Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/405 K.2024/17

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Müvekkili kurum ile davalı şirket arasında ... tarihinde Atık(gübre) bertaraf ve biyogaz elektrik üretim tesisi yapılması sözleşmesi imzalandığını, buna göre davalı şirket, Gübre Bertaraf ve Atık Su Arıtma Tesisi olarak ayrılan alanda atık toplayıp, tesis dışında belirlenen alana taşıyacak ve ...'den alınan tarımsal ve hayvansal tüm atıklardan elde edilen enerjiden gelen gelirin V05'ini atık bedeli olarak müvekkili kuruma ödeyeceğini, davalı şirketin sözleşmedeki yükümlülüklerinin aksine atıkları geç veya hiç toplamadığını, fermente atığı ... sahasına dökmüş, çevre kirliliğine neden olduğunu,

sözleşmede belirtilenin aksine 2 MWh'den fazla üretim yaptığını, ...'den alınan tarımsal ve hayvansal tüm atıklardan elde edilen enerjiden kuruma vermesi gereken 65'lik kısmını her ay düzenli yatırmadığını ve dahi eksik ödediğini, davalı şirkete ihtarname gönderilerek,

sözleşmedeki yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi ve sözleşmede belirlenen tutarların önceki dönemlerde eksik ödenen kısımlarıyla birlikte her ay düzenli ödenmesi aksi halde yasal yollara başvurulacağı ihtar edildiğini, İhtara rağmen davalı şirketin yükümlülüklerini yerine getirmediği ve eksik ödeme yapmaya devam ettiğini, müvekkili kurum ile davalı şirket arasında ... tarihinde Atık(gübre) bertaraf ve biyogaz elektrik üretim tesisi yapılması sözleşmesine aykırılık nedeniyle şimdilik 100 TL alacağın hak ediş tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle davalı şirketten alınarak müvekkili kuruma ödenmesini,

yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;Müvekkili şirket sözleşmede verilen teknik taahhütlere göre tesisi ...

(ALMANYA) firmasına tesisi kurdurulduğunu, tesisin %15 Katı Madde Oranına göre dizayn edilmesinden dolayı tesisin farklı bir şekilde çalışması mümkün olmadığını, Organize Sanayi Bölgesin’de bu atıkların karşılanması mümkün olmadığında firma üretimini tamamlayabilmek için bu miktarda atığı dışardan ekstradan katlandığı maliyetlerle temin etmek zorunda kaldığını, OSB de tedarik edilen atıklar anlaşmada belirtilen kriterlere uygun olmadığını, çoğunlukla %15 oranında katı madde içermemekte olduğunu,

müvekkili şirket bünyesinde tutulan bütün kayıtlar incelendiğinden aylık olarak OSB den alınan atık miktarları ile bu atıklardan elde edilen enerji miktarı OSB yönetimine mail yolu ile gönderilmekte ve yapılan inceleme neticesinde hesaplanmakta ve belirtilen hak ediş tutarları mutabık kalınmak sureti ile OSB yönetimi tarafından kesilen faturalara istinaden ödenmekte olduğunu, her ay varılan mutabakat neticesinde yapılan ödemelere itiraz edilmediği halde açılan bu dava kötü niyetle ikame edildiğini, davacı tarafça haksız ve hukuka aykırı olarak somut bir delile dayanmadan açılan davanın reddini,

yargılama giderleri ile ücreti vekaletin davacı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve beyan etmiştir.

GEREKÇE

Dava, taraflar arasındaki akdedilen sözleşmeye dayalı tazminat davasıdır.

Tarafların uyuşmazlık ise; taraflar arasında akdedilen atık gübre bertaraf ve biyogaz elektrik üretim tesisi yapılmasına dair sözleşme gereğince tarafların sözleşmede kararlaştırılan yükümlülüklere uyup uymadığı, davalının sözleşmede kararlaştırılan sözleşme süresi boyunca olan dönemlerine ait bedeli usulüne uygun olarak hesaplayıp hesaplamadığı, davacıya ödeyip ödemediğinin tespiti ile tahsilinin istemine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

Öncelikle mahkememizce mahkememizin görevine yönelik olarak HMK md.114 gereğince dava şartlarına ilişkin inceleme yapılmıştır.Göreve dair kurallar kamu düzenine ilişkin olup 6100 HMK'nın m. 1 hükmü uyarınca mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir; m. 114(1)-c hükmüne göre de mahkemenin görevli olması bir dava şartıdır. Aynı Kanun'un m. 115 hükmüne göre ise, dava şartlarının mevcut olup olmadığı, taraflarca ileri sürülüp sürülmediğine bakılmaksızın yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden gözetilir. Bu nedenle, dava açılırken dayanılan hukuki ve maddi olguların göreve etkili olduğu durumda öncelikle hukuki nitelemenin yapılması ve sonucuna göre mahkemenin görevsiz olduğu kanısına varılırsa dava dilekçesinin usulden reddine karar verilmelidir.

