Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2023/743 K.2024/1504

Taraflar arasında görülen davada yerel mahkemece verilen karar davacı vekilince istinaf edilmekle, dosyadaki tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin .... ve ..... tarihlerinde .. ülkesinde faaliyet gösteren .. şirketine gönderilmek üzere, ithalat işlemi dahilinde, iki adet para transfer işlemi için davalı bankaya başvuruda bulunduğunu, ...arihli olan . euro, .. tarihli olan .... euro tutarındaki işlemlerin, davacı tarafından davalı bankaya işlemin ithalat işlemi olduğu bilgilendirmesi yapılarak ödemelerin yapıldığını, fakat buna rağmen davalı bankanın .... tarihli işlemde herhangi bir para transferi gibi işlem girişi yapıp talep formları aldığını,

hatasını fark eden bankanın ....tarihli işlemde tutumunu değiştirip ithalat talep formu alarak işlemleri tesis ettiğini, davalı bankanın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak işlemi ithalat dahilindeki transfer işlemlerine uygun şekilde yapmaması neticesinde söz konusu işlemlerle transfer edilen paranın kötü niyetli kişilerce çekildiğini, davalının işlem girişi yaparken basiretli davranmaması, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareket ederek, şirket unvan ve bilgilerini gereği gibi girmemesi,

dolayısıyla gerek muhabir bankaya gerekse alıcı bankaya kontrol ve olayda olduğu gibi dolandırıcılık durumunda bilgileri kontrol edebilme şansı vermediğini, bloke hususundaki taleplerine rağmen hiçbir işlem yapılmadığını, . . . .. gönderilmek üzere olayın hali hazırda bir dolandırıcılık olduğunu, davacının teminat mektubu sunmayacağı, dolandırıcı .. hesaptaki bakiyenin davacıya ödenmesi gerektiği yönündeki talebin . .. ibraz edilmek üzere davalı bankaya sunulduğunu, . . tarafından davacının talebinin haklı bulunduğu ve hesaptaki bakiye olan .. euro'nun... tarihinde davacının hesabına yatırıldığını,

davalı banka tarafından işlemin yapılabilmesi ve .. hesaptaki paranın kendilerini ödenmesi için işlemin iki katı süresiz ve kati teminat verilmesi zorunluluğu olduğu yönündeki beyan ve talebin haksız olduğunu iddia etmiş olup, .. Euronun hakların doğum tarihinden itibaren işleyecek mevduata uygulanan en yüksek faizi ile davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili, uyuşamazlığa konu olayın yurt dışı döviz transfer işlemi olduğunu, bankacılık uygulamalarında yurt dışı döviz transfer işlemlerinin ağırlı olarak .. sistemi ile yapıldığını, .. in uluslararası para transferlerinde ödemenin yapılacağı bankayı tanımlamak için kullanılan harf ve rakamlardan oluşabilen bir kombinasyon olduğunu, ..kodlarının, para transferi sürecinde güvenliği sağlarken, aynı zamanda paranın hangi bankadan, hangi bankaya gönderildiğine dair bir kanıt teşkil ettiğini, ödemeyi alacak bankanın para hesaba geçmeden ödemeyi .. bilgileri ile kontrol etme imkanın bulunduğunu,

.. transfer yönteminde para gönderen tarafından, alıcı bilgisi, alıcı banka swift kodu, alacı banka adı, şehir bilgisi, alıcı hesap no ya da .. bilgilerinin sağlanması gerektiğini, bu bilgelerin başta iban olmak üzere, para transferlerinin yanlış hesap numarası ile yapılmasını önlemek saikiyle geliştirilmiş bir hesap numarası standardı olduğunu, dava konusu iki transferin davacı firmanın talebiyle, firma imza ve kaşeli ithalat talep formu ve antetli fatura belgesi ile yapıldığını, ihracatçının unvanının talep formu ve faturada ..olarak geçtiğini, .. mesajının ... açıklama kısmında bilgi için fatura numarasının yazıldığını,

her iki işleminde ithalat talep formu kapsamında gerçekleştiğini, davacının karşı bankanın gelen ödemeyi fatura kontrolü ile yaptığı iddiasının varsayımdan ibaret olduğunu, bankaların karşı banka .. doğruluğunu, sorgulama yükümlülüğünün bulunmadığını, kaldı ki söz konusu işlemlerde hesap bilgisinin yanlışlığı, unvan bilgisi yanlışlığının olmadığını, .. tarihinde dolandırıcılık işlemi olduğunun müvekkil banca bildirildiğini beyanla davanın reddini dilemiştir.

