Bakırköy 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/5 K.2023/101

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhinde açılan davanın, Mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda :

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA. Davacı vekili dava dilekçesi ile, müvekkilinin ilahiyat fakültesi mezunu olup, uzun yıllar Milli Eğitim Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nda çalıştığını, asıl müellifi ... olan .... adlı eserin arapçadan müvekkili tarafından tercümesinin yapıldığını, arapça olan bu eserden yapılan tercüme ile yine müvekkili tarafından "... " nolu cilt halindeki tercüme eserlerin meydana getirildiğini, müvekkili tarafından tercüme edilen "..." ciltlerin ise davalı şirkete ait ...

Yayınevi tarafından basımı, dağıtımı ve satışı yapılan dava konusu "..." adlı tek cilt halindeki kitabın müvekkiline ait eserlerindeki tercümenin tıpatıp aynısının kullanılarak basıldığını, tercümesinin müvekkili tarafından yapılan ve tercümenin birebir olarak aynısı kullaılan bu kitabın asıl yazarının ... olduğunu, dava konusu kitapta çevirmen olarak müvekkilinin isminin çıkarıldığını ve yapılan tüm baskılarda çeviren olarak "..." yazıldığını, yapılan bu işlemlerin FSEK'e aykırı olduğunu, müvekkilinin bu durumu öğrenir öğrenmez 2019 yılında kamu kurumları nezdinde şikayetlerde bulunduğunu, mahkememizin ...

Esas sayılı dosyasında da dava konusu kitabın basımının engellenmesi, piyasadan toplatılması, maddi ve manevi tazminat istemli dava açtıklarını, tercümesi müvekkili tarafından yapılan dava konusu kitapta tercüme eden kısımda kasıtlı bir şekilde "..." ibaresinin konulmasının müvekkilinin haklarına tecavüz teşkil ettiğini iddia ederek, "..." adlı kitabın basım, dağıtım ve satılmasının men'ini, şimdilik 10.000,00 TL maddi tazminat ile 50.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan tahsilini ve verilecek hüküm özetinin ilanını talep ve dava etmiştir.

Davacı vekili 24/03/2023 tarihli ıslah dilekçesi ile, 10.000,00 TL maddi tazminat talebini 130.536,00 TL tutarında artırarak, harcını yatırmış ve dava konusu "..." isimli kitabın basımının, dağıtımının ve satılmasının yasaklanmasına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP. Davalı vekili cevap dilekçesi ile, ... yılında söz ... Yayınevi yetkilisi ... tarafından dava konusu eserin tüm haklarının müvekkili şirkete devredildiğini, müvekkili şirkete tercüme eserin mali haklarının devderilmesi sonrasında, eserip Arapça aslı hakkında araştırmalara girişen müvekkili şirkete ait ...

Yayınevi, söz konusu kitabın İslam dünyasında yoğun ilgi gördüğünü, Türkiye'de de bu eserin ilgiyle karşılanacağını öngörerek kitap hakkında detaylı araştırmalar yaptığını, bunun neticesinde çalışmalara başlayarak aslı Arapça olan bu kitabın tercümesi için ... isimli kişinin bulunduğu heyet ile anlaştığını, buna ilişkin tercüme sözleşmesinin de Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bildirildiğini ve çeviri eser için bandrol dahi alındığını, sanatsal yöne ağır basmayan, açıklayıcı ve bilgilendirici eserlerdeki çevirilerin birbirlerine son derece benzerlik göstermesinin olağan olduğunu,

davacı yanın kendisine ait eçevirinin müvekkili şirkete ait yayınevi tarafından farklı bir eser gibi gösterildiği iddialarının haksız ithamlardan ibaret olduğu savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Ayrıca zaman aşımı def'ini ileri sürmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE

Dava, "..." adlı kitabın basım, dağıtım ve satılmasının men'i ile maddi ve manevi tazminatın tahsili taleplidir. Delil olarak dayanılan mahkememizin ... Esas sayılı dosyası, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma nolu dosya sureti getirtilerek incelenmiş, dayanak kitaplardan birer suret ibraz edilmiş, bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Kültür Bakanlığından davalının dava konusu kitap için aldığı bandrol adetleri sorulmuş, gelen yazı cevabı dosya arasına alınarak incelenmiştir.

