İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/859 K.2025/753

T.C. İstanbul Anadolu 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/859

KARAR NO : 2025/753

DAVA

Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 28/10/2022

KARAR TARİHİ : 15/10/2025

Mahkememizde görülen Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı ile müvekkili arasında ----- mağazası kurmak için 5 sene süreli bir franchise

sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşme kapsamında müvekkilinin davalıya 40.000-USD

franchise bedeli ödediğini, müvekkilinin bu sözleşmeye göre edimlerini en iyi şekilde yerine

getirdiğini ve davalının temsil ettiği markalı ürünlerin satışlarını her geçen günde artırarak

yüksek hasılatlar elde ettiğini, davalı tarafından -----Noterliğinin 20/04/2022 tarihli

------- yevmiye numaralı ihtarnamesi ile taraflar arasındaki franchise sözleşmesinin 16.2(c)

maddesi gereğince yenilenmeyeceğinin, ihtarnamenin tebliğinden 21 gün sonra sözleşmenin

feshedileceğinin bildirildiğini, müvekkilinin de ----- Noterliğinin 10/05/2022 tarih ------ yevmiye numaralı ihtarnamesi ile pandeminin müvekkiline ifa güçsüzlüğü yaratması

ve belirli dönemler için geçici imkansızlığın bulunması sebeplerinden ötürü mücbir sebep

uyarınca Franchise sözleşmesinin sona erme süresinin 28.04.2023 tarihine kadar 1 yıl

uzatılması konusunda anlaşmaya varılmasını ya da son bir sene içerisinde müvekkilinin elde

ettiği net kazancın tazminat olarak ödenmesini, aksi takdirde uyarlama ve tazminat davasının

ikame edileceğine dair ihtarname gönderdiğini, ancak her iki taleplerinin de haklı bir neden

öne sürülmeden kabul edilmediğini, işbu sözleşme döneminde müvekkilinin işyerini 1

yıldan uzun bir süre kullanamadığını, amaçlanan ciroya bu süre içerisinde ulaşamadığını ve

pandemi sebebiyle büyük ölçüde ciro kaybı yaşadığını, 16.03.2020-01.06.2020 tarihleri

arasında işyerinin 77 gün kapalı kaldığını, 05.12.2020-30.05.2021 tarihleri arasında hafta

sonu, 06.06.2021- 03.07.2021 tarihleri arasında da Pazar günleri sokağa çıkma yasağı

uygulandığından 62 gün sadece paket servisi yapıldığını, bilindiği üzere paket servisinin

normal toplam satışın sadece %25'i olduğunu, işbu dönemlerde de net bir şekilde %75'lik bir

ciro kaybı yaşandığını, pandemi süresi boyunca da tüketicilerin genel olarak evlerinden

çıkmadıklarını ve AVM’lere uzun süre gitmediklerini, müvekkilinin tam anlamıyla 1,5 yıla

yakın süre tahmin edilen cirodan oldukça uzak şekilde ilerlediğini, geçici imkansızlık

durumu oluştuğunu, Borçlar Kanunu madde 137’de; “Borcun ifası borçlunun sorumlu

tutulamayacağı sebeplerle kısmen imkânsızlaşırsa borçlu, borcunun sadece imkânsızlaşan

kısmından kurtulur. Ancak, bu kısmi ifa imkânsızlığı önceden öngörülseydi taraflarca böyle

bir sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, borcun tamamı sona erer.” hükmünün

yer aldığını, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 28.04.2010 gün ve ---- sayılı

kararı gereği, geçici imkansızlık durumunda sözleşme süresine “akde tahammül süresinin"

eklenmesi gerektiğini, taraflar arasındaki sözleşmenin ifanın belirli bir süre yerine

getirememiş olduğundan sözleşme bitiş süresi olan 28.04.2022 tarihine iş yerinin kapalı

olduğu sürelerin eklenmesi gerektiğini, ayrıca salgın nedeni ile AVM’ler açık olsa dahi

müşteri kaybettiğini, AVM’ye giren müşteri sayısında azalma olduğunu, pandemi süresi

boyunca işyerinin kapalı olduğu günlerin tespit edilmesi ve müvekkilinin ciro kaybının

hesaplanması gerektiğini, 28.04.2017 Başlangıç Tarihli Franchise Sözleşmesi’nin 21.7.

