İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/399 K.2025/323

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TALEP

Davacı vekili tarafından sunulan 11/07/2024 tarihli dava dilekçesinde özetle.

Davalı ile müvekkil şirket arasında 08.06.2017 imza tarihli Avrupa Bölgesindeki Temizsu ve Hamsu Terfi Merkezlerinin Tam Otomasyona Geçilmesi Kontrol ve İzlenmesi Projesi’ne ilişkin Sözleşme imzalandığını, müvekkilinin tüm edim ve yükümlülüklerini sözleşmeye uygun olarak yerine getirdiğini, hakkediş tutanakları davalı tarafından hiçbir itiraz olmaksızın imzalanarak sözleşme konusu işin geçici ve kesin kabulleri de yapıldığını, davalı tarafça sözleşme kapsamında yapılacak ödemeler süresinde ve düzenli bir şekilde yapılmadığını, sözleşme konusu iş için ödenecek bedelin Euro üzerinden tespit edilmiş olması sebebi ile,

11.900.016,00 Euro müvekkiline süresinde ödeme yapılmamasından ötürü müvekkilin kur farkından kaynaklanan zararı oluştuğunu, davalı tarafın sözleşme konusu borcu vadesinde ödememesi üzerine kur farkı alacağına ilişkin müvekkil şirket tarafından ödeme talebinde bulunulmasına rağmen işbu taleplerin haksız bir şekilde reddedildiğini, bu nedenlerden dolayı;

davanın kabulüne, davalı tarafça hakkediş ödemelerinin süresinde yapılmaması nedeniyle oluşan 6.998.487,18 TL tutarındaki kur farkı alacağının 18.09.2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı yana yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmişlerdir.

CEVAP

Davalı vekili tarafından sunulan 13/08/2024 tarihli cevap dilekçesinde özetle. Müvekkilinin iş ve işlemlerini yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygun şekilde yürüttüğünü, davaya konu iş ile ilgili iş ve işlemler de yürürlükteki mevzuat ve ihale sözleşmesi hükümlerine göre yürütülmüş olduğundan, dava dilekçesinde yazılı tüm iddia ve taleplere itiraz etiklerini, müvekkili idarenin dava konusu iş ile ilgili işlemleri İhale Sözleşmesi,

şartname, yürürlükteki kanun, ilgili mevzuat, yönetmelik hükümlerine uygun şekilde kamunun hak ve menfaatleri gözetilerek belirtilen hükümler çerçevesinde yürütülmek suretiyle uygulama yapıldığını, bu itibarla İhale Sözleşmesine konu yabancı para Euro borcunun hangi tarihteki kur üzerinde TL olarak belirleneceği açıkça yazılı olduğunu, sözleşme konusu yabancı para Euro borcunun sözleşmede belirtildiği tarihten başka bir tarihteki kur üzerinden (ödeme tarihi veya sair tarihler) belirlenmesi,

İhale Sözleşmesinin emredici hükümlerine aykırı olduğunu, bu nedenle her ne kadar ortada bir döviz alacağı varmış gibi döviz alacağından kaynaklanan kur farkı dava konusu edilmişse de, sözleşme de açıkça belirtildiği üzere hak edişin onaylandığı tarihteki merkez bankası alış kurunun TL karşılığı olarak hesaplanan miktar nispetince döviz alacağı, Türk Lirası alacağına dönüştüğünü, sözleşme hükümleri her iki taraf için de bağlayıcı nitelikte olduğunu, İhale Sözleşmesinde kur farkı ödenmesi hususunda bir düzenleme de olmadığını, İhale Sözleşmesinde yazılı olmayan hüküm taraf yorumu yoluyla oluşturulamayacağını,

İhale Sözleşmesinde belirtilen mezkur hükümler gereği davaya konu ödemenin, hazırlanan hakediş raporlarının İdarece onaylandığı tarihteki T.C. Merkez Bankası alış kuru üzerinden yapılması gerektiğini, müvekkilinin bu hükümlere uygun hareket ederek, hakediş onay tarihindeki kur üzerinden ödeme yaptığını, bu nedenlerden dolayı; davanın usul ve esastan reddine, mahkeme masrafları ve ücreti vekaletin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmişlerdir.

DELİLLER

Avrupa Bölgesindeki Temizsu ve Hamsu Terfi Merkezlerinin Tam Otomasyona Geçilmesi Kontrol ve İzlenmesi İşi'ne ilişkin yapılan 2016/ ... İhale Kayıt Numaralı Sözleşme, Geçici ve Kesin Kabul Tutanakları, Hakediş Raporları, Faturalar, Ödeme Dekontları, Yazışmalar, Ticari defter ve kayıtlar, Bilirkişi raporu, Arabuluculuk Tutanağı, ve tüm dosya kapsamı.

