Danıştay 8. Daire E.2021/2533 K.2024/5489

Dava konusu istem: Sakarya İli, Söğütlü İlçesi sınırları içerisinde bulunan ve davacı şirket adına kayıtlı S:200711970 sayılı II(a) grubu maden işletme sahasında, 2014, 2016 ve 2017 yıllarında gerçekleştirilen üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'unun altında kalması sebebiyle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 77.632,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemin sebep unsurunu teşkil eden 2014 yılı itibariyle 3213 sayılı Kanununun 24. maddesinin 12. fıkrasında idari para cezasının öngörülmediği, üç yıldan fazla üretim yapılmayan veya bu üç yıllık sürede yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde teminatın irad kaydedileceğinin düzenlendiği,

dava konusu işlemin sebep unsuru olan 2016 yılı itibariyle ise üç yıldan fazla üretim yapmayan veya bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde 50.000-TL idari para cezası verileceğinin düzenlendiği,

her ne kadar dava konusu işlem tarihi itibariyle beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim miktarı projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %30’undan az olması veya idari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere,

geriye doğru üç yıllık dönemlerde yapılan toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %30’undan daha az olması durumunda ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verileceği düzenlenmiş ise de dava konusu işlemin sebep unsurlarından birisi olan 2014 yılı itibariyle herhangi bir idari para cezası öngörülmemesinin ve 2016 yılı itibariyle ise idari para cezasının 50.000-TL olarak uygulanmasının davacı lehine olduğu açık olup, bu durumda,

3213 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan yürürlükte olan hükmü ve öncesindeki hükümleri ile ceza hukukunun suçta ve cezada kanunilik ilkesi ve lehe olan kanun uygulanır ilkelerine aykırı olarak dava konusu fiil için herhangi bir idari para cezası öngörülmeyen 2014 yılını içerir şekilde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacının uhdesindeki maden ocağındaki tehlikeli durumların doğal nedenlerden kaynaklanmadığı, maden üretim tekniklerine ve projeye aykırı faaliyette bulunulması nedeniyle meydana geldiği, tetkik tarihine kadar da belirtilen aykırılıkların giderilmediği, üretim yapılmaması eylemi sübut bulan davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Sakarya İli, Söğütlü İlçesi sınırları içerisinde bulunan ve davacı şirket adına kayıtlı S:... sayılı II(a) grubu maden işletme sahasına ilişkin işletme izninin 20/02/2009 tarihinde düzenlendiği, söz konusu sahada ... tarih ve ... sayılı Makam Olur'u uyarınca denetim yapıldığı, denetim sonucu düzenlenen 30.07.2019 tarihli denetim raporunda; davacının işletme projesinde beyan etmiş olduğu yıllık üretim miktarının 180.000 ton olduğu, 2014 yılında 13.714 ton, 2015 yılında 30.573 ton üretim yapıldığı, 2016, 2017 ve 2018 yıllarında üretim yapılmadığı,

basamak düzenine ilişkin aykırı durumların bulunduğu tespitlerine yer verilmesi üzerine davalı idare tarafından 2014, 2016 ve 2017 yıllarında gerçekleştirilen üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'unun altında kalması sebebiyle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 77.632,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ...tarih ve E... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.

28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.

Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacının işletme projesinde beyan etmiş olduğu yıllık üretim miktarının 180.000 ton olduğu, işletme izninin düzenlendiği tarih olan 20/02/2009 yılından sonra 2013 yılında sahada yapılan tetkikte her yıl yapılan üretim miktarları belirtildikten sonra ocak tabanının su ile dolu olduğu, kademe yüksekliğinin 25 metre olduğu ve sahada can ve mal tehlikesinin bulunduğu belirtilerek mevcut durumdan Valiliğin haberdar edilmesi üzerine 05/03/2014 tarihinde sahada faaliyetin durdurulduğu,

daha sonra 15/10/2014 tarihli Oluru ile tekrar sahada yapılan denetim üzerine düzenlenen 15/12/2014 tarihli mahallinde tetkik raporunda önceki belirtilen aykırılıkların aynen devam ettiği tespitlerine yer verilerek faaliyetin durdurulması gerektiği görüşüne yer verildiği, son olarak 18.07.2019 tarih ve 8017542 sayılı Makam Olur'u uyarınca yapılan denetim sonucu düzenlenen 30.07.2019 tarihli denetim raporunda 2014 yılında 13.714 ton, 2015 yılında 30.573 ton üretim yapıldığı, 2016, 2017 ve 2018 yıllarında üretim yapılmadığı,

25 metre yüksekliğindeki tek basamaklı açık işletme ocağında işletme projesine uygun çalışılmaması nedeniyle tehlike arz ettiği, ocak tabanında biriken suyun etrafına örgü çekilerek ikaz tabelası asılması gerektiği, son heyet tarihinden sonra sahada çalışma olmadığı, mülkiyet izni koordinatları dışında faaliyette bulunulduğu tespitlerine yer verildiği görülmüştür.

Somut olayda, her ne kadar davacı tarafından tetkik raporlarında söz edilen maden ocağındaki tehlikeli durumların, toprak kayması gibi doğal sebepler nedeniyle meydana geldiği ve bu tehlikelerden dolayı faaliyetinin durdurulması nedeniyle ocakta çalışamadığı iddia edilmiş ise de; davacının çalışılamayacağı maden sahasına dair dosyaya sunulan geçici tatil talebinin veya terk talebinin bulunduğuna dair bilgi/belgenin yer almadığı,

davacının uhdesindeki maden sahasında yapılan 18.07.2019 tarihli tetkikte geriye doğru beş yıllık süre olarak 2018, 2017, 2016, 2015 ve 2014 yıllarının denetlenebileceği, dava konusu işlemin 2014, 2016 ve 2017 2014 yıllarını değerlendirmeye alarak toplam üretimin (13.714 ton) projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10' undan (18.000 ton) az olduğu hususunun açık olduğu, ilaveten davacının 2018 yılında da üretim yapmayarak üç yıl üretimde bulunmadığı da sabittir.

Bu durumda, yukarıda anılan mevzuat hükmü gereği projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az üretim yaptığı sabit olan davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.