No’lu Maddesi, “21.7 Mücbir Sebepler. --- Franchise Alan veya Alt Franchise Alanın

hiçbiri, yükümlülüklerini yerine 3 getiremeyişinin aşağıdaki durumlardan kaynaklandığı

hallerde zarar veya hasardan sorumlu olmayacaktır ve bu durumlarda bunların işbu

Sözleşmeyi ihlal ettiği kabul edilmeyecektir: (1) herhangi bir kanuna, karara, emre,

yönetmeliğe, şarta veya herhangi bir hükümetin veya kamu kuruluşunun veya devlet

dairesinin talimatına uyulması amacıyla meydana gelen nakliye eksiklikleri, tedarik veya

ekipman, ürün, sarf malzemesi, işçilik, malzeme veya enerji yetersizliği veya bu sebeple

yukarıdaki unsurların herhangi birini satın alma veya kullanma hakkından gönüllü olarak

vazgeçilmesi; (2) doğa olayları veya (3) yangın, grev, ambargo, savaş veya ayaklanma veya

(4) ilgili tarafın makul kontrolü dışındaki herhangi bir durum. Belirtilen nedenlerin

herhangi birinden doğan gecikme, ifa süresini uygun şekilde uzatacak veya makul olduğu

ölçüde tamamen veya kısmen yükümlülüklerin yerine getirilmemesini mazur gösterecektir;

ancak söz konusu nedenlerin - Franchise Alana veya belirlenen tedarikçilere söz

konusu olayın meydana geldiği tarihte borçlu olunan tutarların ödenmemesini veya daha

sonrasında MAĞAZANIN Net Satışına ilişkin olarak ödenmesi gereken Telif tutarlarının

ödenmemesini mazur göstermeyeceği durumlar bu hükme istisna teşkil etmekte olduğunu, Söz

konusu nedenlerin veya olayların on iki (12) ay boyunca veya daha fazla sürmesi halinde,

---- Franchise Alan takdiri ve tercihi münhasıran kendisine ait olmak üzere Alt

Franchise Alana duruma ilişkin bildirimin tesliminden itibaren geçerli olmak üzere işbu

Sözleşmeyi feshedebilir.” şeklinde olduğunu, işbu madde uyarınca da görülmektedir ki,

mücbir sebep uyarınca sözleşme süresinin uzatılması gerektiğini, işbu dava ile sözleşmeyi

mağazanın tekrar kurulmasındaki imkansızlık, müvekkilinin kira sözleşmesini bitirme

zorunda kalışı gibi sebeplerle tekrar uzatamayacağından tazminat talep etmek zorunda kaldıklarını, davalı tarafın sözleşmeyi feshetmesinde yararının bulunmadığını, zira başka

AVM‘ler ile yapılan sözleşmelerin halen devam ettiğini ve bu dükkanların açık olduğunu,

hepsinin de birbirine yakın çevrede olduklarını, satılan malların üretildiği fabrikadan yapılan

dağıtımlarda ilave iş yükü oluşturmayacağını, sözleşmenin EK-A maddesine göre

müvekkilinin davacıya 40.000-USD franchise bedeli ödediğini, işyerinin kapalı olduğu süre

için tazminata hükmedilmemesi durumunda ise sözleşmenin süresi 5 sene olmasına rağmen

5 seneden kısa sürdüğü için 5 sene için alınan franchise bedelinden çalışılamayan günlerin

bedelinin hesaplanarak iadesinin gerektiğini, bu sebeplerle pandeminin müvekkiline ifa

güçsüzlüğü yaratması ve belirli dönemler için geçici imkansızlığın bulunması sebeplerinden

