Danıştay 6. Daire E.2024/2913 K.2024/5608

Dava konusu istem: Hatay ili, Kırıkhan ilçesi, ... Mahallesi, ... sayılı parselde Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... sicil numaralı maden ruhsatı ile II-A grubu kalker işletme faaliyeti yürüten davacı şirket tarafından, anılan taşınmazı kapsayan alana yönelik olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 14/12/2022 tarihinde onaylanarak 19/12/2022 tarihinde askıya çıkartılan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden, dava konusu plana askı süresi içerisinde itiraz edildiğinden, askı süresinin son günü olan 18/01/2023 tarihini takip eden 30 günün sonunda itirazın zımnen reddedilmiş sayılacağı, zımni ret cevabını takip eden 60 gün içerisinde de dava açılması gerektiği,

askı süresinin son günü olan 18/01/2023 tarihini izleyen günden itibaren 19. gün olan 06/02/2023 tarihinde Kahramanmaraş ilinde meydana gelen ve geniş alanda etkisini gösteren deprem nedeniyle 08/02/2023 tarih ve 32098 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla Hatay ilini de kapsayacak şekilde 08/02/2023 Çarşamba günü saat 01.00'dan itibaren üç ay süreyle olağanüstü hal ilan edilmesine karar verilmesi sonrasında çıkarılan 11/02/2023 tarih ve 32101 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 120 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ve usul hükümleri içeren diğer kanunlarla taraflar veya ilgililer bakımından sürelerin 06/02/2023- 06/04/2023 tarihleri arasında durmasına karar verildiği,

sonrasında 05/04/2023 tarihli 32154 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 139 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesiyle 120 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 06/02/2023 - 06/04/203 tarihleri arasında durmasına karar verilen sürelerin Hatay ilinde 01/05/2023 (bu tarih dahil) tarihine kadar durmaya devam edeceğinin kararlaştırıldığı,

02/05/2023 tarihi itibariyle tekrar işlemeye başlayan zımni ret süresinin 12/05/2023 tarihinde dolduğu ve davacı şirket tarafından yapılan itirazın idare tarafından cevap verilmeyerek bu tarih itibariyle reddedildiği, buna göre dava açma süresinin son gününün 11/07/2023 tarihi olduğu, 04/08/2023 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle incelenme olanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden; Hatay ili, Kırıkhan ilçesi, ... Mahallesi, ... sayılı parselde Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... sicil numaralı maden ruhsatı ile II-A grubu kalker işletme faaliyeti yürüten davacı şirket tarafından, anılan taşınmazı kapsayan alana yönelik olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 14/12/2022 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının, 19/12/2022 - 18/01/2023 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı, davacı tarafından askı süresi içerisinde 12/01/2023 tarihinde yapılan itirazın zımnen reddedildiği, davacı tarafından 04/08/2023 tarihinde anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu ifade edilmiş.

"Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde de: "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmüne yer verilmiş.

Anayasanın "Temel hak ve hürriyetlerin korunması" başlıklı 40. maddesine 4709 sayılı Kanunun 16. maddesiyle eklenen ikinci fıkrada ise: "Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır." kuralı yer almış, bu ek fıkranın gerekçesinde ise: "Bireylerin yargı ya da idari makamlar önünde sonuna kadar haklarını arayabilmelerine kolaylık ve imkan sağlanması amaçlanmış, son derece dağınık mevzuat karşısında kanun yolu, mercii ve sürelerin belirtilmesi hak arama, hak ve hürriyetlerin korunması açısından zorunluluk haline gelmiştir." açıklaması yapılmıştır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinin 1.fıkrasında: "Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir." kuralı yer almıştır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 36533/04 başvuru numaralı Mesutoğlu-Türkiye kararında özetle; mahkemeye erişim hakkının mutlak olmadığını, bazı sınırlamalara tabi olabildiğini, bununla birlikte, getirilen kısıtlamaların, hakkın özünü ortadan kaldıracak ölçüde, kişinin mahkemeye erişimini engellememesi gerektiğini, mahkemeye erişim hakkına getirilen bu tür sınırlamaların ancak meşru bir amaç güdüldüğü takdirde ve hedeflenen amaç ile başvurulan araçlar arasında makul bir orantı olması halinde Sözleşmenin 6/1. maddesi ile bağdaşabileceğini, bu ilkelerden, dava açma hakkının doğal olarak yasayla belirlenen şartları olmakla birlikte,

