Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2025/1571 K.2025/1492

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; iş ortaklığının muhasebe kayıtlarının tutulduğu birimlerinde 02.12.2024 tarihinde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle bazı bilgisayar ve içeriği donanımın zarar gördüğünü, arızanın meydana geldiği donanım arasında iş ortaklıklarının muhasebe kayıtlarının yer aldığı hard diskin de bulunduğunu, arızalanan hard disk içeriği verilerin kurtarılamadığını, iş ortaklıklarının 2023 yılı 10, 11,

12 dönemlerine ait veriler mücbir sebep neticesinde zayi olduğundan ilgili dönem e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının verilmesi için Gelir İdaresi Başkanlığına başvurulduğunu, dava açma süresi içinde cevap verilmediğini, genel uygulama olarak zayi belgesi olmaksızın ikincil kopyaların GİB tarafından Elektronik Defter Genel Tebliğinin 7.1. maddesi gerekçe gösterilerek verilmediğini belirterek iş ortaklıklarının 2023 yılı 10, 11, 12 dönemlerine ait e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarına ilişkin zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, talep eden tacir olup ticari defter ve kayıtlarının korunmasında özen yükümlülüğünün bulunduğu, zayi belgesi verilmesine ilişkin hallerin TTK'nun 82/7 maddesinde tahdidi olarak sayıldığı, tacirin bu maddeden yararlanabilmesi için somut olayın özelliği de gözetilerek hem defterlerin korunması amacıyla gerekli dikkat ve özenin gösterilmiş olması hem de ziyaa uğramanın onun iradesinin dışında meydana gelmiş olması gerektiği, hükme esas alınan bilirkişi raporunda talep edenin işyerinde yapılan incelemede talep edenin işyerine ait 2023 yılı 10, 11, 12 dönemine ait berat belgeleri, defteri kebir,

yevmiye defteri gibi bilgilerin yedeklerinin harici harddisk, farklı biri bilgisayar, flaş bellek gibi farklı bir fiziki saklama ortamında yedeğinin bulunmadığı, saklanmadığının belirtildiği, talep edenin herhangi bir entegratör firmadan saklama - yedekleme hizmeti almadığı, ispata yeterli bilgi ve belge sunulmadığı, gerekli özenin gösterilmediği, idari yargıda bir davanın açılmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin 2023/10,11,12 dönemlerine ait e-defter dosyaları ile bunlara ait berat dosyalarının 02/12/2024 tarihinde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle hasar görmesi neticesinde, söz konusu teknik durum hakkında veri kurtarma hizmeti sağlayan ... Sistemleri Ltd.

Şti.'ne başvurulduğunu, ancak bu kurumca 06/12/2024 tarihinde düzenlenen veri kurtarma ve hasar tespit tutanağı ile verilerin bir daha erişilmesinin mümkün olmadığının tespit edildiğini, müvekkilinin dava konusu e-defterlerin zayi olduğunu öğrendiğini, dava konusu yevmiye ve defteri kebir defter türleri e-defter olup, elektronik defterler yönünden tebliğinin mevcut olduğunu, tebliğ hükümlerine göre tevsik edici bilgi ve belgeler ile ticaret mahkemelerinde zayi davası açılacağının düzenlendiğini, basiretli tacir hükümleri gereğince müvekkilinin yedekleme yapması gerektiği gerekçesine katılmadıklarını, zira tebliğ hükümlerinin açık olup,

dar yorum getirilmemesi, sıkı şartların aranmaması gerektiğini, aksi halin kabulünün tebliğ hükümleri ile ulaşılmak istenen amaçların dışına çıkılması anlamı taşıyacağını, 2020/ocak ayı ve müteakip dönemler e-defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının halihazırda sadece başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilmekte olup ikincil kopyaların saklanması hususunda özel entegratörlere yetki verilmediğini, bu durumun mükelleflerin asıl e-defter ve berat dosyalarını muhafaza ve ibraz ödevlerini ortadan kaldırmadığını, ilgili dönemler yönünden müvekkiline GİB tarafından entegratör firmalarda yedekleme hizmetinin verilmediğini,

