İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2021/110 K.2024/575

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Bayilik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkili ... A.Ş. Sektörün pek çok alanında faal Türkiye'nin öncü enerji şirketlerinden biri olduğunu, dava dışı grup şirketi ...

A.Ş ile davalı arasında ...ve ... adreslerinde kurulu bulunan 2 adet akaryakıt istasyonu için 13/03/2018 ve 10/04/2018 tarihlerinde 5 yıl süreli birer Akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığını, akabinde TBK madde 205'e uygun olarak işbu sözleşmeler üçlü bir devir mutabakatı ile 22/06/2018 'de müvekkili davacıya devrolunduğunu, mezkur sözleşmeye göre ...'in davalıya akaryakıt ürünleri ikmal edeceğini, davalının da sözleşme şartlarına göre münhasıran ...'ten aldığı bu ürünleri mezkur iki istasyonda son tüketicilere satacağını, davalının EPDK'nın lisansları iptal etmesi ile başilik yapmasının hukuken imkansız hale geldiğini,

bunun üzerine bayilik sözleşmelerinin müvekkili tarafından feshedildiğini, davalının eksik ürün alarak cezai şarta sebebiyet verdiğini, davalının 5 yıl süre için aldığı yatırım katılım bedelini sözleşmelerin erken sona ermesi sebebi ile işlememiş süre kara iade borcunun olduğunu, açıklanan nedenlerle 5.000 TL akaryakıt ürün alım taahhüdüne aykırılıktan doğan cezai şart, 5.000 TL yapılan yatırım bedeli ödemesinin işlememiş süreye isabet eden kısmının iadesi ve 5.000 TL sözleşmenin erken feshinden kaynaklı cezai şart olmak üzere şimdilik toplam 15.000 TL'nin sözleşmesel faiz/ticari temerrüt faiziyle birlikte davalıdan tahsiline,

yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle. Davacının dava dışı ...

A.Ş'nin şirketleri ile imzaladığı Akaryakıt satış sözleşmesini devraldığını, her iki sözleşmenin de 5 yıl süreli olduğunu, sözleşmelere ek olarak protokoller ve taahhütnameler imzalandığını, sözleşme hükümlerine göre davacı ... ürünlerini davalı aldığı Akaryakıtı tüketicilere satacağını, davacı ile advalı arasında bir cari hesap açıldığını, davalının bu cari hesaptan 700.000 TL alacaklı iken bu paranı davalıya ödenmediğini, 700.000 TL'ye mahsuben akaryakıt siparişlerinin davacı tarafından yerine getirilmediğini, davacını ayrıca 7000.000 TL ...

Bankası A.Ş'ye ait teminat mektubunu nakde çevirdiğini, akaryakıt alınamadığı için Akaryakıt satış lisansını EPDK tarafından iptal edildiğini, lisansı iptaline Akaryakıt vermeyen davacının sebebiyet verdiğini, kusurun davacıda olduğunu, pandemi nedeni ile satışlarda düşme olduğunu, mücbir sebep dolayısı ile sözleşme hükümlerinde aksamalar olduğunu, açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekili 19/10/2023 tarihli Islah dilekçesinde özetle; Eksik ürün cezai şart alacaklarının 5.000 TL'den 82.379 TL'ye, yatırım katılım bedeli alacaklarının 5.000 TL'den 4.503.586 TL'ye, erken fesih cezai şart alacaklarının 5.000 TL'den 75.00 TL'ye ıslah ettiklerini, davanın ıslah edilen miktarlar üzerinden kabulünü talep etmiştir.

DELİLLER

Bilirkişi incelemesi, ihtarname, taraflar arasında akdedilen ürün alım taahhütnamesi, taraflar arasında akdedilen çerçeve protokol, fatura suretleri, taraf beyanları ve tüm dosya kapsamı.

14.04.2016 (Uyap kayıt) tarihli bilirkişi kök raporunda;

"Davalı tarafından davacıya geçilen tüm siparişlerde (özellikle 700.000 TL teminat mektubu paraya çevrildiğinde) teminat mektubu bozdurulduktan sonra bakiye olan 430.599,00 TL davalı alacağı nedeniyle ürün talep etmektedir.

