Danıştay 8. Daire E.2021/3047 K.2023/4672

Dava konusu istem: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Politika Anabilim Dalı'nda doktora öğrencisi olan davacı tarafından, doktora yeterlilik sözlü sınavında başarısız sayılmasına ve öğrencilik kaydının silinmesine ilişkin tesis edilen işlem ile anılan işleme karşı yapmış olduğu itirazın reddine ilişkin … tarih ve … sayılı kararın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:2020/1525 sayılı kararda; sözlü sınava ilişkin olarak tutulan 22.11.2019 tarihli doktora yeterlilik sınavı jüri tutanak formunda; sınava katılan jüri üyelerinin isimlerine ve imzalarına, davacının yazılı sınav puanına, davacının sözlü sınava katıldığına ve sözlü sınavda başarısız sayıldığına ilişkin hususlara yer verildiği,

ancak sözlü sınavda davacıya yöneltilen sorulara, davacı tarafından verilen cevaplara, jüri üyeleri tarafından hangi hususlarda değerlendirme yapıldığına, davacının sözlü sınav sonucunda kaç puan aldığına ve jüri üyeleri tarafından davacıya ilişkin olarak yapılan somut bir değerlendirmeye yer verilmediği gibi davacının başarısız sayılmasına ilişkin olarak alınan kararın oybirliği ile mi yoksa salt çoğunluk ile mi alındığına ilişkin bir hususa yer verilmediği görüldüğünden, anılan belirsizlik ya da eksikliklerin yapılacak yargısal denetimi olanaksız kılması karşısında,

davacının doktora yeterlilik sözlü sınavında başarısız sayılmasına ve buna bağlı olarak doktora öğrencilik kaydının silinmesine ilişkin tesis edilen işlemde ve davacının yapmış olduğu itirazın reddine ilişkin olarak alınan … tarih ve … sayılı Yönetim Kurulu kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Sözlü sınava ilişkin olarak tutulan 22.11.2019 tarihli doktora yeterlilik sınavı jüri tutanak formunda; sınava katılan jüri üyelerinin isimlerine ve imzalarına, davacının yazılı sınav puanına, davacının sözlü sınava katıldığına ve sözlü sınavda başarısız sayıldığına ilişkin hususlara yer verildiği,

bunun dışında sözlü sınavda davacıya yöneltilen sorular, soruların doğru cevapları, bu sorulara davacının verdiği cevaplar, bu cevaplara her bir sınav komisyonu üyesince takdir edilen notlar ile takdir edilen notların gerekçelerinin yer aldığı bir sözlü sınav tutanağı düzenleneceği ve sözlü sınavda ilgiliye verilecek puanın tutanağa geçirilmesi gerektiği hususunda yukarıda yer alan yönetmelik hükümlerinde herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği,

yargı kararıyla da yürürlükte olan mevzuatta öngörülmeyen usuller ihdas edilemeyeceği göz önünde bulundurulduğunda, davacının doktora yeterlik sözlü sınavında başarısız sayılmasına ve buna bağlı olarak doktora öğrencilik kaydının silinmesine ilişkin tesis edilen işlemde ve davacının yapmış olduğu itirazın reddine ilişkin olarak alınan 25.12.2019 tarih ve 20 sayılı Yönetim Kurulu kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak istinafa konu karar kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı vekili tarafından, müvekkilinin doktora yeterlilik sözlü sınavında başarısız sayılmasına ilişkin olarak hiçbir somut ve bilimsel gerekçenin bildirilmediği, sınav jürisinin oluşumunun hukuka aykırı olduğu, sözlü sınavda müvekkiline sorulan soruların ve vermiş olduğu cevapların teknolojik imkandan faydalanarak sesli ve görüntülü olarak kaydedilmesi gerektiği, sesli ve görüntülü kayıt altına alınmaması durumunda da sözlü sınav komisyonu üyelerinin, soru ve cevaplarının tutanağa geçirilmesi, takdir edilen notun gerekçelerinin açıkça ortaya konulması gerektiği, dolayısıyla bu hususlara yer verilmeden sınav tutanağı düzenlendiği ve müvekkilinin de somut ve objektif herhangi bir gerekçe gösterilmeden başarısız sayıldığı ileri sürülerek istinaf kararının bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, sözlü sınava ilişkin tutanak tutulması ve somut değerlendirme yapılmamasına yönelik mevzuatlarda bir düzenleme bulunmadığı, sözlü sınavlarda adaylara sorulan soru ve verilen cevapların kayıt altına alınması yönünden de amir bir hükmün bulunmadığı, jürinin usul ve mevzuata uygun olarak oluşturulduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Teknolojik gelişmeler göz önüne alındığında, kamera sisteminin basit bir şekilde kurularak her türlü sözlü sınavlar kolaylıkla kayıt altına alınabileceğinden, sözlü sınavın objektif bir şekilde bilimsel açıdan yapılıp yapılmadığının denetlenebilmesi için, sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınarak yapılması gerektiği düşüncesiyle, kayıt altına alınmadan yapılan sözlü sınavın bu haliyle yargısal denetimin tam anlamıyla yapılamayacağı düşüncesiyle istinaf kararının bu gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Politika Anabilim Dalı'nda doktora öğrencisi olan davacının, yeterlik sınavına girmeye hak kazanması üzerine ilk olarak 29.04.2019 tarihinde yeterlik yazılı sınavına girdiği, anılan sınavdan ''0'' puan alması nedeniyle sözlü sınava girmeye hak kazanamadığı, akabinde davacının Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 29. maddesinin 9. fıkrası uyarınca bir sonraki dönemde 21.11.2019 tarihinde yeterlilik yazılı sınavına katıldığı, yazılı sınavdan 70 puan alması üzerine sözlü sınava girmeye hak kazandığı,