mahkemenin müvekkilinin fiziki saklama ortamında yedeğinin bulunmadığı ve saklanmadığının belirtildiği davacı firmanın herhangi bir entegratör firmadan saklama - yedekleme hizmeti almadığı gerekçelerinin soyut kaldığını, e-defter uygulaması yakın tarihli bir uygulama olup, hem mükelleflerin hem de mahkemelerin nasıl bir yol izleyeceği yönünde hala tereddütlerin bulunduğunu, Başkanlığın ikincil kopyalar uhdesinde bulunduğu sürece bunları mükellef ile paylaşmama yönünde bir takdir yetkisi bulunmadığını, dava konusu harddiskte yalnızca işbu davadaki müvekkili iş ortaklığı bulunmamakta olup,

dava dilekçesine ekli veri kurtarma tutanağında da görüleceği üzere birden fazla grup şirket, adi ortaklık ve iş ortaklığı bulunduğunu, hepsi ayrı tüzel kişilik ile temsil edildiğinden birden fazla mahkemelerde dava açıldığını, açılan davalardan ilk bilirkişi raporu alınan ve karara çıkan dosyada davanın kabulüne karar verildiğini, maddi olayın birebir aynı olduğu emsal kararlar da dikkate alınarak,

HMK'nun 303. maddesi ve içtihatlarla sabit olduğu üzere aynı fiili ve hukuki zemine dayalı dosyalarda verilen kesinleşmiş kararlar emsal teşkil edeceğinden, aynı fiili ve hukuki zemine dayanan uyuşmazlıklara ilişkin yargılamalarda birlik ve istikrarın sağlanmasının hukuk güvenliğinin evrensel ilkesi olduğundan verilen karara katılmalarının mümkün olmadığını, zayi kararı verilmesi halinde sıfırdan bir defter düzenlemesi yapılmasının mümkün bulunmadığını, zayi kararı ile e-defterlerde tahrifat yapılabilmesi olanağının bulunmadığını, işbu davanın müvekkili yönünden hem bir hak hem de bir vergisel ödev niteliğinde olduğunu,

müvekkili iş ortaklığının dava konusu 10/2023, 11/2023, 12/2023 dönemlerine ait e-defterleri (yevmiye ve defter-i kebir e-defterleri) her ne kadar zayi olmuşsa da, ikincil kopyaları ve onaylı beratların GİB uhdesinde olduğunu, müvekkilinin dava konusu zayi olan e-defterlerini usulüne ve mevzuata uygun tuttuğunu, zamanında Gelir İdaresi Başkanlığı'na bildirdiğini, zayi kararı verilmesi halinde ilgili dönemler yönünden yeniden yüklenecek defterlerde değişiklik yapılabilmesinin mümkün olmadığını, temin edilecek zayi belgesi ile en baştan beyan düzenlemesi yapılmayacak olup, belge gizleme, saklama,

incelemeden kaçırma vb. ihtimallerin söz konusu olmadığını, ortada emsal kararlar olduğunu, müvekkili iş ortaklığın zayi talepli davasının reddedilmesi halinde, müvekkilinin hukuki çözümsüzlüğe sürükleneceğini, dava yolu ile zamanında hak arayışına girdiği halde, ret kararı sebebi ile ileride vergi dairesi tarafından işbu davadaki dönemler yönünden defter belge ibraz etmeme suçunun isnat edilebilir hale geleceğini, diğer resen tarhlar ve vergi ziyaı cezaları tüzel kişiliği şahsına tahakkuk ettirileceğini,

halbuki müvekkilinin öğrendiği tarihinden itibaren 15 gün içinde haklı davasını ikame ettiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, talebin kabulüne karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Veri kurtarma ve hasar tespit tutanağı, talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Ek Hizmet Binasına sunulan bila tarihli yazı sureti, Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2024/860 Esas 2025/636 Karar sayılı karar sureti, iç yazışma tutanağı, Ankara Defterdarlığı müzekkere cevabı, vergi inceleme raporları, Ankara Vergi Kaçakçılığı-1 Denetim Başkanlığı ve Ankara Vergi Kaçakçılığı-2 Denetim Başkanlığı müzekkere cevabı, yargılama aşamasında mali müşavir ve bilgisayar mühendisi bilirkişi heyetinden alınan 16/05/2025 tarihli kök, 21/07/2025 tarihli ek rapor dosya içerisinde yer almaktadır.