Bilirkişiler ... ve ... tarafından hazırlanan 07/03/2025 tarihli bilirkişi raporunda özetle. Davacı şirketin incelememe ibraz ettiği 2017-2018-2019-2020-2021-2022- 2023 yılları ticari defterlerinin açılış tasdiklerinin zamanında ve usulüne uygun olarak yaptırılmış olduğunu, defterlerin birbirini teyit eder şekilde tutulduğu,

kayıtların düzenli ve yasalara uygun tutulduğunu, ticari defterlerin HMK 222 maddesi uyarınca sahibi lehine delil vasfına haiz olduğunu, Davalı şirketin incelememe ibraz ettiği 2017-2018-2019-2020-2021-2022-2023 yılları ticari defterlerinin açılış tasdiklerinin zamanında ve usulüne uygun olarak yaptırılmış olduğunu, defterlerin birbirini teyit eder şekilde tutulduğunu, kayıtların düzenli ve yasalara uygun tutulduğunu, ticari defterlerin HMK 222 maddesi uyarınca sahibi lehine delil vasfına haiz olduğunu,

davacının dava dilekçesinde 7-8-9-10 numaralı hakkediş ve teminat kesintilerinden kaynaklı kur farkı alacağı talep etmiş olmasına karşılık harçlandırma makbuzu dava dilekçesinin içeriğinin incelenmesinde sadece hakkedişlerden doğan kur farkından kaynaklı zararını talep ettiği anlaşıldığını, davacı şirketin 7-8-9-10. hakkedişlerinin Davalı tarafından geç ödenmesinden kaynaklı ödeme tarihindeki kurun esas alınması karşılığında 757.177,42€ karşılığı 6.998.487,1749 TL kur farkından kaynaklı zararı olduğu hesaplandığını, 7 nolu Hakkediş Raporunun 27.12.2019 tarihinde bu hakkedişe ilişkin faturanın 27.12.2019 tarihinde,

8 nolu Hakkediş Raporunun 31.03.2020 tarihinde bu hakkedişe ilişkin faturanın 01.04.2020 tarihinde, 9 nolu hakkedişe ilişkin faturanın 08.12.2020 tarihinde, 10 nolu Hakkediş Raporunun 07.02.2022 tarihinde faturanın ise 07.02.2022 tarihinde düzenlendiği; yukarıda anılan karar ve davacının hakkediş onay günlerinde fatura kesmesi hususu ile birlikte değerlendirildiğinde sözleşmenin 33.4. maddesinde yer alan - Hakkedişlerin ödenmesinde Euro mukayesesi; hakkedişin onaylandığı tarihteki TCMB alış kuru üzerinden yapılacaktır - hükmünün kuru; hakkedişin onaylandığı tarihteki TCMB alış üzerinden sabitlediğinin düşünüldüğü,

bu sebeple davacının 7-8-9-10 nolu hakkedişlerden kaynaklı ve hakkedişe yönelik teminat kesintisinden kaynaklı kur farkı alacağı talep edemeyeceği sonucuna varıldığını, Mahkemece kur farkı alacağının talep edilebilmesi için; taraflar arasında akdedilen sözleşmede hüküm bulunmasının yahut faturaya konu malların döviz karşılığı satımının yapılmış olmasının yeterli olduğu kanaatine varılır ise de dosya münderecatı incelendiğinde taraflar arasında kurulu sözleşmede kur farkının talep edilebileceği doğrultusunda bir açıklamanın yer aldığı bir bilgi ya da belgeye,

taraflar arasında kur farkı talep edilebileceğine ilişkin ayrı bir düzenlemeye rastlanılamadığı fakat; hakkedişe ve teminat kesintilerine ilişkin Euro tutarı ve fatura sonundaki TL karşılığa esas olan o günkü kuru belirterek fatura düzenlendiğinden bahisle davalının kur farkı alacağından dolayı sorumlu olacağı kanaatine varılır ise. 7-8-9-10. Hakkedişlerden kaynaklı kur farkının 757.177,42€ karşılığı 6.998.487,1749 TL olduğu tespit edilmiştir,

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Mahkememizce yapılan yargılama sırasında taraf beyanları, toplanan delilller ve tüm dosya kapsamına göre; dava, taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklı kur farkı alacağı istemine ilişkindir.