ötürü mücbir sebep uyarınca 28.04.2017 başlangıç tarihli Franchise sözleşmesinin sona erme süresine işyerinin kapalı olduğu sürelerin, eksik çalışıma sürelerinin uzatılmaması sebebiyle

ve salgın nedeni ile müşteri kaybı için de makul bir tazminatın eklenerek müvekkilinin

şimdilik 1.000,00 TL maddi kaybının davanın açıldığı tarih itibariyle reeskont faiziyle

birlikte, bu talebin kabul edilmemesi halinde 5 sene için ödenen franchise bedelinin

çalışılmayan günler için iade edilmesinin gerekmesi sebebiyle müvekkilinin şimdilik 100,00

USD maddi kaybının davalıya ödendiği tarihten itibaren faiziyle birlikte davalıdan alınarak

davacıya verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde özetle; Dava konusu tüm taleplere karşı zamanaşımı itirazında bulunduklarını, davacı taraf ile müvekkili şirket arasında 28.04.2017 başlangıç tarihli ve belirli süreli franchise sözleşmesi imzalandığını, taraflarca imza altına alınan sözleşme içeriği ile de sabit olduğu üzere, bu

belirli sürenin sonunda konu sözleşmenin sona erdiğini, müvekkili şirket tarafından davacı

yana sözleşmenin yenilenmeyeceği hususunun sözleşmenin 16.maddesinin franchise'ın

yenilenmesi başlığı altında düzenlenmiş olan 16.2.c maddesi kapsamında bir seçimlik hakkı

olarak noter kanalı ile gönderilen ihtarname ile bildirildiğini, sözleşmenin feshedilmesinde

herhangi bir gerekçe gösterilmesine ve açıklanmasına gerek bulunmadığını, pandeminin meydana gelmesi ve doğurduğu olumsuz sonuçların öngörülebilir bir durum olmadığını, bu

durumun ortaya çıkmasında da müvekkili şirketin kusurunun ve sorumluluğunun

bulunmadığını, mücbir sebebin davacıyı etkilediği oranda müvekkili şirketi ve hali hazırda

herkesi olumsuz etkilediğini, şirketi maddi manevi zarara uğrattığını, davacı yanın mücbir

sebep iddiası ile asla kabul anlamına gelmemekle uğramış olduğu zararların müvekkili

şirketten talep etmesinin hukuka aykırı olduğunu, 28.04.2017 başlangıç tarihli franchise

sözleşmesi’nin 21.7. maddesi, “21.7 mücbir sebepler master franchise alan veya alt

franchise alanın hiçbiri, yükümlülüklerini yerine getiremeyişinin aşağıdaki durumlardan

kaynaklandığı hallerde zarar veya hasardan sorumlu olmayacaktır ve bu durumlarda

bunların işbu sözleşmeyi ihlal ettiği kabul edilmeyecektir: (1) herhangi bir kanuna, karara,

emre, yönetmeliğe, şarta veya herhangi bir hükümetin veya kamu kuruluşunun veya devlet

dairesinin talimatına uyulması amacıyla meydana gelen nakliye eksiklikleri, tedarik veya

ekipman, ürün, sarf malzemesi, işçilik, malzeme veya enerji yetersizliği veya bu sebeple

yukarıdaki unsurların herhangi birini satın alma veya kullanma hakkından gönüllü olarak

vazgeçilmesi; (2) doğa olayları veya (3) yangın, grev, ambargo, savaş veya ayaklanma veya

(4) ilgili tarafın makul kontrolü dışındaki herhangi bir durum. belirtilen nedenlerin herhangi

birinden doğan gecikme, ifa süresini uygun şekilde uzatacak veya makul olduğu ölçüde

tamamen veya kısmen yükümlülüklerin yerine getirilmemesini mazur göstereceğini, ancak

söz konusu nedenlerin master franchise alana veya belirlenen tedarikçilere söz konusu

olayın meydana geldiği tarihte borçlu olunan tutarların ödenmemesini veya daha

sonrasında mağazanın net satışına ilişkin olarak ödenmesi gereken telif tutarlarının

