Danıştay 4. Daire E.2024/3706 K.2025/610

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Bingöl İli, Genç İlçesi, ... Köyü ... ada,... no'lu parselde ... İnşaat Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan "G3 Bingöl 2-Ges Projesine" ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen ... tarihli, ... sayılı “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu” kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; ''Ziraat Mühendisliği açısında özetle.

"Keşif esnasında yapılan gözlem, inceleme ve değerlendirmelerde dava konusu parsel, bitki türleri, bitki sıl ve gelişimi göz önüne alındığında yöre koşularındaki meralar içinde iyi kaliteli mera niteliğinde olduğu, aynı şekilde topografik yapı, toprak yapısı ve özellikleri (toprak derinliği, toprak tekstürü, toprak organik maddesi, kayalık, taşlılık ve çakıllık) açısından da davaya konu alanın kaliteli 1. Sınıf mera özelliğinde olduğu, ihtiyaç duyulması durumunda toprak işlemeli tarımsal faaliyetlerde kullanılabilecek arazi özellikleri taşıdığı,

davaya konu alan topografik özellikler, toprak yapısı ve özellikleri ile bitki gelişim durumu ve bitki örtüsü açısından GES tesisi için uygun olmadığı, GES tesisi için toprak yapısının daha kaba bünyeli, geçirgen, toprak derinliğinin sığ, nispeten taşlı-çakıllı, bitki örtüsünün zayıf ve seyrek olduğu, daha zayıf ve kalitesiz mera alanları alternatif alanlar olarak seçilmesi gerektiği" değerlendirmesine, Biyolojik açıdan özetle;"Literatür bilgilerinden, keşif günü yapılan saha gözlemlerinden ve yöre halkının beyanlarından proje sahasında ve yakın çevresinde endemik bir bitki veya hayvan olmadığı,

ancak, endemik bazı hayvan türlerinin geçici süre bu alanda bulunma ihtimalleri her zaman söz konusu olduğu, proje sahası; ana karayoluna sınır olması, şehir merkezine oldukça yakın konumda olması gibi sebeplerle yaban hayvanları tarafından yoğun olarak kullanılmadığı, bununla birlikte; sahanın 1.sınıf mera olmasının ötesinde tüm tarım faaliyetlerine elverişli bir toprak yapısına sahip olması, yakın çevredeki çiftlik hayvanlarının beslenme ve geçiş noktasında olması nedenleriyle ÇED olumlu kararının uygun olmadığı, projenin alternatif yerlerde hayata geçirilmesinin daha uygun olacağı" değerlendirmesine,

Çevre Mühendisliği açısından özetle;" Belirlenmiş olan proje sahasında yapılan gözlem ve incelemeler ve dava dosyasının inceleme ve irdelenmesi doğrultusunda, firma tarafından gerekli önlemler alınıp taahhütlerini yerine getirmesi halinde su kaynaklarının (yer altı ve yüzeysel sular) kirletilmeyeceği, flora-fauna yapısının korunması ve canlı hayatın sürdürülebilirliği açısından sakıncalar teşkil etmeyeceği, dolayısıyla yerleşim yerlerinin de alana olan mesafesi dikkate alındığında meskun bölgelerde yaşayan insanların olumsuz etkilenmeyeceği,

proje alanında oluşabilecek olası kirlilik kaynakları rapor içeriğinde belirtilen yönetmelikler açısından değerlendirildiğinde maddi herhangi bir zarar ve olumsuzluğa sebebiyet vermeyeceği, projenin tüm süreçlerinde Kanun ve Yönetmeliklere uyacağına dair taahhütler verildiği ve gerekli değerlendirmelerin yapıldığı, projenin işletme aşamasında, yönetmelik hükümlerine riayet etmesi,

raporda belirtilen önlemleri alması ve yönetmeliklerin çıkarıldığı idareler tarafından kontrol ve denetimlerin düzenli bir şekilde yapılması halinde olumsuz etki yaratabilecek sınır değerlere ulaşma imkanı olmayacağı , ancak davaya konu alanın I. Sınıf mera niteliğinde olması, ihtiyaç durumunda tarım arazisi olarak kullanıma uygun olması nedeniyle GES tesisi için uygun bir yer seçimi olmadığı " değerlendirmesine, Sonuç olarak.

"Projenin tüm süreçlerinde Kanun ve Yönetmeliklere uyulacağına dair taahhütler verildiği ve gerekli değerlendirmeler yapıldığı, projenin işletme aşamasında, Yönetmelik hükümlerine riayet etmesi, raporda belirtilen önlemleri alması ve Yönetmeliklerin çıkarıldığı idareler tarafından kontrol ve denetimlerin düzenli bir şekilde yapılması halinde olumsuz etki yaratabilecek sınır değerlere ulaşma imkânı olmayacağı, ancak davaya konu alanın 1. sınıf mera niteliği olması, ihtiyaç durumunda tarım arazisi olarak kullanıma uygun olması nedeniyle GES tesisi için uygun bir yer seçimi olmadığı " değerlendirmelerine yer verildiği, bu durumda;

yukarıda bahsedilen mevzuat hükümleri, dosyada bulunan bilgi belge ve bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; davaya konu alanın 1. sınıf mera nitelikli olması, ihtiyaç durumunda tarım arazisi olarak kullanıma uygun olması bu alanın toprak yapısının ve kullanım durumunun değişmesinin biyoçeşitliliği etkileyebileceği nedeniyle GES tesisi için uygun bir yer seçimi olmadığı dikkate alındığında, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ÇED Olumlu kararının bir proje ile ilgili nihai izin ve onay niteliğinde olmadığı, mer'i mevzuat uyarınca ilgili kurumlardan gerekli izinlerin alınması gerektiği, davaya konu kararın verilmesinin dayanağı olan iş ve işlemlerin mevzuata uygun olarak tamamlandığı, söz konusu projenin yapılmasının planlandığı alanın Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları Yönetmeliği kapsamında kamu ve hazine taşınmazları ile özel mülkiyete konu taşınmazlarda ilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarak belirlenen elektrik enerjisi üretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynak alanı (YEKA) olduğu,

