Danıştay 6. Daire E.2019/21850 K.2023/5353

2- ... Bakanlığı - ANKARA

VEKİLLERİ

... , Hukuk Müşaviri

DAVANIN KONUSU

22/10/2019 tarih ve 30926 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Ekli (1) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak, Ekli (2) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Kızılağaç İçmeler Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin 21/10/2019 tarih ve 1671 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu işlem ile Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilen alanın sınırlı bir bölgeye ilişkin olduğu, şehir ve bölge planlaması kriterleri yönünden mevzuata uygun olmadığı, Muğla-Bodrum yarımadasının bütünsel olarak planlanması gerektiği, Torba ve Çevresi plan sınırının Bodrum-Milas karayolunun 1 km.'ye kadar güneyinde bulunan yapılaşma olmayan imarsız alanı da kapsadığı, bu durumun yeni tahsisler yapılmasının yolunu açacağı, ayrıca mevcut planlamadaki sınırların genişletilmesinin gerekçelerinin ve bölgede ne kadar nüfus yoğunluğuna sebep olacağının açıklanmadığı, teknik verilere dayanarak tesis edilmediği,

Bodrum-Kızılağaç-İçmeler bölgesindeki işlemin tek bir parsel bazında yapılması nedeniyle kamu hizmetlerinde bulunması gereken objektiflik, eşitlik, genellik ve kamu yararı gibi kriterlere aykırı olduğu; bütüncül olmayan plan yaklaşımının Bodrum ile özdeşleşen yerel değerlerin kaybedilmesine yol açacağı, dava konusu işleme bağlı olarak yapılacak planın, önceki planlarda ve plan notlarında öngörülen turizm taşıma kapasitesini artıracağı, koruma ve kullanma dengesini bozacağı, su ve enerji kullanımı yönünden sorunlara yol açacağı ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Öncelikle, usule ilişkin olarak, dava konusu işlemle davacının kişisel, güncel ve meşru bir menfaatinin ihlal edilmediği, davacının alanda mülkiyet ve benzeri hukuki hakları olmadığından dava açma ehliyetinin de bulunmadığı, esasa ilişkin olarak ise, dava konusu KTKGB ilanının idari bir sınır belirleme işlemi olup, fiziksel planlama kararlarını içermediği, Muğla, Bodrum, Torba ve çevresi ile Kızılağaç İçmeler Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırlarının ilanına yönelik başlatılan etüt çalışmaları kapsamında alınan 23 adet kamu kurum ve kuruluşunun görüşleri doğrultusunda sınırların oluşturulduğu,

Turizm 2023 Ana Planı, Türkiye Turizm Stratejisi 2023 yılı hedefleri ve 11. Kalkınma planı hedefleri doğrultusunda ülkemizin ekonomik politikaları açısından turizm sektörünün öncelikli sektör olması nedeniyle turizmin geliştirilmesine yönelik hizmetlerin tek elden ve hızlı bir şekilde yürütülmesi amacıyla Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak ilan edildiği,

anılan bölgenin yaklaşık 15 km. kıyı uzunluğu, yakın çevredeki turizm destinasyonları, doğal ve arkeolojik güzellikleri, mevcut turizm tesislerinin potansiyeli, erişebilirlik olanakları, turist profili ve alternatif turizm türlerine olanak sağlayacak potansiyeli nedeniyle turizm gelişme odağı nedeniyle öne çıktığı, KTKGB sınırları belirlenirken Torba kentsel yerleşim alanının sınır dışında bırakılarak sadece yerleşimim kıyı bölgelerinde otellerin bulunduğu alanların dahil edildiği, bu alanlarda yeni yerleşim öngörülmediği, sadece mevcut tesislerin güncellenmesi ve turizme daha iyi hizmet verecek şekilde iyileştirilmesinin hedeflendiği,

diğer yandan Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığının bölgede arıtma tesisleri yapılmasına yönelik talebi doğrultusunda dava konusu KTKGB ilan çalışmalarının tamamlandığı ve öncelikle Bodrum yarımadasının altyapı sorununun çözümüne odaklanıldığı, Muğla Bodrum İçmeler- Torba Atıksu Arıtma Tesisi ve bağlantılı altyapı tesislerinin yapımına yönelik çalışmalara başlandığı savunulmuştur.

