Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2023/660 K.2025/801

Taraflar arasında görülen davada Ankara 2. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 08/12/2022 Tarih ve 2022/114 E. - 2022/405 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davalı ... tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, müvekkilinin 2021/089634 sayı "...+şekil" ibareli başvuru ve 2021/089630 sayı "... +şekil" ibareli başvurularının, 2022-M-762 sayılı ve 2022-M-3775 sayılı YİDK kararları neticesinde reddolunduğunu, her iki kararın da hatalı olduğunu, ret kararlarının gerekçesinin 5/1-i maddesi olduğunu, müvekkilinin özellikle ... markası ile sektörün bilinen markalarından biri haline geldiğini, müvekkilinin 33. sınıfta yer alan alkollü içecekler ve özellikle rakı emtiasına ilişkin olarak 6 farklı marka ile hali hazırda tescili olduğunu, dava konusu marka başvurularının da bu markaların serisi olduğunu,

“...” markasının uzun yıllardır “rakı” emtiasında kullanıldığını, C2009/007 sayılı RAKI coğrafi işaretin sicil kaydında, müvekkilinin rakı coğrafi işaretini, kullanma hakkına sahip üreticilerden birisi olduğunu ileri sürerek YİDK’nın 2022/M-3775 ve 2022/M-762 sayılı kararlarının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... vekili, müvekkili Kurum kararının usul ve yasaya uygun bulunduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, 6769 s. SMK'nın 5/1-i maddesine göre, “Tescilli coğrafi işaretten oluşan ya da tescilli coğrafi işaret içeren işaretler.”in marka olarak tescil edilmelerinin mümkün bulunmadığı, 6769 s. SMK'nın 34. maddesi ile düzenlendiği üzere, coğrafi işaretin, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünü gösteren işaret olduğu,

öte yandan 35. madde ile de, bahsi geçen tanımlara uygun olmayan adların, ürünlerin öz adı olmuş adların, ürünün gerçek kaynağı konusunda halkı yanıltabilecek olan bitki tür ve çeşitleri, hayvan ırkları veya benzeri adların, kamu düzenine aykırı adların, tescilli veya başvuru yapılmış bir coğrafi işaret ile tamamen veya kısmen eş sesli olan ve tüketiciyi yanıltabilecek adların coğrafi işaret olarak tescil edilemeyeceği, uyuşmazlık konusu markada geçen “RAKI” ibaresinin C2009/007 sayısı ile 15.04.2009 tarihinde coğrafi işaret tescil başvurusuna konusu edildiği,

18.06.2010 tarihinde de Geleneksel Alkollü İçki Sanayicileri Derneği (GİSDER) adına coğrafi işaret olarak tescil edilmiş bir işaret olduğu, 6769 s. SMK’da coğrafi işaretlerin, markalarla ilişkisini düzenleyen 48. maddesi kapsamında “Coğrafi işaretin tescilinden sonra 44. maddede belirtilen biçimlerde veya tescile konu coğrafi işaretle ilgili mal veya hizmetler için kullanılmak üzere yapılan marka başvurusu reddedilir, tescil edilmiş ise dava yoluyla hükümsüz kılınabilir” düzenlemesinin bulunduğu, bu coğrafi işaretin faaliyet alanına giren sektörde ağırlıklı olarak,

esas bir marka yanında coğrafi işaretin yazıldığı ve ürünlerin sunumunun bu şekilde yapıldığının görüldüğü (...

Rakı vb.), bu nedenle, marka başvurusunun, bu şekilde tescil edilmiş coğrafi işaretleri içermesi durumunda 5/1(i) gereğince reddedilmediği, başvurunun yalnızca tescile konu ürüne sınırlanarak ilan edildiği, ancak Kurum tarafından yayınlanan kılavuzda, “marka başvurusunun Rakı ibaresiyle birlikte coğrafi yer adı içermesi durumunda başvurunun reddi gerekecektir” şeklinde bir kritere yer verilmiş olup, bunun temelinde, aynı özelliklerle tüm Türkiye’de üretimi yapılan “Rakı” tescilli coğrafi işareti varken, yer adları ile birlikte yapılan başvuruların,

sanki o yere/bölgeye özel farklı özellikler ihtiva eden “rakı” şeklinde algı yaratabileceği şeklinde bir gerekçe gösterildiği, dolayısıyla somut olay bazında esasen tartışılması gereken hususun da bu olduğu, dava konusu markadaki “...” ibaresinin, İstanbul’un en bilinen ilçelerinden birinin adı olduğu, temel olarak özellikle “rakı” coğrafi işareti bakımımdan, anılan ibarenin olağan şartlarda ayırt ediciliği bulunan başkaca bir ibarenin yanında marka içerisinde kullanılmasının ürünün sunumu gereği olduğu ve böyle bir durumda başvuru kapsamının “rakı coğrafi işaretine uygun rakılar” olarak sınırlanmak suretiyle tescilinin mümkün olduğu,

dava konusu başvuruların, esasen birçok şekil unsuru içerir bir ambalaj görseli şeklinde, görsele hakim “...” ibaresi ve tali nitelikte “rakısı” şeklindeki sözcüklerin kullanımı ile oluşturulmuş markalar oldukları, her iki başvurunun da spesifik olarak “rakı coğrafi işareti özelliklerine uygun rakılar” emtiasını kapsadığı,

