İstanbul Anadolu 8. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/902 K.2025/244

T.C. İstanbul Anadolu 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2023/902 Esas

KARAR NO:2025/244

DAVA

Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ: 25/04/2017

KARAR TARİHİ: 10/04/2025

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA, SAVUNMA, DOSYA KAPSAMI

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Davacı müvekkilinin ----- sicil numarasında kayıtlı bulunan ve davalı şirketin ---- nolu acentesi olduğunu, davacı acente ile davalı sigorta şirketi arasında ----- tarihli----- düzenlenmiş olduğunu, davalı sigorta şirketi tarafından fesih öncesi çekilen ------ sayılı ihtarnamesi ile davacı acenteye tebliğ edilmeksizin ve haklı bir sebep gösterilmeksizin, iş bu Acentelik Sözleşmesinin, ---- tarihinde davalı sigorta şirketi tarafından ------ başlıklı işlemi ile feshedildiğini ve bu kapsamda davacının, usulsüz ve haksız bir şekilde acentelik hak ve yetkilerinden azledilmiş olduğunu,

bu süreden sonra işlem yapma yetkisinin kısıtlanmış ekranları kapatılmış olduğunu, davalı müşteri şirketin, ihbar sürelerine uymayarak ve sebep göstermeksizin acentelik sözleşmesini feshettiğini ve davacı müvekkil acentenin ise bir 'Acentelik Sözleşmesinden kaynaklı bir kusurunun bulunmadığının' anlaşılmakta olduğunu, davacı acenteye yönelik olarak sözleşmenin feshine yönelik çekilen 27.09.2016 tarihli ihtarnamenin müvekkil acenteye ulaşmamış olduğunu, davacıya yasal bir tebligatın yapılmamış olduğunu, söz konusu usulsüz tebligatın davacı acente ile hiçbir ilgisi bulunmadığını,----- adresine çekildiğini,

müvekkiline ait resmi ve daimi işyeri adresinin ise, ------- olduğunu, sözleşmenin feshine yönelik olarak davalı tarafça çekilen bu ihtarın usulsüz ve geçersiz olduğunu, müvekkili yönünden bağlayıcılığı bulunmamakta olduğunu, davalı şirketin ise, ihbar süresine riayet etmeksizin hareket ederek sözleşmeyi fesih hak ve yetkisinin bulunmadığını, davacı acente, davalı tarafından müvekkile ait acentelik yetkisinden doğan işlem yapma yetkisinin kaldırılması ve sigortacılık faaliyetlerinin ekranlarının kapatılması suretiyle durdurulması nedeni ile zarara uğramış olduğunu, doğan zararın tazmini gerektiğini,

acentelik sözleşmesinin davalı tarafından tek taraflı ve müvekkil acentenin bir kusuru olmaksızın haksız şekilde feshedildiğini, fesih nedeni ile, müvekkil ---- yılından-------- davalı sigorta şirketinin müşteri potansiyelini sigortacılık faaliyetini sürdürdüğü bu çevrede son derece önemli bir şekilde yükselttiğini, sözleşmenin feshedilmesi ya da sona ermesi halinde, müvekkil acente tarafından oluşturulan müşteri portföyü için de müvekkil acenteye TTK.

122 anlamında denkleştirme tazminatı ödenmesi gerektiğini, acentenin müvekkiline sağladığı müşterilerin veya müvekkilin sözleşme sona erdikten sonra bu müşterilerden sağlamaya devam ettiği faydaya bir karşılık olmak üzere, acenteye uygun bir tazminat talep etme hakkı tanınmış olduğunu, müvekkil acente, sigortacılık faaliyetlerinin sonucu olarak,

davalı sigorta şirketine yıllık bazda ortalama beş yüz ile bin arasında bir müşteri kitlesi ve portföyü sağlamakta, bu ise ortalama altı yüz bin ila yedi yüz bin arası bir rakama tekabül etmekte olduğunu, yasal mevzuat gereği, talep edilebilecek denkleştirme tazminatı, acentenin son beş yıllık faaliyetinin sonucu aldığı yıllık komisyon bedeli ve diğer bedellerden oluştuğuna göre, bu bedelin tazminat olarak taraflarına ödenmesi gerektiğini,

müvekkil acentenin haksız fesih sonucu başlayamadığı ve ya başladığı halde sonuçlandıramadığı islerden doğan gelir kaybının bir başka deyişle mahrum kalınan kârın da tazminat alacağına eklenmesinin gerektiğini, somut olayda taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin sona ermesinde davalının kusuru ile hem usulsüz fesih ve de hem de haksız fesih koşulları birlikte gerçekleşmiş olduğundan, müvekkil acentenin geriye dönük olarak son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon ve diğer ödemlerin ortalamasının bilirkişi marifeti ile yapılacak hesaplama sonucu ortaya çıkan zarar miktarının tazmin edilmesini talep ve dava etmek gerektiğini,

Davanın kabulü ile, TTK.121/4 Md. göre usulsüz fesih nedeni ile, müvekkil Acente tarafından başlanmış işlerin tamamlanması sebebiyle oluşan 1.000,00 TL tazminatın, dava tarihinden itibaren ticari faizi ile birlikte olmak üzere davalıdan alınarak davacıya verilmesine, TTK.122.