22.11.2019 tarihinde girmiş olduğu sözlü sınavda başarısız bulunması üzerine anılan Yönetmeliğin 29. maddesinin 9. fıkrası uyarınca doktora programından ilişiğinin kesildiği ve söz konusu işlemlere karşı davacı tarafından yapılan itirazın, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2547 sayılı Kanunu'nun 44. maddesinin (c) fıkrasında; " ... lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir..." hükmüne yer verilmiştir.

2547 sayılı Kanunu'nun 44. maddesinin (c) fıkrasına dayanılarak YÖK tarafından çıkarılan ve 20.04.2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Lisansüstü Eğitim Ve Öğretim Yönetmeliği"nin, "Doktora Programı" başlıklı 3. Bölümün "Yeterlik sınavı" başlıklı 19. maddesinde; (1) Yeterlik sınavı, derslerini ve seminerini tamamlayan öğrencinin alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesidir. Bir öğrenci bir yılda en fazla iki kez yeterlik sınavına girer.

(2) Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesi ile kabul edilmiş olan öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır.

(3) Yeterlik sınavları, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından önerilen ve enstitü yönetim kurulu tarafından onaylanan beş kişilik doktora yeterlik komitesi tarafından düzenlenir ve yürütülür. Komite, farklı alanlardaki sınavları hazırlamak, uygulamak ve değerlendirmek amacıyla sınav jürileri kurar. Sınav jürisi en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere, danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Yeterlik sınavı toplantıları öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılır.

(4) Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde yapılır. Yazılı sınavda başarılı olan öğrenci sözlü sınava alınır. Sınavların ağırlıkları ile notlarının hesaplanmasında yükseköğretim kurumunun yönetmeliklerine göre işlem yapılır. Sınav jürileri öğrencinin yazılı ve sözlü sınavlardaki başarı durumunu değerlendirerek öğrencinin başarılı veya başarısız olduğuna salt çoğunlukla karar verir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca yeterlik sınavını izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.

(5) Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir.

(6) Yeterlik sınavı jürisi, yeterlik sınavını başaran bir öğrencinin, ders yükünü tamamlamış olsa bile, toplam kredi miktarının üçte birini geçmemek şartıyla fazladan ders/dersler almasını isteyebilir. Öğrenci, ilgili enstitü kararıyla belirlenecek dersleri başarmak zorundadır.(7) Lisans derecesi ile doktora programına kabul edilmiş ve en az yedi dersini başarı ile tamamlamış bir öğrenci yüksek lisans programına geçebilir. Yüksek lisans programına geçme şartları senato tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir. " kuralına yer verilmiştir.

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin ''Doktora yeterlik sınavı'' başlıklı 29.maddesinde ''(1) Yeterlik sınavı, derslerini, diğer öğrenim etkinliklerini ve seminerini tamamlayan öğrencinin alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesidir.