Sipariş formlaır tarihi aralıkları incelendiğinde davacı tarafından davalıya 29.04.2019 tarihinde 39.685 TL ve 72.279 TL faturalar kesilmiştir. Fatura fiziki olarak görülmediğinden ürün bedeli olup olmadıkları tarafımdan tespit edilememiştir. Anılan faturalar davalının ticari defterlerine de işlenmiştir. Bu faturalar davacı tarafından bedelleri ile birlikte teminat mektubundan düşülmüştür.

Yine bu tarihlerden sonra davacı tarafından 3 adet 23.05.2019 ve 31.05.2019 tarihi ile de 3 er adet fatura kesilmiş bu fatura tutarları da teminat mektubu artan bakiyesinden düşülmüş ve bakiye 31.05.2019 tarihi ile davacı taraf cari hesap anlamında davalıdan alacaklı konumuna geçmiştir."

Tespitlerine yer verildikten sonra yatırım katılım bedelleri sözleşmenin fesih edilmesi ile bakiye kalan süreye isabet eden rakamsal tutarı; 4.503.586,89 TL (KDV ve işlemiş faiz dahil), ürün alım taahhüdüne aykırılıktan ceza i şart 1.161.975,50 USD, protkol hükümlerinin ihlali nedeniyle cezai şart 600.000 USD olarak hesaplanmıştır.

01.08.2023 tarihli ek raporda; davalı şirketin öz varlığı 157.379,00 TL olduğu, davalının ödeyeceği tazminat miktarının davalının mahvına sebep olacağı belirlenmiştir.

Ek raporlarda;

Taraflar arasında uyuşmazlık konusu davanın fesihe konu davalı firma istasyonlarının EPDK tarafından Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği 17/g hükmü gereği “Bayilik faaliyeti kapsamında haklı ve mücbir sebepler hariç altı aydan uzun süreli (Ek ibare:...) pompadan satış yapılmaması halinde,” ilgi tutularak EPDK lisansının davalı istasyonların ihmali ve iptali sonrası ticari kaygılar ile geliştiği ve davalı müeyyidenin ödenmesinin yerinde olduğu,

Davalı tarafça cevap dilekçesinde muhataba cevaben ihtarname tebliğ edilmediği ancak dava üzerinden dilekçelere konu cevapların verildiği, feshin gerekçesinin usule uygun olmadığını, TBK 179/2 Fıkrasına ilgi tutulduğu ve istenilen cezai talep şartlarının gerçek yansıtmadığını, birden fazla cezai şartların gerçekle bağdaşmadığını, akaryakıtın verilmemesine istinaden EPDK tarafından lisansının iptal edildiğini ve pandemi süresi zarfında mal alım işlemlerini gerçekleştiremediğini,

Türkiye'de vuku bulan pandemi tarihinin önemli olacağı, pandemi tarihlerinin ülkemizde açıklandığı ve bu tarihler ilgi tutulursa 11/03/2020 - 03/03/2022 tarihleri arasını genel olarak kapsadığı işbu bağlamda; EPDK lisanslarının iptal edildiği tarih aralığı incelendiğinde ... ve ... İstasyonlarının EPDK tarafından yapılan denetimlerle ... istasyonunun 28/08/2020 tarihinde keza ... İstasyonunun ise 27/02/2020 tarihinde lisanslarının iptal edildiği ve ilgili yönetmelik EPDK tarafından ilgi tutularak sonlandırıldığı,

... İstasyonun pandemi tarihleri dışında kaldığı aylık süre boyunca ekonomik gerekçelerle yapmadığı kanun maddesiyle lisansının iptal olduğu anlaşılmaktadır. akaryakıt mal ürün alımının 6lmektedir. Bu bağlamda ilgili ... İstasyonun pandemi başlangıç tarihi 11/03/2020 göz önüne alındığında kısmen pandemi tarihleri dışında kaldığı ve akaryakıt mal ürün alımının 6 aylık süre boyunca ekonomik gerekçelerle yapmadığı görülmektedir. Bu bağlamda ilgili kanun maddesiyle lisansının iptal olduğu anlaşılmaktadır. Kök raporda sektörel yönden belirtilen görüş ve kanaatin yerinde olduğu, görüş ve kanaati değiştirecek düzeyde yeni bir bilgi, bulgu ve belgenin sunulmadığı"

Açıklamalarına yer verilmiştir.