mahkemelerin yargılama usullerini uygularken bir yandan davanın hakkaniyetine halel getirecek kadar abartılı şekilcilikten, öte yandan, kanunla öngörülmüş olan usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak kadar aşırı bir gevşeklikten kaçınmaları gerektiği belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının “Dava Açma Süresi” başlıklı 7. maddesinde dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve İdare Mahkemelerinde altmış gün olduğu; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, yine aynı Yasanın “Üst Makamlara Başvurma” başlıklı 11. maddesinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması,

değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, 08/07/2021 tarihine kadar altmış gün içinde isteğin reddedilmiş sayılacağı düzenlenmişken, 7331 sayılı Kanunla 08/07/2021 tarihinde yapılan değişiklikle otuz gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı hükmü getirilmiştir.

Esasen, 2577 sayılı Yasa'da yer alan kurallar idari usulü belirleyen kurallar olmayıp, yargılama usulünün belirlenmesine ilişkin kurallardır. Yargılama usulünde, dava açılmadan önce, idari yoldan işlemin idare bünyesinde ilgili yönünden yeniden değerlendirilmesine olanak sağlayan ve dava açılmasını idarenin bu değerlendirme sonucuna bağlayan ve bunu dava açma süresi ile ilişkilendiren Yasa'nın 10, 11, 12, 13. maddelerinde düzenlenen idari başvuru yolları bulunmaktadır. Bu kapsamda yapılacak başvurular dava açma süresini etkilemekte belirli sürede cevap verilmemesi halinde ise, dava açma süresini başlatmaktadır.

İdari işlemlere ya da yargı kararlarına karşı başvuru yollarının ayrıntılı düzenlemelerde yer alması, başvuru süresinin kısa olması veya olağan başvuru yollarına istisna getirilmesi gibi nedenlerden ötürü idari işlemlere karşı hangi idari birime, hangi sürede başvurulacağının idari işlemlerde ya da yargı kararlarında belirtilmesi hukuki güvenlik ilkesinin gereğidir.

Anayasa'nın 40. maddesi ile bireylerin yargı ya da idari makamlar önünde haklarını arayabilmelerine kolaylık ve olanak sağlanması amaçlanmıştır. Anayasa'dan kaynaklanan yükümlülüğün yerine getirilmesi esas olmakla birlikte belirtilen yükümlülüğün yerine getirilmemesi, idari işlemlere karşı açılan davalarda dava açma süresinin işletilmeyip, ihmal edilmesi sonucunu da doğurmamalıdır. Anayasa'nın 125. maddesinde idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başlayacağının belirtilmesi karşısında, usulüne uygun tebliğ olunan veya bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenilen idari işlemler üzerine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasında açıkça belirtilen ve ilgililerce de bilindiğinin kabulü gereken genel dava açma sürelerinin işletilmesi zorunludur.

İdari Yargılama Usulü Yasasında 08/07/2021 tarih ve 7331 sayılı Yasa değişikliği ile genel dava açma süresinin başlangıcına esas alınmak üzere zımni ret süresi 30 gün olarak öngörülmüştür.

Son derece dağınık mevzuat karşısında kanun yolu, mercii ve sürelerin belirtilmesi hak arama, hak ve hürriyetlerin korunması açısından zorunluluk olması nedeniyle Anayasa'nın 40. maddesi hükmü uyarınca 08/07/2021 tarihinden sonra tesis edilen imar planı ve parselasyon işlemlerinde askı tutanaklarında itiraz başvurusu olması halinde zımni ret süresinin 30 gün olduğu,

askıdan iniş tarihinden itibaren 30 gün olan zımni ret süresinin son gününü izleyen günden sonra genel dava açma süresinin başlayacağı hususunun gösterilmesi gerektiği, bu hususun askı tutanağında belirtilmemesi halinde, ilgililerce de bilindiği kabul edilen süregelen zımni ret süresi olan 60 günün uygulanması suretiyle davanın süresinde açılıp açılmadığının tespit edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Somut olay özelinde dava açma süresinin belirlenmesinde dikkate alınması gereken mevzuat hükümlerine gelince; 08/02/2023 tarih ve 32098 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının, "Anayasanın 119'uncu maddesi ile 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu'nun 3'üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa illerinde 08/02/2023 Çarşamba günü saat 01.00'dan itibaren üç ay süreyle olağanüstü hal ilan edilmesine karar verilmiştir." düzenlemesi ile Hatay ilinin de aralarında bulunduğu 06/02/2023 tarihinde Kahramanmaraş ilinde meydana gelen depremden etkilenen bölgeyi kapsayan alanda olağanüstü hal ilan edilmiştir.