DAİREMİZİN KALDIRMA KARARI

Mahkemece, ......tarihli kararıyla davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı tarafından istinaf edilmiş olup, Dairemizin...tarihli kararıyla; yargılama sırasında, dava konusunun değerinin dava dilekçesinde bildirilenden daha fazla olduğu anlaşılır veya mahkemece tespit edilirse, yalnız o oturum için davaya devam edilerek ondan sonraki oturuma kadar noksan değer üzerinden harç tamamlanmadan davaya devam olunamayacağı, peşin harç ve ilamın tamamlanmamasının müeyyidesinin ise dosyanın işlemden kaldırılması olduğu,

harç hususu kamu düzenine ilişkin olup, mahkemece resen dikkate alınması gerektiği gibi istinaf incelenmesinde de resen dikkate alınacağı, davacının açtığı tazminat davasında; dava açılışında alınması gereken ..

TL başvurma harcının alınmadığı anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf başvurusunun münhasıran harç sebebiyle kabulü ile mahkeme kararının esası incelenmeksizin kaldırılarak bahsedilen şekilde işlem yapıldıktan sonra bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine iadesine karar verilmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Yeniden yapılan yargılama neticesinde mahkemece; uyuşmazlığın havale sözleşmesinden kaynaklı gönderici bankanın gönderenin talimatlarına aykırı davrandığı iddiası ile muhatap bankanın 3. kişilere yaptığı ödeme nedeniyle uğranılan zarardan kaynaklı tazminat davası olduğu, olayın...... euro değerindeki döviz transfer işlemi ile ilgili olduğu, yaptırılan heyet bilirkişi incelemeleri neticesinde dosyaya sunulan deliller ve mevzuat hükümleri kapsamında davacının davalı bankaya ithalat talep formunu sunduğu, bu formda alıcı banka, alıcı firma, .. kodu, alıcı iban, peşinat, ürünün sevk edileceği ülke ve düzenleme tarihinin belirtildiği,

ithalat talep formunda fatura no belirtilmemiş ise de dosyaya sunulan.. adet faturaya ilişkin peşinat toplam tutarının ithalat talep formu ile uyuştuğunun anlaşıldığı, ayrıcı fatura açıklamasında yer alan banka adı, iban ve .. kodları gibi bilgilerde formdaki bilgiler ile uyuştuğu, dava değeri olan miktarın alıcı tarafa davacının talimatları doğrultusunda fatura açıklama bölümünde ve ithalat talep formunda yer alan ödeme şartları referans alındığından gönderilen miktarın dava değeri olan miktar ile uyuştuğu,

transferi gerçekleşen paranın bankaya ulaştığı andan itibaren alıcı tarafın ilgili transfere ulaşma imkanını kısıtlayan ulusal ya da uluslararası bir düzenleme bulunmadığı, ithalatçı konumundaki davacının gönderenin bu peşin gönderiminin kalan fatura tutarının .. mukabili ödeme- yöntemi ile düzenlendiği buna göre ihracatçı firmanın bankasına ödemenin gerçekleşmesine takiben, belgelerin ithalatçıya teslimini öngören bir ödeme şekli olduğu, bu sayede ithalatçının teslim aldığı ödeme belgeleri ile ürününü gümrükten teslim alabildiği,

dava konusu .. euroluk peşinat ödemesinin karşı banka tarafından alıcı tarafa fatura ibrazı ile yapılabileceğine dair ne taraflar arasında bir sözleşmenin bulunduğu, ne de uluslararası bu durumu ön gören bir mevzuatın bulunduğu anlaşılmış, .. yöntemi ile gönderilen parada alıcı bankanın ilgili kodu kontrol ile para ödemesini gerçekleştirebileceği, bu yöntemde bankaların faturadaki bilgiler ile ithalatçı talep formundaki bilgileri karşılaştırma yükümlülüğüne ilişkin özel bir düzenleme bulunmadığı,

yine mevzuata göre davacının iddiasında olan "normal havale" "ihracat için havale" gibi ayrımların neye göre tasniflendirildiğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, havalenin niteliğini belirleyen gönderme yöntemleri olduğu, somut olaydaki swift yönteminin uygulanması ve bu yöntemin gereklerinin davalı banka tarafından yerine getirildiği,