ödenmemesini mazur göstermeyeceği durumlar bu hükme istisna teşkil etmektedir. Söz

konusu nedenlerin veya olayların on iki (12) ay boyunca veya daha fazla sürmesi halinde,

- franchise alan takdiri ve tercihi münhasıran kendisine ait olmak üzere alt franchise

alana duruma ilişkin bildirimin tesliminden itibaren geçerli olmak üzere işbu sözleşmeyi

feshedebilir.” şeklinde olduğunu, pandemi döneminde tüketici alışkanlıklarının değişmesi

nedeni ile paket servis kullanım oranının oldukça arttığını, paket servisteki artışın davacının

işletmesinde de olumlu bir şekilde etkisini gösterdiğini ve satışlara ilişkin net cironun

arttığını, davacı yanca iddia edilen ciro kaybının gerçeği yansıtmadığını, müvekkili şirketin

davacıya bir ciro garantisi vermediğini, müvekkilimi ile davacı arasındaki sözleşmenin

belirli süreli bir franchise sözleşmesi olduğunu ve her iki tarafın yenileme ve uzatma iradesi

olmadığında sonlandırılacağının taraflarca imza altına alındığını, davacının basiretli bir tacir

olarak mahrum kalınan kar iddiası ile müvekkili şirketten herhangi bir tazminat ya da hak

ve alacak talep edemeyeceğini, müvekkilimi şirket tarafından konu franchise sözleşmesinin

erken feshedilmediğini, sözleşmeye ve hukuka uygun bir şekilde gerekli edimler yerine

getirilerek sözleşme süresinin sona ermesi ile sonlandırıldığını, müvekkili şirket tarafından

akde aykırı davranılmadığını, davacının iddia ve taleplerinin akde ve Medeni Kanunda

hukuki ilişkilerin kapsamı başlığı altında düzenlenen dürüst davranma hükmüne de açıkça

aykırı olduğunu, davacının iddialarını hiçbir şekilde temellendiremediğini ve “ya tutarsa”

mantığı ile hukuken mümkün olmayacak bir şekilde taleplerde bulunduğunu, dolayısıyla

davacının hukuki dayanaktan yoksun taleplerinin hukuki himaye görmemesi gerektiğini,

iddialarını ispatlar nitelikte herhangi bir somut bilgi ve belge de sunmadığını, davacının

haksız kazanç elde etme amacıyla kötüniyetli olarak hareket ettiğini, bu sebeplerle hukuki

dayanaktan yoksun işbu haksız davanın her bir talep açısından ayrı ayrı reddine karar

verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, İl Sağlık Müdürlüğüne yazılan müzekkere cevabı, bilirkişi raporu.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, mücbir sebep uyarınca 28.04.2017 başlangıç

tarihli franchise sözleşmesinin uzatılmaması sebebiyle davacının zarara uğradığı iddiası ile açılan tazminat davasıdır.

Tarafların iddia ve savunmalarının değerlendirilmesi sonucunda; uyuşmazlığın davacı şirket ile davalı şirket arasında imzalanan 5 yıl süreli franchise sözleşmesinin süresinin dolmasından sonra davalı tarafından yenilenmemesi üzerine davacının pandemi sebebiyle mücbir sebepten kaynaklı sözleşmenin 1 yıl uzatılması talebinin yerinde olup olmadığı, pandemi sürecisin mücbir sebep kabul edilip edilemeyeceği noktasında toplandığı anlaşılmıştır.