Talep eden muhasebe kayıtlarının tutulduğu birimde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle bazı bilgisayar ve içeriği donanımın zarar gördüğünü, arızanın meydana geldiği donanım arasında şirket muhasebe kayıtlarının yer aldığı hard diskinde bulunduğunu, şirketin 2023/10,11,12 dönemlerine ait e-defter ve beratlarının zayi olduğunu iddia etmiştir.

Veri kurtarma ve hasar tespit tutanağında, talep edenin hard diski üzerinde inceleme yapıldığı, ani ve sürekli elektrik kesintilerinden, voltaj düşüklüğü ve yüksekliği nedeniyle elektronik ve/veya hareketli sistemlerin mekanik arızalanması nedeniyle diskin arızalandığı, yapılan incelemelerde disk yüzeyindeki hasar nedeniyle verilere erişilmesinin mümkün olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.

Talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Ek Hizmet Binasına hitaben hazırlanan bila tarihli yazılı başvuru dilekçesinde, 02/12/2024 tarihinde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle bazı bilgisayar ve içeriği donanımının zarar gördüğü, arızanın meydana geldiği donanım arasında şirketin muhasebe kayıtlarının yer aldığı hard diskinde bulunduğu, 2023/Ekim, Kasım, Aralık, 2021/Ekim, Kasım, Aralık dönemlerine ait verilerin mücbir sebep neticesi zayi olduğundan ilgili dönem e-defter dosyalarıyla bunlara ilişkin berat dosyalarının uhdelerinde bulunan ikincil kopyalarının taraflarına verilmesi talep edilmiştir.

Talep eden şirketin 03/12/2024 tarihli iç yazışma tutanağında, 02/12/2024 tarihinde şirkette elektrik kesintisi akabinde voltaj dalgalanmalarının meydana geldiği, anılan sorunun kesintiye bağlı voltaj dalgalanmalarından kaynaklandığının görüldüğü, anılan arızadan kaynaklı olarak 4 adet bilgisayar ve bunlara bağlı donanımın zarar gördüğü belirtilmiştir.

Talep dilekçesinde talep eden olarak ... Yapı A.Ş. ismi yazılarak zayi belgesi verilmesi talep edilen defterlerin ... Yapı A.Ş. - ... Mad. ve Yapı San. Tic. A.Ş. İş Ortaklığına ait olduğu belirtilmiştir. Yargılama aşamasında mahkemece 05/03/2025 tarihli ara karar ile talep eden vekiline adi ortaklığı oluşturan şirketin vekaletini sunmak veya muvafakatini sunmak için süre verilmesi üzerine ... Mad. ve Yapı San. Tic. A.Ş. yetkilisi tarafından dosyaya sunulan 07/03/2025 tarihli yazılı beyan dilekçesiyle diğer talep eden şirket tarafından adi ortaklığı oluşturan şirketler adına açılan zayi davasına muvafakat ettiği bildirilmiştir.

Talep eden vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep edenler tarafından talep edenler iş ortaklığının e-defterlerinin tutulduğu bilgisayarının hard diskindeki sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2023 yılı e-defterlerin ve bunlara ilişkin berat dosyalarının zayi olduğunu belirterek Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yazılı başvuruda bulunmak suretiyle GİB uhdesinde bulunan e-defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının taraflarına verilmesi talep edilmiştir. Bu başvuru üzerine GİB tarafından yazılı bir cevap verilmediği talep dilekçesinde belirtilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu 2023 yılı Ekim, Kasım, Aralık dönemlerine ait e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılarak bu başvuruya karşı tüm yasal yollar tüketilmiş durumda değildir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin (2023/Ekim, Kasım, Aralık) bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan - Üye - Üye - Zabıt Katibi -