Dava konusu Bodrum Kızılağaç İçmeler bölgesinin KTKGB ilanından önce korunan alan statüsü kapsamında olması nedeniyle onaylanan koruma amaçlı imar planlarında bir kısmının Turizm Tesis Alanı olarak, kalan kısmının ise Arıtma Tesisi ve Rekreasyon alanı olarak planlandığı, sonraki süreçte planlama çalışmalarının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığınca koordineli olarak yürütüleceği ileri sürülmüştür.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'ÜN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ... 'IN DÜŞÜNCESİ

Dava, 22/10/2019 günlü, 30926 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, "Ekli (1) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak, Ekli (2) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Bodrum Kızılağaç İçmeler Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine" ilişkin 21/10/2019 günlü, 1671 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı idarelerin ehliyet itirazı yerinde görülmemiştir.

2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin (b) bendinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan şeklinde; Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri: tarihî ve kültürel değerlerin yoğun olarak yer aldığı ve/veya turizm potansiyelinin yüksek olduğu yöreleri korumak, kullanmak, sektörel kalkınmayı ve plânlı gelişimi sağlamak amacıyla değerlendirmek üzere sınırları Cumhurbaşkanı kararıyla tespit ve ilân edilen bölgeler olarak tanımlanmış; 4. maddesinde de; "Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinin tespitinde; ülkenin doğal, tarihi, arkeolojik ve sosyo-kültürel turizm değerleri, kış, av ve su sporları ve sağlık turizmi ile mevcut diğer turizm potansiyeli dikkate alınır." hükmüne yer verilmiştir.

Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişme Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmeliğin 4.maddesinde; "...Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünce; kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri ile birlikte fotoğraf, video kaydı ve benzeri görsel malzeme ile desteklenen ve mahallinde yapılan alan araştırmasına dayanan, bölgenin konumunu, mülkiyet durumunu, fiziksel ve doğal özelliklerini, teknik ve sosyal altyapısını, sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerini, arazi kullanım ve ulaşım sistemleri ile doğal ve çevresel verilerini içeren gerekçeli raporlar hazırlanarak Komisyona gönderilir..." kuralı yer almıştır.

Danıştay Altıncı Dairesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle.

Muğla Bodrum Torba ve Çevresi KTKGB Sınır Tespitine ilişkin: bölgenin sınır tespiti ve ilanına ilişkin gerekçe raporunun yerel bilgi ve alan araştırması sonuçları açısından oldukça sınırlı olduğu, arazi kullanım analizi, mülkiyet analizi ve durumu, doğal ve fiziki çevre analizi içermediği, trafik ve ulaşım konuları ile altyapı kapasiteleri ve yeterliliği konularına değinilmediği, bölgenin doğal varlıklarının ne şekilde korunacağına ilişkin koruma kullanma dengesi değerlendirilmesine yer verilmediği, Bodrum yarımadasına ilişkin olarak turizmde koruma-kullanma dengesi konusunda derinlemesine bir analizin yer almadığı,

Bodrum ilçesinde turizm sektörünün ağırlıklı olarak kıyı turizmine yönelik gelişmiş olmasının etkilerinden bahsedilmediği; ikinci konut talebinin yarattığı mekânsal gelişme baskısının ve bunun doğal yapıya ve kentsel altyapı kapasitesine olan etkisinin dikkate alınmadığı; yaz aylarında yaşanan ciddi altyapı yetersizlikleri ve kriz noktasına gelen trafik sıkışıklığı sorunlarının irdelenmediği, bu konulara ilişkin analiz ve değerlendirmelerin bulunmamasının önemli bir eksiklik olduğu,