“RAKI” ürününe ilişkin C 2009/007 sayılı coğrafi işaret belgesinde yapılan tanımlamalarda, “Karakteristik özelliğini Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yer alan doğal unsurlardan, özellikle Türkiye’de yetişen üzüm, anason ve Türkiye’de uygulanan geleneksel üretim yöntemlerinden alan üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamıyla Türkiye sınırları içinde yapıldığı kendine has, renksiz bir distile alkollü içkidir” şeklinde tanımlandığı,

“rakı” ürününün, bahsi geçen coğrafi işaret kriterlerini sağlayabilmesinde farklı bölgelerden temin edilen üzüm/anason çeşitlerinin varlığından bahsedilmekte olup, esas olan “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yer alan doğal unsurlardan, özellikle Türkiye’de yetişen üzüm, anason ve Türkiye’de uygulanan geleneksel üretim yöntemlerinden” bu alkollü içkinin üretilmesi gerekliliği olduğu,

“rakı” coğrafi işaretinin, coğrafi yer adları ile birlikte tescilinde sanki o yere/bölgeye özel farklı özellikler ihtiva eden “rakı” şeklinde algı yaratabilecek algılar oluşturacağının kabulünün mümkün olmayacağı, ortalama zeka seviyesine sahip bir rakı/alkollü içecek tüketicisinin, işareti bütün olarak algılarken (somut olay bazında ...) zihninde “rakı” coğrafi işareti ile yanılgı yaratır bir algıdan ziyade, olsa olsa anılan bölge bağlarından toplanan üzümlerle üretilen ve esasen coğrafi işaret tanımlamasında belirtildiği gibi karakteristik özelliğini ülkemizde yetişen üzüm, anason ürünlerinden alan bir rakı algısı yaratacak,

tüketici ürünün tescilli coğrafi işaretten farklı bir şekilde üretiminin yapıldığı yönünde bir algıyı edinmeyeceği, kaldı ki alkollü içeceklerin, yasalarımız gereği 18 yaşından büyük tüketiciler tarafından yasal olarak satın alınmasının mümkün olduğu, ilgili tüketicinin dikkat, özen ve bilinç düzeyinin de yüksek olacağı, davacının, tüketici nezdinde “...” ibaresi üzerinde, bir bütün olarak, ticari – iktisadi kaynağa işaret eden bir algıyı, bahsi geçen coğrafi işaretten önce sağladığı,

böyle bir halde YİDK kararında belirtilenin aksine, tüketicinin "..." ibaresini, görsel, işitsel ve kavramsal açıdan tescilli coğrafi işaretin eşdeğeri biçiminde algılamayacağı, ona markasal bir vasıf yükleyeceği, davacının gerçekleştirdiği başvuruda da 33. sınıfta “rakı coğrafi işareti özelliklerine uygun rakılar” emtiasını kapsar şekilde başvuruda bulunarak, C2009/007 sayılı coğrafi işarete uygun üretilmiş rakı ürünlerinin satışını yapacağını esasen taahhüt etmiş olduğu,

dolayısıyla dava konusu markanın tescilinin, coğrafi işaretin varlığına bir zarar verecek sonuçlar doğurmayacağı gibi aksi yönde gerçekleşmesi muhtemelen eylemlere yönelik olarak da SMK kapsamında ilgili düzenlemelerin halihazırda zaten mevcut olduğu, mutlak ret nedenleri açısından önceki markanın varlığının tek başına müktesep hak sağlamadığı gerekçesi ile davanın kabulüne, YİDK'nın 2022/M-762 ve 2022/M-3775 sayılı kararlarının ayrı ayrı iptaline karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı ... vekili istinaf başvuru dilekçesinde, istinafa konu mahkeme kararının aksine SMK madde 5/1-i anlamından verilmiş Kurum kararlarının hukuka uygun bulunduğunu, coğrafi işaret tescilleri genellikle coğrafi yer adı ve tescili konu ürün adından oluşmakta olsa da kısmi olarak yalnızca tescile konu ürün adından tescilli coğrafi işaretlerin de mevcut olduğunu, davaya konu “rakı” coğrafi işaretinin de buna örnek olduğunu, C2009/007 Sayılı “RAKI” 136 tescil numarası ile coğrafi işaret olarak tescilli bulunmakta olup,

bu coğrafi işaretin faaliyet alanına giren sektörde ağırlıklı olarak marka yanında yazılarak kullandığı ve ürünlerin sunumunda kullanıldığını, bu nedenle “Marka tescil başvurusunun inceleme tarihi itibarıyla tescilli olan bir coğrafi işaretin adını içermesi durumunda başvuru, tescili talep edilen tüm mallar ve hizmetler için 5/1(i) gereğince reddedilecektir” ana kuralının istinası olarak,