Md. göre haksız fesih nedeni İle, 1.000,00 TL denkleştirme tazminatının fazlaya ilişkin dava tarihinden itibaren ticari faizi ile birlikte olmak üzere davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafından acentelik sözleşmesinin haksız olarak fesh edildiğini, fesih ihbarnamesinin acente ile ilgili bulunmayan adrese gönderilmiş olmasından dolayı usulsüz ve geçersiz olduğunu, acentelik sözleşmesinden doğan işlem yapma ve yetkisinin kaldırılması ve sigortacılık faaliyetlerinin ekranlarının kapatılması suretiyle durdurulduğunu, bu nedenle maddi kayba uğrandığı ileri sürülerek fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydı ile TTK'nın 121/4 maddesine göre usulsüz ve haksız fesihten dolayı acente tarafından başlanmış işlerin tamamlanamaması sebebiyle oluşan 1.000,00 TL tazminat ile, TTK'nın 122.

Maddesine göre haksız fesih nedeniyle 1.000,00 TL denkleştirme tazminatının, dava tarihinden itibaren ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesi talep edilmiş ise de, gerek davacı tarafın tazminat talebi hakkı bulunmaması gerekse hakkaniyet açısından davacının telafi edilecek bir zararının bulunmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini beyan etmiştir.

İNCELEME ve GEREKÇE:Mahkememizin ------Karar sayılı kararı -------- sayılı ilamıyla "....İlk derece mahkemesince davacı ve davalı defterlerinde yapılacak inceleme sonucunda davacının bulduğu müşterilerin sözleşme sona erdikten sonra da davalı şirket ile yeniden poliçe imzalayıp imzalamadığı,

davacının gösterdiği gayret ve başarısı ile kazandırdığı müşteri çevresinden, sözleşme sona erdikten sonra davalının faydalanıp faydalanamayacağı tespit edilerek varsa elde edilen menfaatin kanunda belirlenen hesaplama yöntemleri uyarınca hesaplanarak sonucuna göre karar vermek gerekirken eksik inceleme ile davanın reddine karar verilmesi doğru bulunmamıştır.

Açıklanan nedenlerle davacının istinaf başvurusunun kabulüyle HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince kararın kaldırılarak yukarıda belirtilen şekilde yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınarak hasıl olacak şekilde karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine iadesine ..." gerekçesiyle kaldırılmış olup, kaldırma kararı sonrası mahkememizce yapılan yargılamada davacının denkleştirme (portföy) tazminatı istemlerine ilişkin dosya bilirkişi heyetine tevdi edilerek rapor aldırılmıştır.Dava, sigorta acentelik sözleşmesinin sona ermesi nedeniyle,

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 23/16 ve 6102 sayılı TTK'nın 122. maddeleri uyarınca portföy tazminatı (denkleştirme alacağı) istemine ilişkindir.Uyuşmazlık konusu ile davacının ticari defter ve kayıtları talimat mahkemesi aracılığıyla inceletilmiş olup; mali müşavir bilirkişisinden alınan ----- tarihli raporda özetle.

Davacı şirketin ------ yıllarında kullandığı resmi defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin zamanında yapıldığı, davacının ticari defter ve kayıtların usulüne uygun şekilde tutulduğu, davacının davalı şirket adına sözleşme feshinden önce düzenlediği poliçe tutarlarının; ------ yılında -----yılında ---- yılında --- yılında ---- yılında ------ sözleşme sona erdikten sonra davacının davalı şirkete ait düzenlediği poliçe tutarının 2017 yılında 12.312,32 TL olduğu,

davacının ticari defterlerinin incelenmesi neticesinde davacının bulduğu müşterilerin sözleşme sona erdikten sonra da davalı şirket ile yeniden poliçe imzalama oranının %75 oranında azaldığı hususları tespit ve rapor edilmiştir.Davalının ticari defterlerinin incelenmesi, tarafların iddia ve savunmaları ve istinaf kaldırma kararı doğrultusunda dosya mali müşavir, sigorta uzmanı ve sözleşme hesap uzmanı bilirkişisinden oluşan heyete tevdi edilmiş olup, 28/11/2024 tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle.