KTKGB sınırları içinde yer alan ortalama 500 m eninde ve yer yer 1.8 km.ye varan orman şeridi ileride geçirimsiz bir yüzeye dönüştüğü takdirde sel ve taşkın olasılığı ve şiddeti ile can ve mal kaybı riskinin daha da artacağı, ancak bu risklerle ilgili herhangi bir değerlendirmenin bulunmamasının da önemli bir eksiklik olduğu, sınır tespitinin hangi bilimsel ölçütlerle ilişkili olarak tespit edildiği bilgisinin gerekçe raporunda yer almadığı, sınırın herhangi bir doğal ya da yapılı çevreden referans almayan yapay bir çizgi olarak haritaya işlenmiş olduğu, mevcut yapılaşmış alanın bir kısmını içerip bir kısmını içermediği,

doğu kısımdaki doğal sit alanları ve orman alanları için ise doğal yapının bütünlüğünün ve sürekliliğinin dikkate alınmadığı, bilimsel nesnel gerekçelerden ve şeffaflıktan yoksun sınır tespitinin bu yönleriyle planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve ilgili yönetmeliğe aykırı bulunduğu, Muğla Bodrum İçmeler Kızılağaç KTKGB ilanına ilişkin gerekçe raporunun Torba ve Çevresi KTKGB Gerekçe Raporunda saptanan eksiklikleri barındırdığı, raporun, ulaşım değerlendirmesi kapsamında yarımada genelinde bir ulaşım, erişim, erişilebilirlik ve olası trafik etkileri irdelemesini ve değerlendirmesini içermediği,

davalı idarece KTKGB ilanında burada planlanan atık tesisi başlıca gerekçe olarak verilirken bu konunun gerekçe raporunda yer almadığı, arıtma tesisi yönünde uygulama imar planına kadar işlenmiş olan bir plan kararı varken, bu arıtma tesisi alan sınırlarını aşan ve orman alanları ile planda zeytinlik alanlar olarak gösterilen yerleri de içeren bir sınır tespitinin planlama açısından bir gerekçesinin bulunmadığı,

arıtma tesisinin alanı dışında kalan kesimler için bu sınır tespiti işleminde de bilimsel nesnel gerekçelerden ve şeffaflıktan yoksun bir yaklaşım görülmekte olup, bu durumun planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve ilgili yönetmeliğe aykırı bulunduğu ve plan bütünlüğünü olumsuz etkilediği; bölgedeki tescilli Önemli Doğa Alanları, (ÖDA),Türkiye'de Akdeniz fokunun korunacağı beş öncelikli alan içerisinde bulunması ve çok sayıda doğal sit alanının varlığı konularının ele alınması suretiyle olası etkilerin değerlendirilmediği,

bütüncül yaklaşımın bir gereği olarak Torba ve Çevresi KTKG ile İçmeler Kızılağaç KTKG bölgelerinin olası habitat tahribatlarından uzak tutulması ve ekolojik niteliklerinin ve bütünlüğünün korunmasının bu tür planlamalarda mutlaka gözetilmesi gerektiği, davaya konu işlemlerin bu biçimde ekolojik duyarlılık içeren bir yaklaşım içermediklerinden planlama ilke ve esasları ile doğa koruma gerekleri ve ilkeleri ile bağdaşmadığı ifade edilmiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgelerle bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu işlemin dayanağı gerekçe raporlarının, bölgenin konumu, mülkiyet analizi ve durumu, fiziksel ve doğal özellikleri, teknik ve sosyal altyapıyı, sosyal, kültürel ve ekonomik özellikleri, arazi kullanım ve ulaşım sistemleri ile doğal ve çevresel verilere ilişkin ayrıntılı incelemeyi içermediği anlaşıldığından, sınır belirlenmesine ilişkin bilimsel ve nesnel gerekçeler ortaya konmadan tesis edilen işlemin planlama ilke ve esaslarına, mevzuata ve hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu 21/10/2019 günlü, 1671 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü: Davalı İdarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava; 22/10/2019 tarih ve 30926 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Ekli (1) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak, Ekli (2) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Kızılağaç İçmeler Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin 21/10/2019 tarih ve 1671 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararının iptali istemiyle açılmıştır.

Dava konusu İşlemin dayanağı olan Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınır tespiti ve ilanına ilişkin gerekçe raporunda.