5486 sayılı kanunun işlenmeler ve derlemeler başlıklı 6. maddesinin 1. bendinde, diğer bir eserden istifade suretiyle vücuda getirilip de bu eserlere nispetle müstakil olmayan fikir ve sanat mahsullerinin işlenme olduğu, tercümelerin de işleme eser sayılacağı belirtilmiştir.

Dosya mahkememize resen seçilen bilirkişi heyetine dosya kapsamı deliller, taraf iddia ve savunmaları, Kültür Bakanlığı'ndan gelecek yazı cevabı, mahkememizin ... esas sayılı dosyası içeriği ve ibraz edilen kitaplar değerlendirilmek suretiyle daha önce davacı tarafça tercümesi yapılan "..." halindeki tercüme eserin davalı şirkete ait ...

Yayınevi tarafından basılan "..." adlı eserde aynen yazılıp yazılmadığı, bu basım ve yayının herhangi bir hakka dayalı olup olmadığı, davacının tercüme eserden kaynaklanan haklarının ihlal edilip edilmediği, maddi ve manevi tazminat koşullarının oluşup oluşmadığı ve miktarına ilişkin rapor tanzimi için tevdi edilmiş, heyet tarafından hazırlanan 01/11/2022 havale tarihli raporda sonuç olarak, dava konusu "..." isimli kitapların FSEK m.6/1 kapsamında işleme eser niteliğinde olduğu, bu eserler üzerinde davacının işleme eser sahibi olarak hak sahibi olduğu,

davacının hak sahibi olduğu eserlerle davalı tarafından yayınlanan "..." isimli eserin karşılaştırmalı incelenmesinde "..." isimli eserin davacının tercümesini yaptığı ..." isimli eserle aynı olduğu, davacının talep edebileceği maddi tazminatın hesaplanabilmesi için ön inceleme duruşma zaptının ... nolu bendinde belirtilen Kültür Bakanlığı Telif Hakları Müdürlüğünden bandrol talep formlarının celbinin gerektiği, bu belgelerin celbinden sonra tazminat hesaplamasının yapılabileceği,

davacının manevi haklarından olan FSEK m.15'de düzenlenen “eser sahibi olarak tanıtılma hakkı” ihlal edilmiş olduğundan manevi tazminatın miktarı ve koşullarının takdirinin Mahkemeye ait olduğu belirtilmiştir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü'nden davalı ...

Limited Şirketi tarafından "..." adlı kitap için dava tarihi olan 03/01/2022 tarihinden geriye doğru olan dönemde kaç adet bandrol alındığına ilişkin belgeler celp edilerek, bilirkişi raporuna da itirazlar üzerine itirazları karşılar ve kültür bakanlığı telif hakları genel müdürlüğünden gelen yazı cevabındaki eki bandroller ve birim fiyatlar değerlendirilmek suretiyle davacının isteyebilecği (dava tarihi itibarıyla ) tazminat tutarını gösterir ek rapor tanzimi için dosya bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, heyet tarafından 20/03/2023 havale tarihli raporda sonuç olarak,

dosyaya celp edilen Kültür Bakanlığı Telif Hakları Müdürlüğü bandrol talep formlarında yer alan bandrol sayıları ile dava konusu eserin artalama satış fiyatı nazara alınarak davacının dava konusu eser üzerindeki çevirmenlikten doğan hakkı sebebiyle talep edebileceği tazminatın dava tarihi itibariyle 130.536,00 TL olduğu, davacının manevi tazminat talebi hususundaki takdirin Mahkemeye ait olduğu belirtilmiştir.

