Danıştay 4. Daire E.2023/5293 K.2024/6504

Dava konusu istem: Aydın ili, Didim İlçesi sınırları içinde bulunan 199 billboard, 25 raket, 22 yolcu durağı ve 3 totemin işgal edildiğinden bahisle 01/03/2017-31/03/2018 dönemine ilişkin olarak davacı şirket adına düzenlenen ... tarih ve ... sayılı ve 769.834,06-TL miktarlı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; taraflar arasında imzalanan kira sözleşmesi ya da protokolde aksine bir hüküm bulunmadıkça bu sürelerin sona ermesi halinde ilgili sözleşmeye konu taşınmazın boşaltılması gerektiği, aksi takdirde taşınmazı kullanmaya devam eden ilgilinin fuzuli şagil durumuna geleceği ve işgal nedeniyle ecrisimil tahakkuk ettirilebileceği, söz konusu taşınmaz kira ya da protokol süresi sona ermesine karşın boşaltılmadığından bahisle ecrimisil tespit ve takdir edilir iken ilgili sözleşmedeki kira bedelinin güncellenmesine dair özel ölçütlerin değil,

mevzuat hükümlerinde düzenlenen ilke ve ölçütlerin esas alınması gerektiği, ecrimisilin tespit ve takdiri sırasında önceki dönemlere ilişkin kira tutarlarının ise bağlayıcı olmamakla birlikte "fikir verici" emsal kira tutarı olarak değerlendirilebileceği, buna göre ecrimisilin tespit ve takdiri sırasında işgal dönemlerinden önceki dönemlere ilişkin kira bedelleri üzerinden hesaplama yapılması yönünde zorunluluk bulunmamakta ise de, ilgili kira bedellerinin de göz önünde bulundurulması gerektiği,

sözü geçen kira bedellerine göre çok daha yüksek tutarda ecrimisil tespit ve takdir edilecek ise bu durumun piyasa koşullarından kaynaklandığının 2886 sayılı Kanun'un 9. maddesinde sayılan yerlerden yeterli düzeyde alınan görüşlerle ortaya konulması gerektiği, somut olayda 01/05/2015-01/09/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak taraflar arasında imzalanan protokol gereğince 60.000,00-TL bedel karşılığında 200 adet bilboard, 5 adet megalight, 50 adet yolcu durağı, 2 adet dijital reklam panosunun davacı şirket tarafından kullanılmasına karar verildiği,

akabinde 12/11/2015-12/03/2016 tarihleri arasında protokol gereğince söz konusu aynı ünitelerin toplam 60.000,00-TL bedel karşılığında davacı şirket tarafından kullanılmasına devam edilmesine karar verildiği, devamında söz konusu ünitelerin davacı şirket tarafından kullanılmaya devam edilmesi nedeniyle davalı idarece 15/03/2016-31/05/2016 tarihleri arasındaki dönem için 39.266,66-TL. 01/06/2016-30/06/2016 arasındaki dönem için 15.500,00 TL.

01/07/2016-30/07/2016 arasındaki dönem için 15.500,00 TL. 01/08/2016-30/08/2016 arasındaki dönem için 15.500,00-TL.

01/09/2016-28/02/2017 arasındaki dönem için 93.000,00-TL bedelli ecrimisil ihbarnameleri düzenlendiği, akabinde dava konusu 01/03/2017-31/03/2018 dönemine ilişkin olarak ise 769.834,06-TL ecrimisil tespit ve takdir edildiği, anılan ecrimisilin önceki dönemlerde belirlenen ecrimisilin bedellerinden epeyce fazla olduğu, sözü geçen ecrimisil tespit ve takdir edilmeden önce iki ayrı bilirkişiden görüş alınmış ise de;

ilgili görüşler ciddi düzeydeki söz konusu farklılığın piyasa koşullarından kaynaklandığını ortaya koymak için yeterli düzeyde olmadığı gibi bedel tespit komisyonu kararı ile dava dosyasındaki diğer belgelerde de bu hususla ilgili herhangi bir değerlendirme yer almadığı,

bir başka ifadeyle söz konusu reklam ünitelerine ilişkin uyuşmazlık konusu döneme dair ecrimisil tespit ve takdir edilir iken 2886 sayılı Kanun'un 9. maddesi kapsamında belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan yeterli düzeyde araştırma yapıldığından bahsedilemeyeceği gibi, dava konusu döneme ilişkin olarak belirlenen ecrimisil bedelinin önceki dönemlere göre çok fazla miktarda arttırılmasını gerektirecek hususların somut bilgi ve belgeler ile araştırmalara dayalı olarak davalı idarece ortaya konulamadığı anlaşıldığından, dava konusu ecrimisil ihbarnamesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, Mahkemesince eksik incelemeye dayalı, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadan karar verildiği belirtilerek usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 75. maddesinde; "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz." hükmüne yer verilmiştir.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinde; "ecrimisil", Hazine taşınmazının, İdarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, İdarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın İdarece talep edilen tazminatı; "fuzuli şagil" ise, kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili idarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır.