Bodrum Yarımadasının mekansal gelişiminde turizm sektörünün en belirleyici faktör olduğu, çevresinde bulunan turizm merkezleri ile bütünleşmek suretiyle özellikle kıyı bölgelerinde lineer bir turizm aksı oluşturduğu, bu bölgelerin büyük oranda yapılaşmasını tamamlamış olmakla birlikte turizm potansiyeli açısından halen gelişme eğilimi gösterdiği, önerilen alanın Bodrum ve Milas İlçesi kıyılarında yoğunlaşan turizm gelişim odağı içerisinde, erişiminin kolay bir bölgede ve %50'lik bölümünün koruma statülü alanda bulunduğu,

mevcut turizm potansiyelinin koruma - kullanma dengesinin gözetilerek değerlendirilmesi gerektiği, bölgenin KTKGB ilan edilmesiyle alandaki mevcut turizm tesislerinin niteliklerinin artırılması, turizm faaliyetlerinin tüm yıla yaygınlaştırılmasına yönelik stratejiler geliştirilmesi ve yakın çevredeki turizm tesisleri ile entegrasyonunun sağlanmasının amaçlandığı,

bölgenin Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak geliştirilmesinin uygun olacağı belirtilmiş, Kültür Ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi İle Turizm Merkezi Belirleme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinin mevkii ve sınırlarının teklifte belirtilen şekilde belirlenmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Muğla Bodrum İçmeler Kızılağaç Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınır tespiti ve ilanına ilişkin gerekçe raporunda; ilanı öngörülen alanın yakın çevresinde Bodrum Yalıçiftliği Turizm Merkezi ve Bodrum Karaada Turizm Merkezinin yer aldığı, alanın Bodrum kent merkezine yaklaşık 4,5 km, Bodrum Milas Havaalanına ise yaklaşık 40 km mesafede bulunduğu, alanın tamamının orman ve 2. Derece Doğal Sit Alanında kaldığı,

18 hektar yüzölçümü bulunan alanın kıyı turizm potansiyeli, Bodrum kent merkezi ve havaalanına yakınlığı, Yalıçiftliği Turizm Merkezine bitişik konumda olması nedeniyle diğer turizm merkezleri ile entegre bir şekilde geliştirebileceği, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ilan edilmesiyle alanın koruma - kullanma dengesi gözetilerek, Yalıçiftliği Turizm Merkezi ile birlikte ele alınarak nitelikli turizm tesis alanlarının genişletilmesinin amaçlandığının belirtildiği,

Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi İle Turizm Merkezi Belirleme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile Muğla Bodrum Kızılağaç İçmeler bölgesinin Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesinin mevkii ve sınırlarının teklifte belirtilen şekilde belirlenmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle, 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri"; tarihî ve kültürel değerlerin yoğun olarak yer aldığı ve/veya turizm potansiyelinin yüksek olduğu yöreleri korumak, kullanmak, sektörel kalkınmayı ve plânlı gelişimi sağlamak amacıyla değerlendirmek üzere sınırları Cumhurbaşkanı kararıyla tespit ve ilân edilen bölgeler olarak tanımlanmış.

4. maddesinde, "Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinin tespitinde; ülkenin doğal, tarihi, arkeolojik ve sosyo-kültürel turizm değerleri, kış, av ve su sporları ve sağlık turizmi ile mevcut diğer turizm potansiyeli dikkate alınır.".

7. maddesinin birinci fıkrasında, "Bakanlık; kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezleri içinde her ölçekteki plânları yapmaya, yaptırmaya, re'sen onaylamaya ve tadil etmeye yetkilidir." kurallarına yer verilmiş, 37. maddesinde ise, kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinin belirlenmesi için çalışma gruplarının oluşturulması, bakanlık ile ilişkileri, görev ve yetkileri ile çalışma şekline ilişkin konuların, Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe girecek Yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiştir.

15/05/2004 tarih ve 25463 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmeliğin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan şeklinde, 3. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, "Komisyon", Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ile Turizm Merkezi Belirleme Komisyonu olarak tanımlanmış.