Tarafların delilleri toplanmış, dosya sözleşme bilirkişisi ve hesap konusunda uzman bilirkişiye tevdine karar verilmiştir. Dosyada mübrez bilirkişi heyet raporunda özetle; Yukarıda arz ve izah edilen sebeplerle,

Mart 2020 yılı ile başlayan Pandemi sürecinin Yiyecek ve içecek sektörüne olumsuz

etkisi olduğu, Sektördeki negatif etkilenmenin boyutunun hesaplanmasında herhangi bir çarpan

veya metrik hesaplamanın olmadığı, Nihai karar ve takdir Sayın Mahkemede olmak üzere, her iki tarafında kabulünde

olduğu üzere öngörülemeyen ve taraflardan kaynaklı olmayan Salgın kaynaklı AVM

kapatma yasağı dönemini olan 77 gün süre ile, kısmi ifaya imkan tanınan Pazar

günleri sokağa çıkma yasağı dönemi olan 62 gün sürelerince Davalı edimlerinin

geciktirildiği ve franchise sürelerine eklenmesi gerektiği kabulü üzerinden

belirlenecek Zararların hesaplanması ve mücbir sebep nedeniyle sözleşme süresine

eklenmesi gereken sürelere dair eksik ifadan kaynaklı Davacı’nın talep edebileceği

tazminat bedelinin belirlenmesi gerektiği,

Heyetimiz üyesi Sektör uzmanı Bilirkişimizce belirtildiği üzere bu döneme dair

Pandemi dolaylı kapanma ve/veya paket servisin maliyet etkisinin rakamsal bazda

hesaplanamayacağı ve ancak firma bazında ticari defter incelemesi akabinde maliyet

ve satış oran ve ortalamalarındaki değerlendirmelerle rakamsal bir hesaplama

yapılabileceği belirtildiğinden, ve heyetimiz uzmanlık alanı dışında olmakla Mali

Müşavir bilirkişi inceleme ve değerlendirmesi gerektiğinden; söz konusu ilgili

dönem cirosu’nun ve günlük ciro üzerinden eksik gün olan (77+ 62 =) 139 gün için

kazanç kaybı’nın ne kadar olduğu ve bu kapsamda Davalı yanca Davacı yana eksik

ifadan kaynaklı tazminat olarak ödenmesi gereken bedelin ne kadar olduğu mevcut

durumda hesaplanamamış olmakla, Mali Müşavir Bilirkişi’nin değerlendirme ve ilgi

döneme dair ciro’sunu tespiti ile günlük ciro’nun tespiti akabinde söz konusu

hesaplamanın yapılmasının ancak mümkün olacağı,

Her ne kadar ilgili dönem’in maliyet ve kazanç oranlarının değişim göstermiş

olabileceği göz önünden bulundurularak gerçek durum verileri üzerinden, eksik gün

bedelleri’nin belirlenerek Tazminat hesabının yapılması daha uygun görülmekteyse

de; söz konusu bedellerin tespit edilemeyecek olması halinde ise, mevcut durum ve

dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde de; Taraflar arasındaki 5 yıllık sözleşme

bedeli üzerinden günlük bedelin tespiti ile, eksik gün bedelinin karşılığı tazminatın

hesaplanması yapılabileceğinden, Nihai takdir ve tasnifi Sayın Mahkemede olmak

üzere, Sözleşme bedeli üzerinden yapılan değerlendirmeye göre ise; Davalı yanca

Davacı yana eksik ifadan kaynaklı tazminat olarak 3.046,57 USD’nin ödenmesi

gerektiği, Sonuç ve kanaatini bildirmişlerdir.

Mahkememizin 15/01/2025 tarihli duruşması ile davacı şirketin ticari defter ve kayıtlarını incelemek üzere mali müşavir bilirkişiye tevdi karar verilmiştir.

Dosyada mübrez mali müşavir bilirkişinin raporunda özetle; den değerlendirme neticesinde; Ticari Defterlerin Usulüne Uygun Tutulup Tutulmadığı Yönünden: Davacı şirketin 2018-