Anılan Yönetmelik hükümlerine dayanılarak çıkarılan 20/08/2011 tarih ve 28031 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmak suretiyle 20/08/2011 tarihinde yürürlüğe giren 336 Sıra No'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Ecrimisilin Tespit ve Takdir Edilmesi" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında.

"Hazine taşınmazlarının gerçek veya tüzel kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde; tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde taşınmaz tespit tutanağına dayanılarak bedel tespit komisyonunca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere, tarımsal amaçlı kullanımlar ile belediye ve mücavir alan sınırları dışında gelir getirici unsur taşımayan kullanımlar için taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde birbuçuğundan;

belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlar için ise taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde üçünden az olmamak üzere ecrimisil tespit ve takdir edilir." düzenlemesi yer almıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi ile "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Kanun'un 266. maddesinde; "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir" hükmü yer almaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; Aydın ili, Didim ilçesi sınırları içinde bulunan 199 billboard, 25 raket, 22 yolcu durağı ve 3 totemin işgal edildiğinden bahisle, 01/03/2017-31/03/2018 dönemine ilişkin olarak davacıya ... tarih ve ... sayılı ve 769.834,06-TL miktarlı ecrimisil bedeli tahakkuk ettirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı görülmektedir. Davada, ilk derece Mahkemesince davacının işgalci konumunda olduğunun kabul edildiği ancak, davalı idare tarafından ecrimisil bedelinin usule ve hukuka uygun olmadan tespit edilerek tahakkuk ettirildiği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği, bu karara karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddi üzerine de İdare Dava dairesinin başvurunun reddi yolundaki kararının temyiz edildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, ecrimisilin, Hazine veya belediye mülkiyetindeki ya da hüküm ve tasarrufundaki taşınmazların fuzuli işgali nedeniyle alınan bir tazminat olduğu, davalı idarenin tasarrufu altındaki taşınmazlar üzerinde bulunan bilboard, raket, yolcu durağı ve totemden ecrimisil istenilmesinde hukuki bir engel olmadığı, buralardaki işgaller nedeniyle ecrimisil tutarı hesaplanırken; işgalin şekli, fuzuli şagile sağladığı gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları dikkate alınarak,

belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi yerlerden veya bilirkişilerden sorulmak suretiyle bir bedel tespiti yapılacağı anlaşılmaktadır. İdare tarafından belirtilen usullere uyulmak suretiyle takdir edilen ecrimisil tutarına davacının itirazı halinde ise mahkemece yapılması gereken, alanında uzman bilirkişilere inceleme yaptırmaktır.

Bu itibarla, davacının dava konusu ecrimisil bedeline ilişkin fahişlik itirazı da dikkate alındığında, İdare Dava Dairesince ecrimisile konu işgal edilen alanın, işgal süresinin ve bunun için takdir olunan ecrimisilin gerçeğe uygun olup olmadığının saptanabilmesi için uyuşmazlığın esası incelenerek, gerektiğinde bir gayrimenkul değerleme uzmanı ve emlakçının da aralarında yer aldığı bilirkişilerce, uyuşmazlığa konu alan için, dava konusu taşınmazın metrekare birim değerine yönelik olarak daha önce Mahkemelerce hüküm altına alınmış ve kesinleşmiş tutarlar var ise bunlar da gözönünde bulundurularak,

yargı kararıyla kesinleşmiş tutar yok ise uyuşmazlığa konu alan için ecrimisil istenilen dönemden daha önce veya sonra yapılan kira sözleşmesinde belirlenen kira bedelleri veya yukarıda belirtilen nitelikleri taşıyan, emsal oluşturabilecek yerlerin kira bedeli ile bu tür taşınmazın serbest piyasada kiralanması halinde rayiç kirasının ne olacağının belirlenmesi ve elde edilen yararın da göz önünde tutulması ve yukarıda anılan Tebliğ hükümleri de uygulanmak suretiyle yapılacak inceleme sonucu düzenlenecek bilirkişi raporu esas alınarak yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.