6102 sayılı TTK m. 4 hükmünde, bir davanın ticarî dava niteliğinde olup olmadığının tespiti bakımından üç ayrı kıstas kabul edilmiştir: (i) Bunlardan ilki, tarafların sıfatına ve işin ticarî işletme ile ilgili olup olmadığına bakılmaksızın ve başka hiçbir şart aranmaksızın TTK veya diğer kanunlarda ticarî sayılan davalardır (mutlak ticarî davalar).

Mutlak ticarî davalar herhangi bir unsurun, bağlama noktasının veya sebebin davanın ticarî niteliğini değiştirmediği, mahkemenin kanaatinin rol oynamadığı davalardan olup. TTK m. 4(1) hükmünde (a) ilâ (f) bentlerinde sayılmıştır. (ii) İkincisi ise, yalnızca bir ticarî işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticarî nitelikte kabul edilen davalardır.

TTK m. 4(1)-son cümle hükmü uyarınca ikinci grup ticarî davalar, yalnızca bir tarafın ticarî işletmesini ilgilendiren havale, vedia (saklama) sözleşmesi ile fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalardır.

Bu nevi davaların ticarî nitelikte sayılması için yalnızca bir tarafın ticarî işletmesiyle ilgili olması TTK’da gerekli ve yeterli görülmüştür. (iii) Üçüncü grup ise, nispî ticarî davalar olup, TTK m. 4(1) hükmü uyarınca her iki tarafın ticarî işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticarî dava sayılır.

Bu hükme göre bir davanın ticarî dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticarî işletmesini ilgilendirmesi, hem de iki tarafın tacir olması gereklidir. Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticarî iş niteliğinde olması veya ticarî iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticarî sayılması davanın ticarî dava olması için yeterli değildir.

TTK m. 19/2 hükmü uyarınca, taraflardan biri için ticarî iş niteliğindeki bir sözleşmenin diğer taraf için de ticarî sayılması, davanın niteliğini ticarî hale getirmeyecektir. Zira TTK, kanun gereği ticarî dava sayılan davalar haricinde, ticarî davayı “ticarî iş” esasına göre değil, “ticarî işletme” esasına göre belirlemiştir. Hâl böyle olunca, işin ticarî nitelikte olması tek başına davayı ticarî dava haline getirmez.

Yukarıda anılan ilke ve esaslar çerçevesinde somut olay değerlendirildiğinde: Davacı şirket davalı .... dayalı ihtisas besi Organize Sanayi Bölgesinden taraflar arasında akdedilen atık gübre bertaraf ve biyogaz elektrik üretim tesisi yapılmasına dair sözleşme gereğince tarafların sözleşmede kararlaştırılan sözleşme süresi boyunca olan dönemlerine ait bedeli usulüne uygun olarak hesaplayıp hesaplamadığı, davacıya ödeyip ödemediğinin tespiti ile tahsilinin istemine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

Dava konusu uyuşmazlık, 6102 sayılı TTK’nın 4. maddesinde tahdidi olarak sayılan mutlak ticarî davalardan değildir. Dolayısıyla, taraflar arasındaki uyuşmazlığın ticarî dava sayılabilmesi için tarafların her ikisinin de tacir ve dava konusunun tarafların ticarî işletmeleriyle ilgili olması gerekir. Davacı tarafın 6102 sayılı TTK m. 124(1) hükmü uyarınca tüzel kişi tacir olduğu ve uyuşmazlığın davacının ticarî işletmesi ile ilgili olduğunda tereddüt bulunmamaktadır.

Ne var ki, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 15/06/2023 tarih ve 2022/4599 E., 2023/3797 K. sayılı uyuşmazlığın giderilmesi kararında "OSB'lerin tacir olmadığına, taraf olduğu davalarda diğer taraf tacir olsun ya da olmasın, uyuşmazlığın mutlak ticari dava olmadığı hâllerde yargılamanın asliye hukuk mahkemelerinde görülmesi gerektiğine" karar vermiştir.

Bu nedenlerle, davalı Diyarbakır OSB Başkanlığı tacir sıfatını haiz olmadığından, eldeki dava nispî ticarî dava niteliğinde değildir.

6100 sayılı HMK m. 2(1) hükmüne göre, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir. Bu nedenle hukuki uyuşmazlıklarda asliye mahkemelerinin görevi asıldır. Dolayısı ile de mahkememizce görevli Diyarbakır Asliye Hukuk Mahkemesine görevsizlik kararı vermek gerekmiştir(Aynı yönde karar için bakınız: Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 2023/2949 E., 2023/2278 K. Sayılı kararı).

Katip Hakim