Davalının incelemeye ibraz edilen defterlerinin TTK ve VUK. hükümleri uyarınca usulüne tutulduğu, davalı şirketin ticari defterlerinin HMK 222. maddesine göre kendi lehine kesin delil teşkil ettiği kanaatine varıldığı, davalı kayıtlarına göre acentenin 2012-2017 tarihleri arasında 1.732.565,24 TL üretiminin olduğu, 227.393,36 TL net komisyon geliri elde ettiği, davacının davalı -------acentesi iken aynı zamanda ------acentesi olduğu, acente sözleşmesi fesih edildikten 1 yıl sonrası ve rapor tarihine kadar yenilenmiş poliçe bulunmadığı,

davalı tarafından sunulan yukarıdaki tablolarda fesihten sonraki 1 yılda sadece acenteye ait müşterilerden 26.949,55 TL prim elde edildiği ve primi net 5.252,06 TL komisyonu olduğunun görüldüğü, acentenin 2012 yılından 2017 yılına kadar toplam 301.715,03 TL komisyon geliri elde ettiği, sonuç olarak tablolardaki (Tablo-1) sadece acenteye ait müşterilerden fesih tarihinden 1 yıllık sürede elde edilen prim (davacı kayıtlarına göre) 5 yıllık ortalama (2012-2016) 54.554,15 TL olduğu,

bu tutarın 5.252,06 TL/54.554,15 TL = % 9,63 ve (davalı kayıtlarına göre) 5 yıllık ortalama (2012-2016) 57.880,54 TL olup, tutarın 5.252,06 TL/57.880,54 TL = % 9,70 olduğu, dolayısıyla davalının menfaat elde ettiği ancak önemli menfaat elde etmediği kanaatiyle, portföy tazminatı hesaplanması yoluna gidildiğinde ise davacı kayıtlarındaki komisyon tutarları ve davalı kayıtlarındaki komisyon tutarlarının farklılık göstermesi nedeniyle 2 alternatifli olarak hesap yapıldığı, davacı kayıtlarındaki komisyon tutarlarına göre denkleştirme tazminatını 81.605,96 TL olarak hesaplandığı ve davacının 6102 sayılı TTK.

122. maddesi gereği talep edebileceği üst sınır tazminat miktarının 57.880,54 TL olarak hesaplandığı, davalı kayıtlarındaki komisyon tutarlarına göre portföy tazminat miktarının 47.808,07 TL olabileceği yönünde görüş ve rapor tanzim edilmiştir.Acentenin portföy tazminatı talep edebilmesi için dört koşulun gerçekleşmesi gerekir: 1-Acentelik sözleşmesinin denkleştirme talep edecek şekilde sona ermiş olması, 2-Acentelik sözleşmesi sona erdikten sonra müvekkilin, acentenin çabasıyla oluşturulan yeni müşteri çevresinden önemli menfaatler elde etmeye devam etmesi,

3-Sözleşmenin sona ermiş olması nedeniyle acentenin, müvekkiline devrettiği yeni müşteri çevresinden gelir elde etme imkanını kaybetmiş olması, 4-Acenteye denkleştirme ödenmesinin hakkaniyete uygun (hakkaniyetin bir gereği) olması ----------Somut olayda; taraflar arasında -----tarihinden itibaren geçerli olmak üzere belirsiz süreli olarak akdedilen sigorta acenteliği sözleşmesinin davalı tarafından davacıya gönderilen --------- yevmiye nolu fesihnamesi ile sözleşmenin feshi düzenleyen 40. maddesi ile TTK'nın 121/1 ilk cümle uyarınca usulüne uygun feshedildiği, feshin TTK nın 121/f.1 maddesi gereği olağan fesih niteliğinde olduğu,

olağan fesih durumunda TTKnın 122 /f.3 ve Sigortacılık Kanunu 23/16.maddeleri uyarınca aranan koşulların gerçekleşmesi halinde acentenin portföy tazminatı istemesinin mümkün olduğu, 5684 sayılı Sigorta Kanunu'nun 23/16. maddesi uyarınca, acentenin portföy tazminatı isteyebilmesi için, sözleşmenin sona ermesi ve bunun acentenin kusuruna dayanmaması, müşteri çevresinin genişletilmesi,

müşteri çevresinin sağlayıcıya devredilmesi ve sağlayıcının bu müşteri çevresinden önemli menfaatler elde etmesi ve hakkaniyetin gerektirmesi koşullarının bir arada olması gerektiği, dosya kapsamında sözleşmenin sona ermesinin acentenin kusuruna dayanmaması koşulunun gerçekleştiği, tarafların incelenen ticari defter ve kayıtlarına göre davacının aracılık ettiği poliçelerin ------ yılları arasındaki 5 yıllık ortalamasının % 9,63- %9,70 prim oranına ulaştığı, prim oranı bakımından davalı sigorta şirketine bırakılan müşteri çevresinin sigorta şirketine önemli menfaat sağlamadığı dikkate alındığında,

portföy tazminatı talebi için 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 23/16.maddesinde aranan bu koşulun (önemli menfaat elde etme koşulunun) gerçekleştiğinin kanıtlanamadığı, portföy tazminatı talebinde ispat yükünün davacıda olup davalının önemli bir menfaat elde ettiğini kanıtlayamadığı, davacıya denkleştirme tazminatı ödenmesinin hakkaniyete uygun olduğunu gösteren dosyada herhangi bir delil olmadığı, portföy tazminatı istenebilmesi için aranan koşulların kümülatif olarak gerçekleşmediği anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.