Danıştay 2. Daire E.2018/945 K.2024/5322

Davacının iddiaları

18/08/2012 günlü, 28388 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin 35. maddesinde, "Başkanlıkta en az on yıl çalışmış olan müfettişler; kıdem, başarı ve kadro durumu göz önünde tutularak müşterek kararname ile başmüfettişliğe atanırlar." kuralı yer almakta iken, dava konusu değişiklikle "atanırlar" ibaresinin "atanabilirler" şeklinde değiştirildiği, bu değişiklik ile objektif kriterler yanında subjektif kriterlerin getirilmek istendiği,

başmüfettiş olabilmek için müfettiş olmanın şartlarını taşımaya devam etmek ve Yönetmeliğin 42. maddesinde belirtilen hususlara aykırılığının bulunmamasının yeterli olduğu, bu bakımdan söz konusu değişikliğin haklı ve hukuki bir gerekçeye dayanmadığı, idareye takdir yetkisi tanıyarak keyfi işlemlerin yapılmasına imkan ve zemin hazırlayacak nitelikte bir düzenleme olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Dava konusu değişiklik ile hizmetlerde etkinliğin ve verimliliğin artırılması, kadro ve hizmet gerekleri dikkate alınarak atamaların yapılabilmesinin amaçlandığı, bu bağlamda dava konusu edilen değişiklik sonucu söz konusu Yönetmeliğin 35. maddesinin, başmüfettişliğe atanma işleminde kıdem, başarı ve kadro durumu kriterleri gözetilerek idarenin takdir hakkı kullanmasına imkan sağlamadığı, dolayısıyla kıdem, kadro durumu gibi objektif kriterler doğrultusunda yapılacak atamaların, müfettişlerin bağımsız, adil, etkin ve güvenilir görev ifa edebilme yetkisini ortadan kaldıracağı iddiasının hukuken kabul edilebilir olmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin, 28/02/2020 günlü, 31053 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmüştür.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava, 03/06/2015 günlü, 29375 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile esas Yönetmeliğin 35. maddesinde geçen "atanırlar" ibaresinin "atanabilirler" şeklinde değiştirilmesine konu düzenlemenin iptali istemiyle açılmıştır.

18.08.2012 tarih ve 28388 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin "Başmüfettişliğe Atanma" başlıklı 35. maddesinin birinci fıkrasındaki, "Başkanlıkta en az on yıl çalışmış olan müfettişler; kıdem, başarı ve kadro durumu göz önünde tutularak müşterek kararname ile başmüfettişliğe atanırlar" hükmünde yer alan "atanırlar" ibaresi, 03/06/2015 günlü, 29375 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile "atanabilirler" şeklinde değiştirilmiştir.

28/02/2020 günlü, 31053 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin 70. Maddesiyle dava konusu Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış ve anılan Yönetmeliğin 34.maddesinde "Başkanlıkta en az on yıl çalışmış olan müfettişler; kıdem, başarı ve kadro durumu göz önünde tutularak başmüfettişliğe atanabilirler" hükmüne yer verilmiştir.

Bu durumda herne kadar 28/02/2020 tarihinde yeni Yönetmelik yayımlanarak dava konusu Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış ise de,yeni Yönetmeliğin 34. maddesinde dava konusu Yönetmeliğin 35.maddesine aynen yer verilerek, davacının iptalini istediği "atanabilirler" ibaresinin de aynen korunması karşısında, davacının işbu davayı açmasındaki sebeplerin ve menfaatinin devam etmesinden dolayı uyuşmazlığın esasının incelenmesi gerekmektedir.

2709 sayılı Anayasa'nın 123. maddesinde "İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir." hükmüne,128.maddesinde "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Temel ilkeler" başlıklı 3.maddesinin (A) bendinde "Sınıflandırma; Devlet kamu hizmetleri görevlerini ve bu görevlerde çalışan Devlet memurlarını görevlerin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre sınıflara ayırmaktır." "(B) bendinde "Kariyer ;Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamaktır." (C) bendinde "Liyakat; Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkanlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır." şeklinde tanımlanmıştır.

Yukarıda anılan mevzuat kapsamında yer alan ilkeler dikkate alındığında , kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan teftiş kurulu düzenlemelerinde, yasallık ilkesinin yanı sıra, denetim hizmetlerinin niteliği esas alınarak kariyer ve liyakat ilkelerine uygun olarak, kıdem, başarı ve kadro durumu esas alınarak müfettişliğe ve başmüfettişliğe atanmaların öngörüldüğü sonucuna varılmaktadır.

Başkanlıkta çalışan müfettişlerin, kıdem, başarı ve kadro durumu esas alınarak on yıl çalışmış olmaları halinde, idare tarafından, başmüfettişliğe atanmaları kariyer ve liyakat ilkesi ile hakkaniyet ilkesinin gereğidir.

Ancak, dava konusu düzenleme ile kariyer bir meslek olan müfettişlerin başmüfettişliğe atanması konusunda kıdem, başarı ve kadro durumu müsait olsa dahi idareye geniş bir takdir yetkisi verilerek objektif kurallardan uzaklaşmaya, teftiş kurulunun tarafsızlığının, objektif olmasının, denetim görevinin gereğince yerine getirilmesinin ve kurulun çalışma düzeninin bozulmasına dolayısıyla hizmetin etkinliğinin ve verimliliğinin olumsuz etkilenmesine yol açacağından, düzenleme kariyer ve liyakat ilkelerine uygun bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle 03/06/2015 günlü, 29375 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile esas Yönetmeliğin 35. maddesinde geçen "atanırlar" ibaresinin "atanabilirler" şeklinde değiştirilmesine konu düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, 09/07/2018 tarihinde yürürlüğe giren 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca Gümrük ve Ticaret Bakanlığı yerine, Ticaret Bakanlığı hasım mevkiine alınarak Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

18/08/2012 günlü, 28388 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin, 28/02/2020 günlü, 31053 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin "Yürürlükten kaldırılan mevzuat" başlıklı 70. maddesi ile tamamen yürürlükten kaldırıldığı görüldüğünden, davacının istemine yönelik olarak davanın konusuz kaldığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine gerek bulunmamaktadır.

Öte yandan, dava dilekçesinde duruşma yapılması talebinde bulunulmuş ise de; yukarıda açıklanan nedenlerle uyuşmazlığın esasına geçilerek karar verilmesine olanak bulunmadığından, yargılamanın makul süre içinde yürütülmesi ve gereksiz gider yapılmaması yolundaki usul ekonomisi ilkesi göz önüne alınarak duruşma yapılmasına gerek görülmemiştir. (Nitekim Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/02/2022 günlü, E:2021/3768, K:2022/263 sayılı kararı da bu yöndedir.)