Danıştay 6. Daire E.2021/1940 K.2023/2988

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, … Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile belirlenen 2019 yılı katı atık bertaraf ücret tarifesinin “kurumsal marketlere” ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı şirket tarafından, katı atık ücreti için yasal dayanak bulunmadığı, kamu görevinden olan hizmet için ayrıca ücret tahsil edilemeyeceği belirtilerek uyuşmazlık konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmekte ise de, davalı idare tarafından işletilen evsel katı atık bertaraf tesisinin bulunduğu,

bu nedenle davalı idarenin, evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ücret talep edebileceği, 2019 yılı için hazırlanan katı atık tarife raporunda, yukarıda ayrıntılı olarak yer verilen mevzuat hükümleri dikkate alınarak toplam sistem maliyeti esas alınarak maliyet kalemleri ve meskenler ile kuruluşlara yükletilecek katı atık ücretlerinin belirlendiği, 2018 yılında uygulanan ücret tarifesine göre de 2019 yılı için belirlenen ücretin fahiş olmadığı, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, davalının kurduğu ve işlettiği bir bertaraf tesisinin olmadığı, davalının yetkisiz olduğu, tarifedeki hesaplamanın hukuka uygun olup olmadığının incelenmediği, aynı konuda emsal kararların bulunduğu, katı atık ücreti, bertaraf ücreti, çöp imha tesisleri hasılat payı gibi farklı isimler altında ücret talebinin yasal olmadığı, davalı idareden bir hizmet talebinin söz konusu olmadığı, katı atıkların toplanmasının belediyelerin asli ve zorunlu kamusal görevleri arasında olduğu, ilgililerin isteği üzerine yapılmayan bizzat kanunların belediyelere verdiği kamusal bir görevin yerine getirilmesine ilişkin hizmet ile ilgili alınan meclis kararının hukuka aykırı olduğu, çevre temizlik vergisinin ödendiği, maliyetlerin ne kadar olduğunun açıklanmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyize konu İdari Dava Dairesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava konusu Armutlu Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile, 2019 yılı katı atık bertaraf ücret tarifesi belirlenmiştir. Toplam sistem maliyeti hesabı yapılarak, katı atık ücret tarifesi belirlenirken sabit tarife esas alınmış olup, davaya konu tarifede katı atık ücreti "Kurumsal marketler (Ülke genelinde şubeleri bulunan kurumsal marketler için) 600,00 TL", "Market-Bakkal 1-100 m² (KDV dahil) 7,50 TL" ve "Market-Bakkal 101-250 m² (KDV dahil) 12,50 TL" olarak belirlenmiştir. Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 11. maddesinin 11. fıkrasında; büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.

27/10/2010 tarih ve 27742 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin "tanımlar" başlıklı 4. maddesinde;

"(j) Tam maliyet esaslı tarife: atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini... (l) Toplam sistem maliyeti: Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değeri... ifade eder." hükmüne, 5. maddesinde.

(1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde; a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi, c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması esastır." düzenlemesine, 13. maddesinde;

"(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez..." hükmüne, 15. maddesinde.

(1) Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenler şunlardır: a) Toplama, b) Taşıma, c) Aktarma, ç) Geri kazanım (kompost, yakma gibi), d) Bertaraf (Düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim), e) Satış" düzenlemesine, 18. maddesinde ise.

(1) Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır..." hükmüne, 18. maddesinde evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılacağı, ücret belirlenirken, atık üreticisinin ürettiği atık miktarının;

atık ağırlığı, konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık üreticilerinin hane halkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerlerinden biri veya birkaçı kullanılarak tespit edilebileceği, 20. maddesinde ise atık miktarı belirleme yöntemine göre sabit ve değişken olmak üzere iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebileceği hükme bağlanmıştır.

