesine de aykırılık oluşturacaktır.

Bu durumda, sahip olduğu lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterdiğinden bahisle davacıya idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, kurulu otomasyon sistemine müdahale etmek fiili sonucunda verilecek ceza 5015 sayılı Kanun'da özel olarak düzenlenmediğinden, davalı idarece, kanun maddesinde özel olarak sayılmayan ihlaller nedeniyle uygulanacak cezaları düzenleyen 19. maddenin birinci fıkrasının (ı) bendi uyarınca değerlendirme yapılabileceği açıktır.