GEREKÇE

Dava, bayilik sözleşmesinin feshi nedeni ile eksik ürün cezai şart alacağı, fesih cezai şart alacağı ile yatırım katılım bedeli istemine ilişkindir.

Davacı vekili, davalı ile 5 yıl süreli Akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığını, sözleşmeye göre ...'in davalıya akaryakıt ürünleri ikmal edeceğini, davalının da sözleşme şartlarına göre münhasıran ...'ten aldığı bu ürünleri satacağını, davalının EPDK'nın lisansları iptal etmesi ile bayilik yapmasının hukuken imkansız hale gelmesi nedeni ile feshedildiğini, davalının 5 yıl süre için aldığı yatırım katılım bedelini sözleşmelerin erken sona ermesi sebebi ile işlememiş süre kadar iade borcu ile cezai şart borcu bulunduğunu belirtmiştir.

Davalı, davacıdan bilirkişi raporunda tespit edildiği üzere davacıdan 439.599,00 TL alacaklı olduğu halde kendisine ürün verilmemesi nedeni ile lisansın iptal edildiğini iddia etmiştir. Davacı vekili ise bu iddiaların gerçek dışı olduğunu davalının aldığı akaryakıt bedelini ödemediğini, bedel ödemeden akaryakıt almak istediğini, bedeli ödendiği halde akaryakıt talep edildiğine ilişkin dosyaya her hangi bir belge, ihtarname sunulmadığını açıklamıştır.

Uyuşmazlığın çözümü hukuk dışında, özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden HMK md. 266 uyarınca; tarafların iddia ve savunmaları, sunulan deliller ile tüm dosya kapsamı üzerinde bilirkişi incelemesi yapılmıştır.

Kök raporda davalı tarafın bilirkişi incelemesinde sunmuş olduğu sipariş formlarının Mart-Nisan 2019 tarihli olması, davacı tarafından kesilen faturaların teminat mektubu artan bakiyesinden düşüldüğü ve bakiye 31.05.2019 tarihi ile davacı tarafın cari hesapta davalıdan alacaklı konumuna geçtiği ve bayinin faaliyetlerini durdurması nedeni ile EPDK tarafından lisansının iptal edildiği tespit edilmiş olmakla davalı tarafın alacaklı olduğu halde kendisine yakıt verilmediğine ilişkin savunması kabul görmemiştir.

Davacı vekili 27.06.2024 tarihli dilekçesi ekinde borç ikrar belgesi olarak nitelendirdiği taraflar arasında imzalanan 15.04.2022 tarihli "Beyan" başlıklı belge sunmuştur. Belgenin içeriğinde;

"Şirketimiz ... Ltd. Şti. (Büyük Mükellefler VD: ...), ... A.Ş. ve ... A.Ş. (Kısaca “... Grubu") ile yeni bir bayilik ilişkisi kurma aşamasındadır.

Kurulması düşünülen işbu yeni bayilik ilişkisi sebebi ile:

i. ... Grubu ile Şirketimiz arasında devam etmekte olan ve aşağıda dökümü yer alan davalarda/takiplerde ... A.Ş. veya ... A.Ş.'nin herhangi bir alacak, hak ve talebinden kısmen veya tamamen feragat etmediğini,

ii. Mezkur dosyalara konu aşağıda yazılı borçlarımızın kısmi dava açılmış veya mahkemelerce kısmi kabul veya tam red kararı verilmiş olsa bile tabloda yazılı tam tutarlar üzerinden var olduğunu,

Gayri kabili rücu kabul, beyan, taahhüt ve ikrar ederiz.

Derdest Dava ve Takipler

... 9. Asliye Ticaret Mahkemesi ... E.

... 11. Asliye Ticaret Mahkemesi ... E.

... 4. Asliye Ticaret Mahkemesi ... E....

Dava ve Takiplere Konu Toplam Alacaklar ve Açıklamaları ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesi ...E. Akaryakıt ürün alım taahhüdüne aykırılıktan doğan cezai şart (eksik ürün alımı): 2.585.974,60 USD Yapılan yatırım bedeli ödemesinin işlememiş süreye isabet eden kısmının iadesi (erken fesih sebebi ile): 4.364.852,21'TL + KDV Sözleşmenin erken sona ermesinden kaynaklı erken fesih cezai şart: 600.000 USD"

Hususlarına yer verilmiştir.

