İstanbul Anadolu 3. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/936 K.2024/381

T.C. İstanbul Anadolu 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2023/936 Esas

KARAR NO: 2024/381

DAVA

Çek İadesi Davası (TTK 792. Maddesi)

DAVA TARİHİ: 06/12/2023

KARAR TARİHİ: 16/05/2024

Mahkememizde görülmekte olan çek iadesi davası davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Davacının şahıs şirketi bulunduğunu, müvekkili --------Şti ile 1 adet lise ve 1 adet rehberlik araştırma merkezi yapımı işi için yüklenici alt yüklenici sözleşmesi imzalandığını, akabinde işbu firmadan işbu davaya konu çek ile birlikte toplam 5 adet çek aldığını, davaya konu çekin kaybolduğunu, ------- Esas sayılı dosyası ile çek zayi davası açıldığını, -------- bankasına yazılan müzekkere doğrultusunda çekin davalı şirketti olduğunun ortaya çıktığını, işbu çeke ödeme tedbiri verilerek tahsil edilemediğini,

dava konusu çek ,müvekkilinin elinde iken rızası dışında elinden çıktığını ve kötü niyetli kişilerce haksız kazanç vs sebeplerden ötürü kullanıldığını, dava konusu çekin davalının elinde olduğunu, açıklanan nedenlerden dolayı, ödemeden men tedbir kararı verilerek, işbu çekin davalıdan istirdadına ve müvekkiline iadesine talep ettiğini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği görülmüştür.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Müvekkili firmanın kendisinden önceki ciranta konumunda bulunan cirantaya iade ettiğini, dava açıldığı tarih 06/12/2023 'ten evvelki bir tarih olan 20/11/2023 tarihinde çek iade edildiğini, çekte istirdat davasının muhatabının müvekkili firma olmadığını, davacının çekte cirosunun bulunmadığını, açıklanan nedenlerden dolayı davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği görülmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; hukuki niteliği itibariyle, TTK 792.

Maddesi kapsamında çek iadesi davasıdır.Mahkememizce dava konusu çek, daha önce ------- Esas sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığı, dosyanın mahkememiz dosyasına celp edildiği, bu dosya üzerinden ------- Bankası -------- şubesine çekin ibraz edilip edilmediği hususu sorulduğu, mahkememize verilen cevapta bankalar arası çek takas sistemi aracılığıyla 31.10.2023 tarihinde --------- VKN'li ------- şirketi tarafından ibraz edildiği görülmüş olup, ödemesi mahkememiz kararınca yapılmadığı görülmüştür.

Davacının çeki ibraz eden davalıya karşı eldeki davayı açmıştır.

TTK'nın 792. maddesi,“Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup, anılan kanuni düzenleme bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır.

Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır. TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur.

Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir .Bu bilgilere göre, davacı her ne kadar dava konusu çekin iadesini talep etmiş ise de, çek üzerinde yapılan incelemede davacının herhangi bir cirosunun bulunmadığı, çekin yetkili hamili iken rızası dışında elinden çıktığını ispat edemediği, yine davalının çekin iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispat edemediğinden davanın reddine karar verilmiştir.