Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/1943 K.2025/1

Dava konusu istem: Rize Limanı işletmecisi olan davacı tarafından 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un Geçici 31. maddesi uyarınca işletme hakkı süresinin uzatılması talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 04/04/2024 tarih ve E:2023/1412, K:2024/1663 sayılı kararıyla;

Davalı idarenin usule ilişkin itirazı geçerli bulunmamış,

07/04/1997 tarih ve 97/13 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararına istinaden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞ ve davacı arasında 06/08/1997 tarihinde 30 yıllığına Rize Limanı İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi imzalandığı ve davacının Rize Limanının işletmecisi olduğu;

28/12/2022 tarih ve 32057 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 22/12/2022 tarih ve 7429 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 1. maddesiyle 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'a "Bu maddenin yayımı tarihinden önce ve bu Kanun hükümleri çerçevesinde, Türkiye Denizcilik İşletmeleri Anonim Şirketi ve Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü'ne ait bazı limanların işletme hakkı verilmesi/devri yöntemiyle özelleştirilmeleri neticesinde imzalanan kırk dokuz yıldan az süreli sözleşme süreleri,

bu maddenin yayımlandığı tarihten itibaren en geç on beş gün içerisinde bu maddenin dördüncü fıkrasının (a) bendinde belirtilen mali bilgileri gösteren yeminli mali müşavirlerce tasdik edilmiş belgelerle birlikte başvuruda bulunulması ve bu maddede öngörülen diğer şartların yerine getirilmesi koşuluyla, hakkın başlangıç tarihinden itibaren ve bir defaya mahsus olmak üzere kırk dokuz yıla kadar uzatılır.

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından, başvuru ekindeki belgeler esas alınarak bu maddenin dördüncü fıkrası uyarınca on beş gün içerisinde yapılacak değerlendirmeyi müteakiben başvuruda bulunan işletmeci şirketlere, ek sözleşme imzalanmak üzere, üç ayı geçmeyecek şekilde süre verilir. Ek sözleşme imzalanabilmesi için işletmeci şirketlerin işletme hakkını doğuran sözleşmeden kaynaklanan tüm mali yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmiş olmaları ve işletme hakkını doğuran sözleşmeden kaynaklı olarak açılmış davalardan feragat etmeleri şarttır.

İşletme hakkı verilmesi/devri sözleşmesinin süresinin kırk dokuz yıla uzatılmasına ilişkin ek sözleşme, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından ikinci fıkra uyarınca işletmeci şirketlerin sözleşmeye davet edilmesinden itibaren en geç üç ay içinde imzalanması şartıyla yürürlüğe girer. ...” şeklinde Geçici 31. maddenin eklendiği;

Davacı tarafından Özelleştirme İdaresi Başkanlığına yapılan 10/04/2023 tarihli başvuruyla, 4046 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 31. maddeden yararlanma talebinde bulunulduğu; anılan Başkanlıkça verilen ... tarih ve ... sayılı cevapla,

daha önce gönderilen 23/01/2023 tarihli yazıda da belirtildiği üzere işletme hakkı devir sözleşmesinden kaynaklı olarak açılmış davalar (hakem ve tahkim davaları da dahil) ve icra takipleri varsa bu davalardan ek sözleşme imzalanmadan önce feragat edildiği ve tüm mali yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirildiğini tevsik eden belgeler ile yetkililerince imzalanan beyan ile ilgili yargı merciinden alınan belgeler ve bu hususların yerine getirildiğini belgeleyen ve TDİ Genel Müdürlüğünden alınacak yazı ile birlikte en geç 3 ay içerisinde başvuruda bulunulması koşuluyla Geçici 31. madde ile getirilen haktan yararlanabileceğinin belirtilmesi

üzerine davacı tarafından anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı;

4046 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 31. maddesinin iptali istemiyle yapılan başvuru üzerine 18/01/2024 tarih ve E:2023/12, K:2024/12 sayılı Anayasa Mahkemesi kararıyla, "... Anayasa Mahkemesi'nin 20/07/2022 tarihli ve E:2022/22, K:2022/92 sayılı kararıyla 4046 sayılı Kanun’un geçici 30. maddesinin birinci fıkrasının iptaline karar verilmiştir.

Anılan kararda söz konusu fıkrayla 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde TDİAŞ ve TCDDİGM’ye ait bazı limanların işletme hakkı verilmesi/devri yöntemiyle özelleştirilmeleri neticesinde imzalanan kırk dokuz yıldan az süreli özelleştirme sözleşmelerinin taraflarına bu sözleşmelerin sürelerini kırk dokuz yıla kadar uzatma imkânının tanındığı, bu suretle sözleşme sürelerinin sonunda yeniden özelleştirme sürecine konu olabilecek limanların bu sürecin dışına çıkarıldığı, dolayısıyla katılımcılar arasında rekabeti mümkün kılan ihale süreci uygulanmaksızın bu limanların dolaylı olarak özelleştirilmelerine izin verildiği,

sadece hâlihazırda özelleştirme sözleşmelerinin tarafı olan kişilere ek sözleşme yapma imkânı tanımakla özelleştirme sözleşmelerinin tarafı olmayan kişilerin mevcut sözleşme süreleri sonunda sözleşme yapma imkânından yoksun bırakılmaları suretiyle sözleşme özgürlüğünün sınırlandığı tespit edilmiştir.