11/02/2023 tarih ve 32101 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 120 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararnamesinin 1. maddesinde, "Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin amacı, 8/2/2023 tarihli ve 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yargı alanında bazı tedbirlerin alınmasıdır." düzenlemesi ile 2. maddesinin 1. fıkrasında, "8/2/2023 tarihli ve 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla olağanüstü hal ilan edilen illerde, yargı alanında hak kayıplarının önlenmesi amacıyla;",

(a) bendinde "...6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, " sayılmış olup aynı fıkranın (c) bendinde ise, "...6/2/2023 (bu tarih dâhil) tarihinden itibaren 6/4/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar durur. Bu süreler, durma süresinin sona erdiği günü takip eden günden itibaren işlemeye başlar." denilerek ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda belirtilen sürelerin durdurulmasına dair düzenleme getirilmiştir.

05/04/2023 tarih ve 32154 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 139 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 120 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2'nci maddesine; (a) bendi ile "Adıyaman il merkezi ile Çelikhan ve Samsat ilçeleri.

Gaziantep ili Nurdağı ilçesi. Hatay il merkezi ile Antakya, Defne, İskenderun, Arsuz, Belen, Samandağ ve Yayladağı ilçeleri. Kahramanmaraş il merkezi ile Dulkadiroğlu, Onikişubat, Afşin, Elbistan, Ekinözü, Nurhak, Göksün, Pazarcık ve Çağlayancerit ilçeleri.

Malatya il merkezi ile Battalgazi, Yeşilyurt, Arguvan, Kale, Yazıhan, Akçadağ ile Doğanşehir ilçeleri,", (b) bendi ile "6/2/2023 tarihi itibarıyla yerleşim yeri (a) bendinde belirtilen yerler olan gerçek ve tüzel kişiler,", (c) bendi ile "6/2/2023 tarihi itibarıyla (a) bendinde belirtilen yerlerde bürosu bulunan avukatlar, bakımından 1/5/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar uygulanmaya devam olunur.” kuralı eklenmiştir.

Bakılan uyuşmazlıkta, davacı tarafından askı süresi içerisinde itiraz edildiğinden İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. maddesine göre dava açma süresinin belirlenmesi gerekmektedir. Dava konusu imar planının askı tutanaklarında zımni ret süresinin 30 gün olduğu açıkça belirtilmediği için zımni ret süresinin 60 gün olarak uygulanması gerekmektedir.

6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile dava konusu planların son askı tarihi olan 18/01/2023 tarihini takip eden 19. gün olan 06/02/2023 tarihinde Kahramanmaraş ilinde meydana gelen deprem nedeniyle, uyuşmazlığı konu taşınmazın bulunduğu Hatay ilini de kapsayacak şekilde 08/02/2023 Çarşamba gece 01.00'dan itibaren üç ay süre ile olağanüstü hal ilan edildiği görülmüştür.

120 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile sürelerin 06/02/2023 (bu tarih dâhil) tarihinden 06/04/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar durdurulmasına karar verildiği, 139 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde, 120 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2. maddesine eklenen (a) fıkrası ile, Hatay il merkezi ile Antakya, Defne, İskenderun, Arsuz, Belen, Samandağ ve Yayladağı ilçelerinin belirtildiği, (c) fıkrasında, 06/02/2023 tarihi itibariyle (a) bendinde bürosu bulunan avukatlar bakımından 01/05/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar sürelerin durmaya devam edeceğinden bahsedildiği, davacı vekilinin adresinin 139 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (a) fıkrasında adı geçen Hatay ilinin Antakya ilçesi bulunduğu anlaşılmıştır.

120 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca 02/05/2023 tarihi itibariyle zımni ret süresinin tekrar işlemeye başladığı ve 60. günün sonu olan 12/06/2023 tarihinde itirazın zımnen reddedilmiş sayıldığının kabul edilmesi suretiyle bu tarihi takip eden 60 gün içerisinde 11/08/2023 tarihinde dava açılması gerektiği, buna göre dava açma süresinin son gününün adli tatile denk gelmesi nedeniyle 2577 sayılı kanunun 8. maddesinin 3. fıkrasındaki, "Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler,

ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır." hükmü uyarınca en son 07/09/2023 tarihinde dava açılabileceği, bu nedenle 04/08/2023 tarihinde açılan davanın süresi içerisinde açıldığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla, davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.