Bingöl Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü görüşünde ''ÇED Raporunun incelenmesi sonucunda proje alanına ait KML görüntüsünün yer aldığı tespit edilmiştir.

G3-Bingöl-2-2 GES (12,06 MWm/12,06 MWp/10,0 MWe-19,98 Ha) projesinde tescilli orman sahası dışında kalan taşınmazlarla ilgili, 4342 sayılı Mera Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile ilgili izinlerin alınacağı, bu projeden etkilenmesi muhtemel tarım arazileri için koruma önlemleri alınması amacı ile gerekli proje çalışmalarının yapılacağının taahhüt edilmesi gerekmektedir.

Yatırım ile ilgili ÇED Raporunun nihaileşmesinde kurumumuzca sakınca olmamakla'' görüşü bildirildiği, proje kapsamında 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 3573 sayılı Zeytincilik Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkındaki Kanun, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu'na uygun hareket edileceği ve gerekli tüm görüş ve izinlerin alınacağının Nihai ÇED Raporunda taahhüt edilmiş olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Davada; Bingöl İli, Genç İlçesi, ... Köyü ... ada,... no'lu parselde ... İnşaat Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan "G3 Bingöl 2-Ges Projesine" ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu” kararının iptali istenilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden.

Mahkeme kararına esas alınan bilirkişi heyeti raporunda, davaya konu alanın kaliteli 1. sınıf mera özelliğinde olduğu, ihtiyaç duyulması durumunda toprak işlemeli tarımsal faaliyetlerde kullanılabilecek arazi özellikleri taşıdığı, davaya konu alan topografik özellikler, toprak yapısı ve özellikleri ile bitki gelişim durumu ve bitki örtüsü açısından GES tesisi için uygun olmadığı, GES tesisi için toprak yapısının daha kaba bünyeli, geçirgen, toprak derinliğinin sığ, nispeten taşlı-çakıllı, bitki örtüsünün zayıf ve seyrek olduğu,

daha zayıf ve kalitesiz mera alanları alternatif alanlar olarak seçilmesi gerektiği değerlendirilmesinde bulunulmuşsa da, ÇED Raporu değerlendirildiğinde, niteliği mera arazisi olan proje alanına ilişkin Mera Kanunu uyarınca alınması gereken izinlerin alınacağının ÇED Raporunda 138. sayfada taahhüt edilmiş olduğu, yine 139. sayfada yörede bulunan mera alanlarının kullanımı hususunda bir takım önlemlerin taahhüt edildiği,

projenin arazi hazırlama ve inşaat dönemi boyunca özellikle büyükbaş hayvanların mera alanlarının otlanma alanlarına iniş ve çıkışlarında çobanlarla irtibatlı olunarak belirlenen iniş çıkış güzergahlarından uzak noktalarda çalışmalar gerçekleştirileceği, iniş çıkışlar sırasında büyükbaş hayvanların rahatsız olmaması için gürültü çıkaracak faaliyetlerin mümkün olduğunca yapılmayacağı hususlarının belirtildiği görüldüğünden, proje alanının 1. sınıf mera nitelikli olması,

ihtiyaç durumunda tarım arazisi olarak kullanıma uygun olması bu alanın toprak yapısının ve kullanım durumunun değişmesinin biyoçeşitliliği etkileyebileceği nedeniyle GES tesisi için uygun bir yer seçimi olmadığı yönündeki tespitlerin davaya konu işlemin iptali için yeterli olmadığı, kanaatine ulaşılmıştır.

Ayrıca, ÇED Raporunda taahhüt edildiği üzere, mera niteliğinde olan proje alanına ilişkin ilgili kurumlardan Mera Kanunu uyarınca alınacak izinler sonrasında, alanın mera arazisi olan niteliğinin, imar planlarında, proje konusuna uygun olarak değiştirileceği ve bu konunun da planlama aşamasında değerlendirilmesi gereken bir husus olduğu, ÇED aşamasının konusu olmadığı, aksi yönde yapılacak bir değerlendirmenin, hukuka uygunluk denetimin sınırlarının aşılarak, yerindelik denetimine gireceği de dikkate alınmalıdır.

Bu durumda; yukarıda açıklanan sebeplerle, proje için yapılan yer seçiminin uygun olduğu, projenin çevreye olan etkilerinin kabul edilir seviyelere çekilmesi için alınması gerekli olan tüm tedbirlere ÇED Raporunda ayrıntılı biçimde yer verildiği, gerekli taahhütlerde bulunulduğu görüldüğünden, temyize konu kararın bozulması ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyu ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararının onanmasına ilişkin çoğunluk kararına katılmıyoruz.