4. maddesinin üçüncü ve devam eden fıkralarında, "Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü tarafından; belirlenmesi ve ilan edilmesi öngörülen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezleri hakkında ilgili kamu kurum ve kuruluşlardan istenilen bilgi ve belgeler, kamu kurum ve kuruluşlarınca öncelikle gönderilir ve görüş yazıları istenilen sürede, süre belirtilmeyen hallerde en geç bir ay içinde cevaplandırılır.

Bu süre içinde cevap verilmediği takdirde olumlu görüş verilmiş sayılır. Ancak, sınır iptali ve sınır daraltması işlemlerinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınmaz.

Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünce; kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri ile birlikte fotoğraf, video kaydı ve benzeri görsel malzeme ile desteklenen ve mahallinde yapılan alan araştırmasına dayanan, bölgenin konumunu, mülkiyet durumunu, fiziksel ve doğal özelliklerini, teknik ve sosyal altyapısını, sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerini, arazi kullanım ve ulaşım sistemleri ile doğal ve çevresel verilerini içeren gerekçeli raporlar hazırlanarak Komisyona gönderilir.

Komisyon; ilan edilmesi, iptal edilmesi, sınır daraltılması veya genişletilmesi öngörülen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin mevki ve sınırlarını belirlemekle görevlidir.(Mülga altıncı fıkra:RG-22/12/2021-31697-CK-4940/2 md.) Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve Turizm Merkezleri; ülkenin doğal, tarihi, arkeolojik ve sosyo-kültürel turizm değerleri ile deniz, kış, dağ, yayla, sağlık, termal, kültür, spor, av, doğa turizmi ile mevcut diğer turizm imkanları göz önünde bulundurularak belirlenir.

Komisyon tarafından uygun bulunarak mevki ve sınırları belirlenen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerine ilişkin komisyon kararı Bakanlık Makamınca onaylanır." düzenlemeleri yer almıştır.

Anılan Yönetmeliğin 8. maddesinde ise, "Komisyonun kararı, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri ile birlikte mevkii ve sınırları haritalar üzerinde belirlenen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve Turizm Merkezleri ilanına ilişkin öneri, Cumhurbaşkanının onayına sunulmak üzere Bakanlıkça Cumhurbaşkanlığına gönderilir. Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve Turizm Merkezleri, Resmi Gazetede yayımlanmak suretiyle ilan olunur." düzenlemelerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu uyuşmazlığın çözümünün özel ve teknik bilgiyi gerektirmesi nedeniyle Dairemizin 28/04/2020 tarihli ara kararıyla keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmesi üzerine, Naip Üye ... tarafından re'sen seçilen bilirkişiler. Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümünden Prof. Dr. ... ve Prof. Dr. ... ile aynı üniversitenin Fen ve Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümünden Prof.

Dr. ... 'den oluşan bilirkişi kurulu ile birlikte mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda özetle.

Muğla Bodrum Torba ve Çevresi KTKGB Sınır Tespiti ve İlanına İlişkin gerekçe raporunun yerel bilgi ve alan araştırması sonuçları açısından oldukça sınırlı olduğu, ilgili yönetmelikte belirtilen mahallinde yapılan alan araştırmasına dayanan, bölgenin konumunu, mülkiyet durumunu, fiziksel ve doğal özelliklerini, teknik ve sosyal altyapısını, sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerini, arazi kullanım ve ulaşım sistemleri ile doğal ve çevresel verilerini içeren analiz bulunmadığı, yarımadadaki erişilebilirlik, trafik ve ulaşım konuları ile altyapı kapasiteleri ve yeterliliği konularına değinilmediği,