Davacı taraf anılan borç ikrar belgesini dosyaya 27.06.2024 tarihinde sunmuştur. Belgede davalı davacıya mahkememiz dosyasından Akaryakıt ürün alım taahhüdüne aykırılıktan doğan cezai şart (eksik ürün alımı): 2.585.974,60 USD Yapılan yatırım bedeli ödemesinin işlememiş süreye isabet eden kısmının iadesi (erken fesih sebebi ile): 4.364.852,21'TL + KDV Sözleşmenin erken sona ermesinden kaynaklı erken fesih cezai şart: 600.000 USD borçlu olduğunu kabul etmiştir. Yargılamada ise davalı bu belgenin borç ikrar belgesi olmadığını yeni bir ilişki kurulması amaçlandığını, bu belgenin iddianın genişletilmesi niteliğinde olduğunu, kabul etmediğini açıklamıştır.

15.04.2022 tadihli "beyan" başlıklı belge içeriğinde belgenin düzenleme amacının "Kurulması düşünülen işbu yeni bayilik ilişkisi sebebi ile" olduğu açıklanmıştır. Taraflar arasında kurulması düşünülen yeni bir bayilik ilişkisi kurulmadığından, şarta bağlı ikrar beyanı içeren bu belge şart gerçekleşmediğinden borç ikrarı belgesi olarak kabul edilmemiştir.

Davalı firma istasyonlarının EPDK tarafından Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği 17/g hükmü gereği “Bayilik faaliyeti kapsamında haklı ve mücbir sebepler hariç altı aydan uzun süreli (Ek ibare:...) pompadan satış yapılmaması halinde,” ilgi tutularak EPDK lisansının davalı istasyonların ihmali ve iptali sonrası ... istasyonunun 28/08/2020 tarihinde, Mutlukent2 İstasyonunun ise 27/02/2020 tarihinde lisanslarının iptal edildiği anlaşılmıştır. Lisans iptali nedeni ile davacı tarafın sözleşmeyi feshetmesi haklı neden olarak kabul edilmiştir.

Kural olarak, davacının yıllık ürün alım taahhüdüne uymaması nedeniyle davalılardan bu cezai şartın talep edebilmesi için cezai şartın oluştuğu yıldan sonraki yıllarda ürün verirken ihtirazi kayıt koyarak bu hakkını saklı tutması gerekir. (6098 sayılı Kanun md. 179/2; 818 sayılı Kanun ms. 158/2).

Ancak taraflar arasında imzalanan 06.03.2018 ve 05.03.2018 tarihli bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerin eki olan ürün alım taahhütnamesinde kar mahrumiyeti miktarının her bir yıllık sözleşme döneminin bitiminde veya bizzat belirleyeceği dönemlerde sözleşmenin ifasıyla birlikte talep edilebileceğine ilişkin hüküm uyarınca bir yıllık dönemler sonunda, davalıdan cezai şart alacağının yazılı olarak talep edilmemesi zımnen feragat olarak kabul edilmemiştir. (Aynı şekilde YHGK... e, ...K)

01.08.2023 tarihli ek raporda davalı şirketin öz varlığı 157.379,00 TL olduğu belirlenmiştir. Bu tespite göre 157.379,00 TL üzerindeki cezai şart davalının mahvına sebep olacaktır. Davacı tarafından ıslah ile talep edilen 82.379,00 TL, erken fesih cezai şart alacağı 75.000,00 TL cezai şart miktarı bilirkişi raporunda belirlenen 157.379,00 TL miktarı aşmadığından takdiri indirim uygulanmamıştır.

Denetime elverişli bilirkişi raporunda yapılan hesaplamalar hükme esas alınarak davanın kabulü ile, toplam 4.660.965,00 TL (eksik ürün cezai şart alacağı 82.379,00 TL, erken fesih cezai şart alacağı 75.000,00 TL, yatırım katılım bedeli 4.503.586,00 TL olmak üzere) alacağın; 15.000,00 TL sinin dava tarihinden bakiye 4.645.965,00 nin ıslah tarihi olan 19.10.2023 tarihinden itibaren işleyen avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Başkan ... · e-imzalıdır · Üye ... · e-imzalıdır · Üye ... · e-imzalıdır · Katip ... · e-imzalıdır