Anılan Yönetmeliğin 18. maddesine dayanılarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünce hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuzda ise; tarife hesaplama ilkeleri, hizmetin kapsamı, tam maliyet hesabı, maliyetleri hesaplama yöntemleri, tarifenin belirlenmesinde dikkate alınması gereken ilke ve yöntemlere ve sabit tarifenin tercih edilmesi halinde tarifenin, evsel katı atık idarelerinin atık üreticilerinin belirli özelliklerine (hanehalkı sayısı, binaların büyüklüğü, ticari kuruluşun türü,

kamuda çalışan personel sayısı vs.) göre tespit ettiği sabit atık miktarı ile hesaplanan ücretlere göre evsel katı atık ücretini belirleyeceği, Kılavuz ekinde yer alan Ek-5 sayılı tabloda ticari kuruluşlar için Kuruluşun tipi ve kuruluşun büyüklüğüne göre (personel sayısı, kapasite, kapladığı alan vb) belirlenmiş yıllık evsel katı atık miktarlarının örnek olarak verildiği, Kılavuzda ticari kuruluşlar için atık azaltmayı teşvik etmek amacıyla gerçek atık ağırlıklarına yada konteyner sayısı, atık toplama sıklığına göre değişken tarife kullanılmasının önerildiği,

değişken tarifenin uygulanamaması halinde Kılavuz ekinde yer alan Ek-5 sayılı tabloda verilen örnek sabit atık miktarları aracılığıyla sabit tarifenin belirleneceği hususlarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, toplam sistem maliyetinin, toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım, bertaraf aşamalarına ilişkin ayrı ayrı belirlenmesi, toplam atık miktarları, atık üreticilerinin özellikleri (hanehalkı sayısı, binaların büyüklüğü, ticari kuruluşun türü, kamuda çalışan personel sayısı vs.) gibi birçok verinin toplanması ve 1 ton atığın yıllık maliyetinin belirlenmesi,

Kılavuz ekinde yer alan Ek-5 saylı tabloda yer alan örnek sabit atık miktarlarından da faydalanılmak suretiyle market, konut, hastane, okul, sanayi kuruluşları gibi değişik birçok kategori için ücret belirlenmesi gerektiği, ticari kuruluşlar için değişken tarifenin önerildiği, eğer değişken tarife kullanılamıyorsa yine hizmet alınan Katı Atık Yönetim süreci dikkate alınarak Ek-5 de verilen örnek sabit atık miktarları aracılığıyla sabit tarifenin belirlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Aynı atık üreticisi grubunda yer alan atık üreticilerinin farklı miktarlarda atık üretebilecekleri dikkate alındığında, sabit tarife belirlenirken kuruluşun tipi ve kuruluşun büyüklüğü (personel sayısı, kapasite, kapladığı alan, büyüklüğü vb) gibi kriterlere göre her biri için ayrı ücretin belirlenmesi gerekmektedir.

Dolayısıyla, aynı grupta olsa dahi farklı kapasite veya büyüklükte olan atık üreticileri için aynı ücretin belirlenmesi de yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olacaktır.

Aynı atık üretici grubunda yer alan marketler yönünden; Kılavuz ekinde yer alan Ek-5 sayılı örnek tablo uyarınca kuruluşun tipi ve kuruluşun büyüklüğüne göre (personel sayısı, kapasite, kapladığı alan vb) gibi kriterlere göre ayrı ücret belirlenmesi gerekirken herhangi bir kriter dikkate alınmaksızın dava konusu işlemle "Kurumsal marketler (Ülke genelinde şubeleri bulunan kurumsal marketler için) 600,00 TL" olarak tek bir ücretin belirlendiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda; marketler için büyüklükleri dikkate alınarak katı atık ücreti belirlenmesi gerektiğinden, kurumsal marketlerin büyüklükleri dikkate alınmaksızın tamamının tek bir ücrete tabi tutulmasının mevzuata aykırı olduğu görüldüğünden, dava konusu meclis kararının "Kurumsal marketlere" ilişkin kısmında hukuka uyarlık görülmemiştir.

Bu itibarla, temyize konu İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.