Davacı taraf taraflar arasında akdedilen sözleşme çerçevesinde, hakediş ödemelerinin süresinde yapılmaması nedeniyle oluşan 6.998.487,18 TL tutarındaki kur farkı alacağının 18.09.2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı taraf ise müvekkili idarenin işlemleri ihale sözleşmesi ve şartname hükümlerine, yürürlükteki mevzuata, yönetmelik hükümlerine ve hukuka uygun yerine getirdiğini, davacı tarafın dava konusu iddiaları ve talepleri hukuki dayanaktan yoksun olduğundan davacı tarafın tüm taleplerinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Dava konusu ihtilaf taraflar arasındaki eser sözleşmesi kapsamında belirlenen hak edişlerin belirlendiği şekilde ve vadesinde ödenip ödenmediği, vadesinde belirlendiği şekilde ödenmemesi nedeniyle davacının davalıdan kur farkı alacağı olup olmadığı ve varsa miktarı ile temerrüt tarihinin tespiti hususundan kaynaklıdır.

Dava zorunlu arabuluculuğa tabi davalardan olup davacı tarafça dosyaya sunulan 26/03/2024 tarihli arabuluculuk son anlaşmazlık tutanağı ile davacı tarafça zorunlu arabuluculuk dava şartının yerine getirildiği ve tarafların anlaşamadığı anlaşılmıştır.

Mahkememizce tarafların ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan bilirkişi incelemesi neticesinde Mali Müşavir Bilirkişi ... ve Ticari Nitelikli Hesap Uzmanı ... tarafından düzenlenen bilirkişi kök raporuna göre; davacının dava dilekçesinde 7-8-9-10 numaralı hakkediş ve teminat kesintilerinden kaynaklı kur farkı alacağı talep etmiş olmasına karşılık harçlandırma makbuzu dava dilekçesinin içeriğinin incelenmesinde sadece hakkedişlerden doğan kur farkından kaynaklı zararını talep ettiği anlaşıldığını,

davacı şirketin 7-8-9-10. hakkedişlerinin Davalı tarafından geç ödenmesinden kaynaklı ödeme tarihindeki kurun esas alınması karşılığında 757.177,42€ karşılığı 6.998.487,1749 TL kur farkından kaynaklı zararı olduğu hesaplandığını, 7 nolu Hakkediş Raporunun 27.12.2019 tarihinde bu hakkedişe ilişkin faturanın 27.12.2019 tarihinde, 8 nolu Hakkediş Raporunun 31.03.2020 tarihinde bu hakkedişe ilişkin faturanın 01.04.2020 tarihinde, 9 nolu hakkedişe ilişkin faturanın 08.12.2020 tarihinde, 10 nolu Hakkediş Raporunun 07.02.2022 tarihinde faturanın ise 07.02.2022 tarihinde düzenlendiği;

yukarıda anılan karar ve davacının hakkediş onay günlerinde fatura kesmesi hususu ile birlikte değerlendirildiğinde sözleşmenin 33.4. maddesinde yer alan - Hakkedişlerin ödenmesinde Euro mukayesesi; hakkedişin onaylandığı tarihteki TCMB alış kuru üzerinden yapılacaktır - hükmünün kuru; hakkedişin onaylandığı tarihteki TCMB alış üzerinden sabitlediğinin düşünüldüğü, bu sebeple davacının 7-8-9-10 nolu hakkedişlerden kaynaklı ve hakkedişe yönelik teminat kesintisinden kaynaklı kur farkı alacağı talep edemeyeceği sonucuna varıldığını, Mahkemece kur farkı alacağının talep edilebilmesi için;

taraflar arasında akdedilen sözleşmede hüküm bulunmasının yahut faturaya konu malların döviz karşılığı satımının yapılmış olmasının yeterli olduğu kanaatine varılır ise de dosya münderecatı incelendiğinde taraflar arasında kurulu sözleşmede kur farkının talep edilebileceği doğrultusunda bir açıklamanın yer aldığı bir bilgi ya da belgeye, taraflar arasında kur farkı talep edilebileceğine ilişkin ayrı bir düzenlemeye rastlanılamadığı fakat;

hakkedişe ve teminat kesintilerine ilişkin Euro tutarı ve fatura sonundaki TL karşılığa esas olan o günkü kuru belirterek fatura düzenlendiğinden bahisle davalının kur farkı alacağından dolayı sorumlu olacağı kanaatine varılır ise. 7-8-9-10. Hakkedişlerden kaynaklı kur farkının 757.177,42€ karşılığı 6.998.487,1749 TL olduğu tespit edilmiştir.