Bu durumun orantısız bir sınırlamaya neden olduğu, dolayısıyla anılan özgürlüğe ölçüsüz bir sınırlama getirdiği belirtilerek fıkranın Anayasa’nın 13. ve 48. maddelerine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır (AYM, E:2022/22, K:2022/92, 20/07/2022, §§ 18-29).

Öte yandan kararda, ek sözleşme yapma imkânının sadece mevcut özelleştirme sözleşmesi taraflarına tanınması suretiyle öncesinde özelleştirme ihalesini kaybetmiş olanlar ile özelleştirme usulünün uygulanması hâlinde ek sözleşmeye taraf olabileceklerin bu sözleşmeye taraf olabilmelerinin engellenmesinin özelleştirmede hâkim olması gereken serbest rekabet ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığı, bu suretle fıkraya konu limanların gerçek özelleştirme değerlerinin altında kalabileceği ve yaratılan farklı muamelenin ölçüsüz olduğu değerlendirilerek kuralın Anayasa’nın 10. maddesine de aykırı olduğu belirtilmiştir (AYM, E:2022/22, K:2022/92, 20/07/2022, §§ 36, 37).

Dava konusu kuralda da TDİAŞ ve TCDDİGM’ye ait bazı limanların işletme hakkı verilmesi/devri yöntemiyle özelleştirilmeleri neticesinde imzalanan kırk dokuz yıldan az süreli özelleştirme sözleşmelerinin taraflarına belirli şartların yerine getirilmesi hâlinde ek sözleşme imzalamak suretiyle bu sözleşmelerin sürelerini kırk dokuz yıla kadar uzatma imkânı tanınmaktadır.

Dolayısıyla kuralın Anayasa Mahkemesi'nin anılan kararına konu fıkrayla benzer nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda ek sözleşme bedelinin hesaplanması ve sözleşmeye aykırılık hususlarında karara konu fıkraya nazaran yeni ve çok daha ayrıntılı düzenlemeler öngörülmüş ise de anılan iptal kararında belirtilen gerekçelerin karşılanmadığı görülmektedir. Bu itibarla kural yönünden Anayasa Mahkemesi'nin söz konusu kararından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10., 13. ve 48. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. ... 4046 sayılı Kanun’un geçici 31. maddesinin birinci fıkrasının iptali nedeniyle anılan maddenin ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarının uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle söz konusu fıkralar 30/03/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa’ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir." gerekçesiyle Geçici 31. maddenin 1. fıkrasının iptal edildiği;

Bu itibarla, davacı tarafından 4046 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 31. madde kapsamında işletme hakkı süresinin uzatılması talebiyle yapılan başvuru üzerine bakılan dava açılmış ise de, söz konusu maddenin Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olması karşısında, davacının işletme hakkı süresinin uzatılmasına yönelik talebinin hukuki dayanağının kalmadığı anlaşıldığından, davacı tarafından yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından; davanın 24/4/2023 tarihinde açıldığı, Anayasa Mahkemesinin konuyla ilgili iptal kararının ise 18/01/2024 tarihinde verildiği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının geriye yürüyemeyeceği ve dava tarihi itibariyla Kanun'un Geçici 34. maddesi bakımından kazanılmış haklarının bulunduğu, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından önce gerekli koşulları sağlayanlar için iptal kararının uygulanamayacağı, Geçici 31. maddede işletmecinin aleyhine açılan davalarla ilgili olarak açık bir düzenleme bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

X- 28/12/2022 tarih ve 32057 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 22/12/2022 tarih ve 7429 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 1. maddesiyle 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'a eklenen geçici 31. madde ile, işletme hakkı süreleri 49 yıldan kısa olan işletmecilere, belirli koşulları yerine getirmeleri halinde sözleşme sürelerinin 49 yıla uzatılması imkanı tanındığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacı tarafından 4046 sayılı Kanun'a eklenen geçici 31. madde kapsamında işletme hakkı süresinin uzatılması talebiyle yapılan başvurunun idarece reddedilmesi üzerine 23/04/2023 tarihinde söz konusu işlemin iptali istemiyle dava açıldığı; dava devam ederken 18/01/2024 tarih ve E:2023/12, K:2024/12 sayılı Anayasa Mahkemesi kararıyla 4046 sayılı Kanun'a eklenen geçici 31. maddenin iptaline karar verildiği ve anılan kararın 05/03/2024 tarih ve 32480 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı görülmektedir.

Anayasa'nın "Anayasa Mahkemesinin kararları" başlıklı 153. maddesinde; Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olduğu, kanunlara ilişkin iptal kararlarının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı ve gereken hallerde Anayasa Mahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği; bu tarihin, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemeyeceği ve iptal kararlarının geriye yürümeyeceği; Anayasa Mahkemesi kararlarının Resmî Gazete'de hemen yayımlanacağı ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı hükmü yer almaktadır.

Bu bakımdan, her ne kadar davacının işletme hakkı süresinin uzatılmasına yönelik başvurusunun dayanağı olan yasal düzenleme Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olsa da, söz konusu iptal kararının geriye yürümeyeceğine yönelik Anayasal düzenleme karşısında, Anayasa Mahkemesinin 18/01/2024 tarihli iptal kararından önce yürürlükte bulunan 4046 sayılı Kanun'un geçici 31. maddesinin 23/04/2023 tarihinde açılan davada uygulanmak ve davacının anılan maddede sayılan koşulları taşıyıp taşımadığı değerlendirilmek suretiyle davanın sonuçlandırılması gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle; davacının temyiz isteminin kabulü ile temyize konu Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.