(7) Doktora yeterlik sınavı, yazılı ve sözlü olarak iki bölüm hâlinde yapılır. Yazılı ve sözlü sınavlar 100 puan üzerinden değerlendirilir. Yazılı sınavda en az 70 puan alan öğrenci sözlü sınava alınır.

(8) Sınav jürileri öğrencinin yazılı ve sözlü sınavlardaki başarı durumunu değerlendirerek öğrencinin başarılı veya başarısız olduğuna salt çoğunlukla karar verir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca yeterlik sınavını izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.

(9) Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde, ders aşamasını tamamlayan doktora öğrencilerine, alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesi amacıyla yeterlik sınavı yapılacağı yeterlik sınavının yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamadan oluşacağı, yapılan sınavlar sonucunda öğrencinin başarılı olup olmayacağına salt çoğunluk veya oybirliği ile karar verileceği ve bu hususun da Enstitüye bir tutanakla bildirileceği hüküm altına alınmıştır.

Lisanüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nde her ne kadar doktora yeterlik sınavında tutalacak tutanağın içeriğinin nasıl olacağı yönünde bir düzenleme bulunmasa da, özellikle sözlü sınavın yargısal denetiminin yapılabilmesi için sınav sonrası tutulan tutanağın bir takım hususları içermesi zaruridir. Aksi bir düşünce sözlü sınav sonuçlarının yargısal denetimden ari olması sonucunu doğuracak ve bu da dava açan kişiler aleyhine bir durum oluşturacaktır.

Bu bakımdan, doktora yeterlik sınav tutanağında sözlü sınav ile ilgili hangi hususların yer alması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Ülkemizde gerek kamuya alımlarda gerekse de görevde yükselmelerde sözlü sınav yapılmaktadır. Bu şekilde yapılan sözlü sınavların amacı en iyi adayı seçmek olduğu için sınava girecek adaylara sorulacak sorular bakımından eşitsizliğe uğranılmaması amacıyla soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması önemlidir.

Ancak doktora yeterlik sınavında adayın alanı ile ilgili akademik düzeyde bilgisinin ölçülmesi ve bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmaması amaçlandığından, sözlü sınav aşamasında öğrencinin verdiği cevaplar üzerinden yeni konulara geçilerek adayın akademik yeterliliğinin ölçüleceği göz önüne alındığında, sözlü sınav öncesinden soruların hazırlanması ve tek düze sorular üzerinden öğrencinin akademik yeterliliği ölçülemeyeceğinden, adaya sorulan soruların alanı ile ilgili olması şartıyla,

sınav esnasında her jüri üyesince yeni soruların sorulabilmesi amacıyla bu konuda jüri üyelerinin serbestçe soru sorma yetkisinin bulunduğu kabul edilmelidir.

Öğrencilere sorulan soruların hangi alanlardan sorulduğu ile yetinilerek sorulan her sorunun ve öğrencilerin sorulan sorulara verdikleri tüm cevapların tutanakta yer alma zorunluluğu bulunmasa da, verilen cevapların genel bir değerlendirilmesi yapılarak öğrencinin hangi gerekçelerle akademik yönden doktora yapmaya yeterli olmadığının açıkça gerekçeli olarak ortaya konulması, ve bu hususun her bir jüri üyesince gerekçelendirilerek ayrı ayrı puan verilerek tutanağa bağlanması yapılan sözlü sınavın nesnelliği ve yargısal denetimi açısından önemlidir.

Dava dosyasında yer alan doktora yeterlilik sınav tutanağın incelenmesinden, davacıya jüri üyelerince herhangi bir not takdir edilmediği gibi, davacının neden başarısız olduğuna ilişkin her bir jüri üyesince ayrı ayrı tutulması gereken tutanakların da tutulmadığı, hatta davacıya sözlü sınavda ortak bir not takdirinde de bulunulmayarak sadece "başarısız" olduğunun yazıldığı görülmektedir.

Bu durumda, sözlü sınavın yukarıda açıklanan şekilde sorulan sorulara davacının verdiği yanıtlar sonucunda hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gerekçeli bir şekilde gösterilmediği anlaşıldığından, davacının girmiş olduğu sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde bu yönüyle hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabul edilerek davayı reddeden temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinde yer alan nedenlerin bulunmasına bağlıdır. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen kararın dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın aynen onanması gerektiği oyuyla, karara gerekçe yönünden katılmıyorum.