Mahkememizce yapılan yargılama sırasında toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacı tarafça davalı aleyhine taraflar arasındaki Avrupa Bölgesindeki Temizsu ve Hamsu Terfi Merkezlerinin Tam Otomasyona Geçilmesi Kontrol ve İzlenmesi İşi'ne ilişkin yapılan 2016/ ...

İhale Kayıt Numaralı Sözleşme (eser sözleşmesi) kapsamında döviz bazlı hakediş ödemelerinin zamanında yapılmamasından kaynaklı düzenlenen faturalara ilişkin kur farkı alacağı talep edilmiş, davalı tarafça sözleşmeden kaynaklı ödemelerin sözleşme ve mevzuata uygun yapıldığını, kur farkı ödemesi yapılacağına ilişkin bir düzenleme olmadığından davacının kur farkı talebinin haksız olduğunu savunmuştur.

Dava konusu olan taraflar arasındaki Avrupa Bölgesindeki Temizsu ve Hamsu Terfi Merkezlerinin Tam Otomasyona Geçilmesi Kontrol ve İzlenmesi İşi'ne ilişkin yapılan 2016/ ... İhale Kayıt Numaralı Sözleşme (eser sözleşmesi)'nin 11.2. maddesinde. “Hakediş raporları, bu sözleşmenin eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir.

Hazırlanan hakedişler raporları İdarece onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenir.” ve 33.4. maddesinde ise. “Hakkedişlerin ödenmesinde Euro mukayesesi; hakkedişin onaylandığı tarihteki TCMB alış kuru üzerinden yapılacaktır." şeklinde düzenleme getirilmiştir.

Görüldüğü üzere taraflar arasındaki sözleşmesi kapsamındaki açık düzenleme ile ödemelerin hakedişlerin onaylandığı tarihteki Merkez Bankası alış kuru üzerinden yapılacağı hususu belirtilmekle, taraflar arasındaki sözleşmede ödemelerin döviz cinsi üzerinden yapılacağı ve ödeme tarihindeki kurun esas alınacağına dair bir kayıt ve kabul bulunmadığı sabit olduğundan davacının kur farkı talebinde bulunamayacağı açıktır.

Benzer durumda Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 12/09/2024 tarih, 2023/4578 E.-2024/6360 K. sayılı ilamıyla onanmasına karar verilen İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi'nin 2020/1007 Esas, 2023/985 Karar sayılı ilamında da belirtildiği üzere; "... bir ticari ilişkide kur farkının talep edilebilmesi için, taraflar arasındaki sözleşmede kur farkına ilişkin açık bir hüküm bulunması veya bu konuda taraflar arasında teamül oluşturacak bir uygulama bulunması gerekeceği,

taraflar arasında teamül bulunmadığından herhangi bir kur farkı talep edemeyeceği..." yönündeki içtihat da göz önüne alındığında eldeki somut olayda da taraflar arasındaki sözleşmede kur farkı ödeneceğine ilişkin açık bir düzenleme ve taraflar arasında teamül oluşturacak bir uygulama bulunmadığı bu nedenle davacı tarafın taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklı hakediş ödemelerinin zamanında yapılmamasından dolayı kur farkı talep edemeyeceği sabit olup,

taraflar arasındaki sözleşme kapsamında hakedişlere ilişkin düzenlenen fatura bedellerinin taraflar arasındaki sözleşmede belirlendiği şekilde ödendiği anlaşılmakla tarafların incelenen ticari defter ve kayıtlarında yapılan inceleme sonrası düzenlenen dosya kapsamına ve denetime elverişli bilirkişi raporundaki taraflar arasında kurulu sözleşmede kur farkının talep edilebileceği doğrultusunda bir açıklamanın yer aldığı bir bilgi ya da belgeye,

taraflar arasında kur farkı talep edilebileceğine ilişkin ayrı bir düzenlemeye rastlanılamadığına dair değerlendirmeler ile de davacının kur farkı alacağı talep edemeyeceği ve davacının davalıdan kur farkı alacaklığının bulunmadığı tespit edilmiş olup,

taraflar arasında ödemelerin döviz cinsi üzerinden ve ödeme günündeki kur üzerinden yapılacağı hususunda açık bir anlaşma ve bu yönde bir teamül bulunmaması göz önüne alındığında davacı tarafın kur farkı alacağından dolayı davalıdan alacaklı olduğu hususu ispata elverişli delillerle ispatlanamadığından davacı tarafça açılan kur farkı alacağı davasının reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.