2019-2020-2021 ve 2022 yıllarına ilişkin ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin

zamanında yapıldığı, TTK ve VUK hükümlerine göre usulüne uygun tutulduğu, Davacının Tazminat Talepleri Yönünden: Davacının pandemi nedeniyle çalışamadığı 05.12.2020-30.05.2021 tarihleri arasında hafta sonu cumartesi ve Pazar ile 06.06.2021-03.07.2021 tarihleri arasında Pazar günleri çıkma yasağı uygulandığından 62 gün sadece paket

servisi yapılan günlerdeki zararın hesabında referans alınacak sorunsuz geçen geçmiş yıllar

kayıtlarında 2017….2020 yılları arasında faaliyet kârı bulunmadığından kâr kaybı hesaplaması

yapılamamıştır. sair hususların yüce yargı makamının münhasır takdiri içinde kaldığı, kanaatlerini bildirmiştir.Tüm dosya kapsamı ve deliller birlikte değerlendirildiğinde; taraflar arasında 28.04.2017 başlangıç tarihli 5 sene süreli franchise sözleşmesi imzalandığı, bu sözleşme kapsamında davacı tarafça davalıya 40.000 USD franchise bedeli ödendiği, davalı tarafın süre sonunda ihtarname ile sözlemeyi yenilemeyeceğini bildirdiği,

davacının pandemi dönemi ileri sürerek mücbir sebep nedeni ile sözleşmenin uzatılmasını davalıdan talep ettiği, talebin davalı tarafından kabul edilmemesi nedeni ile pandemi nedeni ile çalışılmayan dönem için kazanç kaybının davalıdan talepli eldeki tazminat davasının açıldığı anlaşılmıştır.Dosyadaki delillerden ve bilirkişi raporlarından; öngörülemeyen ve taraflardan kaynaklı olmayan salgın kaynaklı AVM kapatma yasağı dönemini olan 77 gün süre ile, kısmi ifaya imkan tanınan pazar

günleri sokağa çıkma yasağı dönemi olan 62 gün sürelerince davalı edimlerinin geciktirildiği ve franchise sürelerine eklenmesi gerektiği kabulü üzerinden belirlenecek zararların hesaplanması ve mücbir sebep nedeniyle sözleşme süresine

eklenmesi gereken sürelere dair eksik ifadan kaynaklı davacının talep edebileceği

tazminat bedelinin belirlenmesi gerektiği, mahkememizce; davacı ticari defter ve kayıtları incelenmek sureti ile, pandemi döneminde dosya içerisindeki bilirkişi raporunda tespit edilen günlerde (77 gün-62 gün) davacının faaliyetine devam edip etmediği, bu

dönemde hizmet verip vermediği, mal-hizmet satışını gerçekleştirip gerçekleştirmediğinin öncelikle

tespitine, sonrasında pandemi döneminden 1 yıl önceki ve o senedeki gelirleri nazara alınmak suretiyle

davacının önceki bilirkişi raporunda tespit edilen günler bakımından gelirinde azalma olup olmadığının

tespitine, fesih süresinin sonuna önceki bilirkişi raporunda tespit edilen pandemi süresindeki günlerin

eklenmek suretiyle oluşacak varsa net karın belirlenmesinin mali müşavir bilirkişisinden istendiği, hazırlanan raporda; davacının incelenen 2017…2020 yılı aralığındaki gelir tablosunda 2020 yılındaki 3.889,80 TL sembolik

faaliyet kârı kapsam dışı tutulur ise faaliyet zararı mevcut olduğu, dolayısıyla dava konusu pandemi nedeniyle çalışılmayan 77 ve 62 güne emsal alınacak geçmiş dönem kazanç kaydı mevcut bulunmadığından verilen görev kapsamında 05.12.2020-30.05.2021 tarihleri arasında hafta sonu cumartesi ve Pazar ile 06.06.2021-03.07.2021 tarihleri arasında Pazar günleri çıkma yasağı uygulandığından 62 gün sadece paket servisi yapıldığı belirtildiğinden, sadece paket servisi yapıldığı

belirtilen 62 gün için hesaplama yapılamadığı bildirilmiştir. Buna göre; her ne kadar davacı pandemi nedeni ile zarara uğradığını, davalı tarafın sözleşmeye süre eklememesi nedeni ile davalıdan tazminat talep etmiş ise de, davacı ticari defterlerinden kar kaybı tespit edelemediğinden ispatlanamayan davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.