Bodrum yarımadasına ilişkin olarak turizmde koruma-kullanma dengesi konusunda derinlemesine bir analizin yer almadığı, koruma-kullanma dengesinin gözetilmesi ifadesi kullanılsa da, Bodrum ilçesinde turizm sektörünün ağırlıklı olarak kıyı turizmine yönelik gelişmiş olmasının etkilerinden bahsedilmediği; ikinci konut talebinin yarattığı mekânsal gelişme baskısının ve bunun doğal yapıya ve kentsel altyapı kapasitesine olan etkisinin dikkate alınmadığı; yaz aylarında yaşanan ciddi altyapı yetersizlikleri ve kriz noktasına gelen trafik sıkışıklığı sorunlarının irdelenmediği,

bu konulara ilişkin analiz ve değerlendirmelerin bulunmamasının önemli bir eksiklik olduğu, KTKGB sınırları içinde yer alan ortalama 500 m eninde ve yer yer 1,8 km'ye varan orman şeridi ileride geçirimsiz bir yüzeye dönüştüğü takdirde sel ve taşkın olasılığı ve şiddeti ile can ve mal kaybı riskinin daha da artacağı, ilgili belgelerde söz konusu risklerle ilgili herhangi bir değerlendirme bulunmamasının da önemli bir eksiklik olduğu belirtilmiştir.

Muğla Bodrum Torba ve Çevresi KTKGB’nin batı kesiminin, sınırın kıyı kesiminde balıkçı barınağının bulunduğu bölümden başlayarak karayoluna kadar uzandığı, torba yerleşiminin içinde ise kıyıda önemli bir bölümü içerdiği, iç kesimde yer alan önemli bir alanın ise sınır dışında bırakıldığı, Torba yerleşimi incelendiğinde, sınır dışında bırakılan bölgede de çok sayıda turizm tesisi olduğunun görüldüğü, anılan tesislerin neden sınır dışında bırakılarak rehabilite edilmesi öngörülen tesisler arasında değerlendirilmediğinin açıklanmadığı, Bakanlığın savunmasında yer alan ...

Mahallesi kanalizasyon şebekesi gerekçesinin alan sınırı ile çeliştiği, alanın doğusunda yer alan tabiat parkının sınır dışında bırakılırken, 1., 2. ve 3. Derece Doğal Sit Alanlarının dahil edilmesinin tutarlılık açısından sorun oluşturduğu, alanın orta ve doğu kesimindeki sınır tespitinde hangi ölçütlerin esas alındığının anlaşılamadığı, ayrıca orman alanlarının KTKGB’nin sınırları içine alınmasının açıklanamadığı, Muğla Bodrum Torba ve Çevresi KTKGB sınırının tespitine ilişkin olarak belirli bilimsel ölçütlerin izlenmediği, sınır tespitinin hangi bilimsel ölçütlerle ilişkili olarak tespit edildiği bilgisinin gerekçe raporunda yer almadığı,

sınırın herhangi bir doğal ya da yapılı çevreden referans almayan yapay bir çizgi olarak haritaya işlenmiş olduğu, Torba yerleşimi açısından hakkaniyet ve mekânsal adalet sorunlarını ortaya çıkarttığı; doğu kısımdaki doğal sit alanları ve orman alanları için ise doğal yapının bütünlüğünün ve sürekliliğinin dikkate alınmadığı, bilimsel nesnel gerekçelerden ve şeffaflıktan yoksun sınır tespitinin bu yönleriyle planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve ilgili Yönetmeliğe aykırı bulunduğu açıklanmıştır.

Davaya konu diğer bölge olan Muğla Bodrum İçmeler Kızılağaç KTKGB ilanına ilişkin Gerekçe Raporunun Torba ve Çevresi KTKGB Gerekçe Raporunda saptanan eksiklikleri barındırdığı, raporda, ulaşım değerlendirmesi kapsamında yarımada genelinde bir ulaşım, erişim, erişilebilirlik ve olası trafik etkileri irdelemesi ve değerlendirmesinin yer almadığı, davalı idarece KTKGB ilanında burada planlanan atık tesisi başlıca gerekçe olarak verilirken bu konunun gerekçe raporunda yer almadığı, Muğla Bodrum İçmeler Kızılağaç KTKGB sınırının belirlenmesine ilişkin olarak da sakıncalar bulunduğu,

Arıtma Tesisi yönünde uygulama imar planına kadar işlenmiş olan bir plan kararı varken, bu arıtma tesisi alan sınırlarını aşan ve orman alanları ile planda zeytinlik alanları olarak gösterilen yerleri de içeren bir sınır tespitinin planlama açısından bir gerekçesinin bulunmadığı, arıtma tesisinin alanı dışında kalan kesimler için bu sınır tespiti işleminde de bilimsel nesnel gerekçelerden ve şeffaflıktan yoksun bir yaklaşımın görüldüğü, bu durumun planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve ilgili Yönetmeliğe aykırı olduğu belirtilmiştir.

