Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2022/704 K.2025/505

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, müvekkilinin davalı ... Şti. ile ticari ilişki içinde olduğunu, bu kapsamda kendisine mal karşılığı çek verdiğini ancak malların teslim edilmediği gibi çeklerin diğer davalı ...'e verildiğini, anılan çeklerin karşılıksız kaldığını öne sürmüş bu çeklerden borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı ... Şti. davaya cevap vermemiştir. Davalı ...A.Ş. vekili, yapılan faktoring işleminin usulüne uygun olduğunu, müvekkilinin çeki fatura karşılığı bir mala dayandığını teyit ettikten sonra aldığını belirtmiş davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece "...Kambiyo senetleri illetten mücerret senetler olup, temelinde bir hukuki ilişki olması gerekmediği gibi, tarafların bu senetlere dayanarak hak iddia edebilmeleri için temelde var olan bir ilişkiyi ve bu ilişkinin ifa edildiğini ispat etme külfetleri yoktur. Kambiyo senetleri kurucu kıymetli evrak olmakla bizatihi kendisi borç doğurucu bir belgedir.

Bunun aksini iddia eden tarafın iddiasını yazılı delil ile ispatlaması veya bu hususun senet metninden anlaşılması gerekir. Diğer bir değişle kambiyo senedinin bir hukuki ilişki kapsamında verildiğini iddia eden ve bu hukuki ilişkiye yönelik edimlerin yerine getirilmediğini iddia edenin bu iddiasını yazılı delil ile ispatlaması gerekir. Diğer taraftan kambiyo senetleri düzgün bir ciro silsilesi ile bir... işlemine de konu olabilir.

Fakat burada ayırıcı husus normal bir cirodan farklı olarak faktoring şirketinin kambiyo senedini ancak dayanağı bir faturanın olması halinde iktisap edebileceğidir.

Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde davacı her ne kadar bu çeklerin satım sözleşmesi kapsamında verildiğini ve malların teslim edilmediğini iddia etmiş ise de davaya konu çekler üzerinde buna ilişkin bir ibare olmadığı gibi, bu konuda tarafların imzasını taşıyan ve dava konusu çeklere atıf yapan bir sözleşme de sunulmuş değildir. Bu halde davacının kambiyo senedinin mücerretliğini ortadan kaldırıp asıl ilişkiye ilişkin defilerini ileri sürmesini sağlayacak bir ispat faaliyetinin olmadığı anlaşılmaktadır. Gerek alınan ba - bs formları gerekse davalı faktoring şirketinin sunmuş olduğu fatura da dikkate alındığında faktoring işleminin de usulüne uygun olduğu anlaşılmakla davacı tarafından ispatlanamayan davanın reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin dava konusu çeki keşide ederek davalılardan ... Ltd. Şti.'ne verdiğini, davalı .... Ltd. Şti.'nin de dava konusu çeki cirolayarak diğer davalı...A.Ş.'ye verdiğini ancak müvekkilinin çeki keşide ederek verdiği..... Tic. Ltd.

Şti. tarafından müvekkiline bu çek karşılığında vermesi gereken malın verilmediğini, bu sebeple de çekin bedelsiz kaldığını, müvekkilinin dava konusu çeke ilişkin olarak davalılara bir borcu bulunmadığını, ticari defter ve kayıtlar da incelendiğinde bu durumun ortaya çıkacağını ancak yerel mahkemenin ticari defter ve kayıt deliline dayanmış olmalarına rağmen bu delili incelemeden eksik araştırma neticesinde karar verdiğini,

mahkemenin gerekçeli kararında davalı ...'in sunmuş olduğu fatura ile dosyadaki ba-bs formları dikkate alındığında şeklinde gerekçe yazıldığını ancak ba - bs formlarında davalı faktoringin sunmuş olduğu faturanın bulunmadığını ayrıca faktoring tarafından sunulan fatura ve muhteviyatının müvekkiline hiç ulaşmadığını, burada yerel mahkeme tarafından öncelikle ticari defter ve belgeler incelenmesi gerekirken bu belgelerin hiç incelenmediğini, Ba- Bs formlarında bu fatura bulunmamasına rağmen varmış gibi değerlendirme yapıldığını, öncelikle her iki tarafın da tacir olduğunu,

bu sebeple tarafların ticari defter ve kayıtlarının da incelenmesinin zorunlu olduğunu, taraflarınca ticari defter ve kayıt deliline dayanılmış olmasına rağmen, mahkemenin bu delillerini hiç incelemeden eksik inceleme yaparak karar vermesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, Faktoring Şirketlerinin Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkındaki Yönetmeliğin 1. maddesinde, faktoring işlemlerine esas alınacak temlik konusu alacakların "faturaya veya mal veya hizmet satışından doğmuş olduğunu tevsik eden diğer belgelere dayalı bulunması" 8. maddenin ( d ) bendinde ise,

"kambiyo senetlerine dayalı olsa bile fatura veya alacağın bir mal veya hizmet satışından doğmuş olduğunu tevsik eden benzeri belgelerle ilişkilendirilmeyen alacakları satın alamayacakları" ifade edildiğini, buna göre davalılar arasındaki ilişki temlik ilişkisi olduğundan borçlu davacının temlik edene karşı haiz olduğu bütün defi ve itirazların temellük edene (... şirketine ) karşı ileri sürme imkanına sahip olduğunu, yerel mahkeme kararında davalı faktoringin fatura sunmuş olduğunu belirttiği ancak müvekkilden habersiz şekilde diğer davalı Baha Hırdavatın fatura kesip daha sonra iptal edip etmediği,

faturanın gerçek olup olmadığı hususlarının hiç araştırılmadığını ayrıca yine faturaya konu malların teslim edilip edilmediği, irsaliye veya teslim fişi olup olmadığının araştırılmadığını, tarafların tacir olup, ayrıca delil olarak da dayandıkları ticari defter ve belgelerin incelenmesi gerektiğini istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Dava, çekten dolayı borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir. Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır. HMK'nın 222/1 ve TTK'nın 83/1. maddesine göre, mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir.

Somut olayda, davacı tarafça ticari defterlere dayanıldığı gibi davacı, ticari defterlere dayanmasa bile TTK ve HMK nın belirtilen hükümleri uyarınca mahkemenin ticari defterleri resen inceleme hakkının bulunduğu, bu nedenle tarafların ticari defterleri de celbedilerek incelenmesi ve öncelikle davacının lehtara karşı dava konusu çek nedeniyle borçlu olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

Ayrıca davalı faktoring şirketinin de çeki alırken davacı ile keşideci arasındaki ticari ilişkiyi ve faturaları isteyip çek ile karşılaştırıp tevsik edici belgelerin bulunması halinde çeki alması gerekmekte olup, aksi halde faktoring şirketinin meşru hamil olamayacağı göz önüne alınmalıdır (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 13/06/2022 tarih, 2022/3196 Esas ve 2022/4717 Karar sayılı ilamı).

Belirtilen şekilde inceleme yapılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve yetersiz gerekçeyle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Sonuç olarak, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...