Rapor dosya kapsamı ile uyumlu ve yeterli görüldüğünden itibar etmek gerekmiştir.

Tüm dosya kapsamı deliller ve bilirkişi raporu ile ek raporu birlikte değerlendirildiğinde; dava davacının tercüman olarak hazırladığı, konusu "..." isimli kitapların FSEK m.6/1 kapsamında işleme eser niteliğinde olduğu, bu eserler üzerinde davacının işleme eser sahibi olarak hak sahibi olduğu, davacının hak sahibi olduğu eserlerle davalı tarafından yayınlanan "..." isimli eserin karşılaştırmalı incelenmesinde "..." isimli eserin davacının tercümesini yaptığı ..." isimli eserle bire bir aynı olduğu,

Kültür Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğünden gelen yazı cevaplarına göre, bu eserlerin 2000 adeti için 02/12/2011 tarihinde 1000 adeti için 18/06/2013 tarihinde , 1500 adeti için 09/09/2014 tarihinde, 1200 adeti için 26/05/2017 tarihinde, 1600 adeti için 04/01/2019 tarihinde ve 1100 adeti için 14/10/2021 tarihinde olmak üzere toplam 8400 adet bandrol alınıp kitaplanıp basım ve dağıtımın yapılarak gelir elde edildiği ve böylece davacının eserden kaynaklanan maddi haklar ihlal edildiği gibi,

eserde tercüman olarak davacının adı yazılmaması suretiyle davacının manevi haklarından olan FSEK m.15'de düzenlenen “eser sahibi olarak tanıtılma hakkı” ihlal edilmiş olduğu ve davacı yararına maddi-manevi tazminat koşullarının oluştuğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Maddi tazminat yönünden yapılan değerlendirmede, Yerleşik Yargıtay içtihatları gereği eserin izinsiz yayınlanması halinde taraflar arasında farazi sözleşme ilişkisi kurulduğundan ve bu haliyle sözleşmelere ilişkin on yıllık zaman aşımın süresi uygulanacaktır.

Davalının süre gelen bir eylemi söz konusu olup, davamız 03/01/2022 tarihinde açılmış olmakla, 12/02/2011 tarihinde bandrol alınan toplam 2000 adet kitap yönünden maddi tazminat talebi zaman aşımına uğradığından bu kitaplar dışındaki kitaplar yönünden zaman aşımı itirazı reddedilmiştir. Bilirkişi raporuna göre, toplam 8400 adet kitap için davacının isteyebileceği telif ücreti 130.536,00 TL olup, her kitap başına 15,54 TL düşmektedir.

Bu durumda 2000 adet kitap yönünden talep zaman aşımına uğradığından bakiye 6400 adet kitap yönünden (6400x15,54=99.456,00 TL) davacının isteyebileceği telif ücreti alacağı olduğu anlaşılmakla, davacının maddi tazminata ilişkin talebi bu tutar yönünden kısmen kabul edilmiştir.

Davacının manevi tazminat talebi yönünden yapılan değerlendirmede ise, davacının tercüman olarak işleme eser sahibi olduğu kitabının aynen olmak üzere davalı tarafça yayınlanmasına rağmen kitapta davacının adına yer verilmeyerek FSEK m.15'de düzenlenen manevi haklardan olan “eser sahibi olarak tanıtılma hakkı” ihlal edilmiş olduğundan, ihlalin niteliği,süresi, sayısı, tarafların ekonomik durumu ve manevi tazminatın amacı gözetilerek davacı yararına 50.000,00 TL manevi tazminat takdir edilmiştir. Yine, dava tarihine kadar yayınlanan eserler yönünden taraflar arasında farazi sözleşme ilişkisi bulunmuş ise de, dava tarihinden sonraki eylemlerin men'i istenebileceğinden bu talep yönünden de dava kabul edilmiştir. Bu itibarla aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

Katip ... · e-imzalıdır Hakim ... · e-imzalıdır