rakı coğrafi işareti özelliklerine uygun rakılar mal ve hizmetleri bakımından çıkartılarak ilan edilebileceğini, davaya konu markalar bu bakımdan incelendiğinde, başvuru konusu markaların “...” coğrafi yer olarak bilinen bir kelime ibaresi ile tescilli bir coğrafi işaret olan “rakı” ibaresinin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş ibare olup, markaların başvuru kapsamında da marka kılavuzu 2021’de de tescilinin açıkça mümkün olmayacağı ifade edilen 33.sınıftaki “"Rakı" coğrafi işareti özelliklerine uygun rakılar.” mal ve hizmetleri bulunduğunu, bu nedenle Kurum tarafından verilmiş kararların açıkça hukuka uygun olduğunu,

“rakı” tescilli coğrafi işaretinin, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer alan doğal unsurlardan, özellikle Türkiye’de yetişmekte olan üzüm, anasonun geleneksel üretim yöntemleriyle üretiminin, işlenmesinin ve diğer işlemlerinin Türkiye sınırları içerisinde yapılması sayesinde kendine özgü ve herhangi bir rengi bulunmayan bir alkollü içecek olması nedeniyle bu “rakı” ifadesinin başka bir coğrafi yer adıyla birlikte marka başvurusunda yer almasının coğrafi işaretin jenerikleşmesine yol açacağından coğrafi işaretin bir yer adıyla da kullanılmasının mümkün bulunmadığını,

başvuru konusu ibarede yer alan “...” ibaresinin İstanbul’un Avrupa yakasında yer alan maruf bir ilçenin (coğrafi yerin) adı olup bu tarz bir kullanım da başvuru konusu işareti, tüketici gözünde "... ilçesine/coğrafi alanına ait farklı özelliklerdeki rakı" biçiminde bir algısı yaratmasına sebebiyet verebileceğini, böyle bir bu durum da ülkesel çapta korunan tescilli bir coğrafi işaret olan ve Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yer alan doğal unsurlardan, özellikle Türkiye'de yetişen üzüm, anason kullanılarak ve Türkiye’de uygulanan geleneksel üretim yöntemleriyle üretimi,

işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamıyla Türkiye sınırları içinde yapıldığı kendine has, renksiz bir distile alkollü içki olan “rakı” coğrafi işaretinin jenerikleşmesi riskini ortaya çıkararak coğrafi işaretten kaynaklanan hakları ihlal edebileceğini, coğrafi yer adıyla yapılan bir başvurunun, tüketici gözünde, coğrafi yerlere ait farklı özelliklerdeki rakı, şeklinde bir algıya sebebiyet verebileceğini ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, YİDK kararının iptali istemine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, 6769 s. SMK'nın 5/1-i maddesine göre, “Tescilli coğrafi işaretten oluşan ya da tescilli coğrafi işaret içeren işaretler.”in marka olarak tescil edilmelerinin mümkün bulunmadığı, “RAKI” ibaresinin C2009/007 sayısı ile 15.04.2009 tarihinde coğrafi işaret tescil başvurusuna konusu edildiği, 18.06.2010 tarihinde de coğrafi işaret olarak tescil edilmiş bir işaret olduğu,

ancak dosya kapsamında belirlendiği üzere bu coğrafi işaretin faaliyet alanına giren sektörde ağırlıklı olarak, esas bir marka yanında coğrafi işaretin yazıldığı ve ürünlerin sunumunun bu şekilde yapıldığı (... vb.), “rakı” coğrafi işareti bakımımdan, anılan ibarenin olağan şartlarda ayırt ediciliği bulunan başkaca bir ibarenin yanında marka içerisinde kullanılmasının ürünün sunumu gereği olduğu, başvuru kapsamının “rakı coğrafi işaretine uygun rakılar” olarak sınırlanması suretiyle tescilinin mümkün bulunduğu, “rakı” ürünü için herhangi bir coğrafi bölgeye özgülenmiş bir aidiyetten bahsedilmediği,

diğer yandan alkollü içeceklerin tüketicilerinin bilinçli olduğu, tüketicinin "..." ibaresini, görsel, işitsel ve kavramsal açıdan tescilli coğrafi işaretin eşdeğeri biçiminde algılamayacağı, ona markasal bir vasıf yükleyeceği, başvuru kapsamında yapılan emtia sınırlandırması da gözetildiğinde, 6769 s. SMK 5/1-i maddesi şartlarının oluşmadığı anlaşılmakla, davalı vekilinin istinaf başvurusunun esas yönünden reddine dair hüküm kurmak gerekmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 15/05/2025

Başkan

Üye

Üye

Katip

Bu belge 5070 sayılı Yasa hükümlerine göre elektronik olarak imzalanmıştır.