Sonuç olarak, her iki KTKGB ilanı işleminde de davaya konu işlemin içeriğinin ve sınır ilanının gerekçelerini ortaya koyması gereken ve işlemin dayanağını oluşturan Gerekçe Raporunun Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmelikte verilen tanımı ve koşulu yerine getirmediği, sınır ilanına ilişkin bilimsel ve nesnel gerekçeler ortaya konmadan, doğal yapının ve orman alanlarının bütünlüğü dikkate alınmadan bir kısmının turizm koruma ve gelişim bölgesine dahil edilmesi,

bazı turizm tesislerinin sınır içine alınırken bazılarının dışında bırakılıyor olmasının plan bütünlüğünü olumsuz etkilediği, sınır tespitinde kullanılacak ölçütlerin bilimsel olarak saptanması ve gerekçe raporunda kapsamlı şekilde açıklanmasının doğal alanların korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması açısından son derece önemli olduğu, gerekçe raporunda ise bunlara yer verilmediği, gerekçe raporunda;

bölgedeki tescilli Önemli Doğa Alanlarının (ÖDA),Türkiye'de Akdeniz fokunun korunacağı beş öncelikli alan içerisinde bulunması ve çok sayıda doğal sit alanının varlığı konularının ele alınması suretiyle olası etkilerin değerlendirilmediği,

bütüncül yaklaşımın bir gereği olarak Torba ve Çevresi KTKG ile İçmeler Kızılağaç KTKG bölgelerinin olası habitat tahribatlarından uzak tutulması ve ekolojik niteliklerinin ve bütünlüğünün korunmasının bu tür planlamalarda mutlaka gözetilmesi gerektiği, davaya konu işlemlerin bu biçimde ekolojik duyarlılık içeren bir yaklaşım içermediklerinden planlama ilke ve esasları ile doğa koruma gerekleri ve ilkeleri ile bağdaşmadığı, sonucuna varıldığı belirtilmiştir.

Anılan bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş, rapordaki bilimsel verilerin hukuken kabul edilebilir ve bu bağlamda da hükme esas alınabilir nitelikte olduğu anlaşıldığından, rapora yapılan itirazlar, raporu kusurlandıracak nitelikte görülmemiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu işlemlerin dayanağı gerekçe raporlarının; mahallinde yapılan alan araştırmasına dayanan, bölgenin konumunu, mülkiyet durumunu, fiziksel ve doğal özelliklerini, teknik ve sosyal altyapısını, sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerini, arazi kullanım ve ulaşım sistemleri ile doğal ve çevresel verilerini içeren ayrıntılı incelemeyi içermediği, sınır belirlenmesine ilişkin bilimsel ve nesnel gerekçeler ortaya konmadan işlem tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, uyuşmazlığa konu 22/10/2019 tarih ve 30926 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Ekli (1) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak, Ekli (2) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Kızılağaç İçmeler Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin 21/10/2019 tarih ve 1671 sayılı Cumhurbaşkanı Kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

KARŞI OY (X)

Dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile yukarıda yer verilen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu işlemin, bir planlama kararı ya da plan onama işlemi olmadığı, belirli bir alanın statüsünü değiştiren ve bu bağlamda olası bir planlama ve yatırım sürecine ilişkin idari yetkiler ile izlenmesi gereken prosedürü etkileyen idari bir işlem olduğu, Cumhurbaşkanı Kararıyla tesis edilen işlemin, mevzuatta belirtilen usule ve Kültür ve Turizm Koruma Geliştirme Bölgesi tanımına uygun olduğu; bilirkişi raporunda eleştirilen hususların ancak planlama çalışması sonunda ortaya çıkacağı;

idarenin amacının alandaki mevcut turizm potansiyelinin "koruma-kullanma dengesi" ve "sürdürülebilirlik" ilkeleri çerçevesinde gelişmesini sağlamak olduğu, alana koruma düzeyi en yüksek statü olan "Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi" statüsünün verilmesinin de bu amaç doğrultusunda yapıldığı, dava konusu işlemde belirtilen kullanım alanlarının, alanın potansiyelini ortaya koymak için yapılan çalışmalar olduğu ve asıl kullanımın ancak planlama çalışmaları sonucu ortaya çıkacağı, alanın potansiyeline veya ihtiyacına aykırı bir kullanım olup olmadığı hususunun da planlama çalışmalarından sonra incelenebileceği anlaşılmaktadır.

Öte yandan, davaya konu işleme ilişkin gerekçe raporunun değerlendirilmesi yönünden ise; 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nda tanımlanan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinin (KTKGB), ne şekilde belirleneceğine ve ilan edileceğine ilişkin usul ve esaslar, 15/05/2004 tarih ve 25463 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmelik'te ayrıntıları ile düzenlenmiştir.

Anılan Yönetmelik'te, KTKGB'lere ilişkin sınırların, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünce alınan kurum/kuruluş görüşleri ve aynı Genel Müdürlükçe hazırlanan fotoğraf, video kaydı ve benzeri görsel malzeme ile desteklenen ve mahallinde yapılan alan araştırmasına dayanan, bölgenin konumunu, mülkiyet durumunu, fiziksel ve doğal özelliklerini, teknik ve sosyal altyapısını, sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerini, arazi kullanım ve ulaşım sistemleri ile doğal ve çevresel verilerini içeren gerekçeli raporların birlikte değerlendirilmesi suretiyle, anılan Bakanlık bünyesinde kurulan Komisyon tarafından belirleneceği düzenlenmiştir.

Belirtilen düzenlemeler ışığında, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri belirlenmesine ve ilanına ilişkin idari işlemlerin dayanağını, gerekçe raporlarının oluşturduğu açıktır.

Dosyada mevcut bilgi ve belgeler çerçevesinde, davaya konu Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ve Muğla Kızılağaç İçmeler TKGB sınırları incelendiğinde; alandaki Doğal Sit Alanlarının, orman alanlarının, Akdeniz Foku Yaşam Alanları gibi alanların ve çeşitli ekosistemlerin bulunduğu ve mevzuat düzenlemeleri ile korunan yapılaşma yasağı ya da kısıtlı yapılaşma olanağı bulunan söz konusu alanların birçoğunun dava konusu işlemle belirlenen sınır üzerinde yer aldığı görülmekle birlikte, işleme dayanak gerekçe raporunda,

bölgedeki turizm imkanları ve koruma gereklilikleri ile eki haritada gösterimi yapılan sınırlar yönünden yeterli tespitlerin olduğu, korunan alanların KTKGB içerisinde yer almalarının gerekçesinin turizm gelişimine yönelik bütüncül planlama kararlarının geliştirilmesine olanak sağlayacak bir bölge sağlanması olarak açıklandığı, söz konusu tespitlerin ilgili mevzuatta aranan hususlar yönünden yeterli olduğu,

korunan alanlar ile turizm türlerinin bölgeye entegrasyonuna yönelik genel stratejilere ilişkin değerlendirmelerin bölgeye ilişkin yapılacak koruma planları da dahil olmak üzere diğer planlamalara esas olacak detaylı raporlama çalışmalarının konusu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu durumda, dava konusu 22/10/2019 tarih ve 30926 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Ekli (1) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Bodrum Torba ve Çevresi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak, Ekli (2) sayılı krokide sınırları gösterilen alanın Muğla Kızılağaç İçmeler Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin 21/10/2019 tarih ve 1671 sayılı Cumhurbaşkanı Kararında hukuka aykırılık bulunmadığından, davanın reddine karar verilmesi oyuyla çoğunluk kararına katılmıyorum.