dolandırıcılığa ilişkin zararların gönderici bankanın değil belki alıcı bankanın yerel ve uluslararası mevzuatın gereklerinin yerine getirilmemesi nedeniyle ve yahut sözleşme dışı ... kişinin kötüniyetli ve suç içeren yöntemleri ile sorumlu olabileceği ancak somut olayda davalı bankaya atfedilebilecek bir kusurun bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, ithalat bedeli ödemesi, vesaik mukabili vb. uluslararası işlem prosedürleri; müvekkil firma gibi dünyanın her yerinden ticaret yapan banka müşterilerinin işlem ve para güvenliğinin sağlanması için var olduğunu, davalı banka gibi kurumların somut olayda olduğu gibi prosedürleri eksik ve/veya yanlış işletmesi müvekkilin ve müvekkil gibi binlerce firmanın işlem güvenliğini ortadan kaldırdığını, büyük mağduriyetlere yol açtığını, yapılan harici araştırmaya göre bankalarca kontrol belgeleri istenmekte olup sadece taraf bilgilerinin uyuşması ödemeyi almak için yeterli olmadığını,

bu anlamda genel uygulamayı anlayabilmek için .. hizmet veren bankalara bilgi edinmek amaçlı olarak ithalat talep formu doğrultusunda gönderilen ve alınan ödemelerin teslimi için hangi belgelerin bankalarca talep edildiğinin sorulmasını sayın mahkemeden talep etmemize rağmen talebin değerlendirilmediğini, raporda yalnızca davalı ...

Bankasının faturayı kontrol yükümlülüğü olup olmadığı hakkında tespitte bulunduğunu, davalının faturayı kontrol yükümlülüğü olmadığını, davalının tek icrai veya ihmali fiili bununla sınırlı olmamasının yanı sıra raporda davalının yanlış yönlendirmeden, dolandırıcılık mağduru müvekkilin içinde bulunduğu duruma rağmen şart olmamasına karşın teminat mektubu satmaya çalışmasının açıkça irade beyanını ortaya koymamlarına karşın haksız ve dayanaksız olarak teminat mektubu satın almayı kabul etmediği için beyanı .. . göndermeyi reddetmesi gibi fiilleri ve diğer icrai ve ihmali uygulamalarından hiç söz dahi edilmediğini,

bu konularda hiç bir değerlendirme yapılmadığını belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava hukuki niteliği itibariyle, davacı yanca vesaik mukabili yapılan ihracatta tevdi bankası olarak görev yapan davalı bankanın özen yükümlüğüne aykırı davranarak davacıyı zarara uğrattığı iddiasına dayalı tazminat istemine ilişkindir.

Dairemizce inceleme, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf edenin sıfatı, ileri sürülen istinaf nedenleri ve kamu düzeni gözetilerek yapılmıştır.

Belge karşılığı ödeme veya .. hukuku uygulamasındaki adı ile “vesaik mukabili ödeme ...” terim anlamı itibari ile bankanın ithalatçıdan mal bedelini tahsil etmesi ya da gelecek bir tarihte tahsil etmek üzere vadeli bir poliçe düzenlemesi karşılığında, ihracatçı tarafından kendisine verilmiş (tevdi edilmiş) olan belgeleri, malları gümrükten çekebilmesi için ithalatçıya vermesidir. Ancak .. “vesaik mukabili ödeme/belge karşılığı ödeme” ifadesi, işlemi tam olarak açıklamaya yeterli olmadığı gibi; kavram zıt çağrışımlara neden olduğu için haklı olarak eleştirilmiştir. Çünkü burada banka tarafından yapılan işlem, “tahsil işlemi”dir. Yoksa bu ödeme yönteminde akreditifte olduğu gibi, banka kendisine ibraz edilen belgeler karşılığında para ödememektedir...

Vesaik mukabili ödeme türünde işlemler, ihracatçının ithalatçı ile kurduğu temel ilişki uyarınca malları ithalatçının ülkesine sevk etmesi ve mallara ilişkin ticari ve/veya mali vesaiki alıcıya ulaştırılmak üzere gönderi bankasına vermesi ile başlar. Daha sonra gönderi bankası kendisine tevdi edilen vesaiki açık ve net bir tahsil talimatı ekinde doğrudan veya bir muhabir banka aracılığı ile tahsil bankasına yollar. Vesaiki alan tahsil bankası, keyfiyeti alıcıya ihbar eder.

İthalatçı vesaiki ya ödeme ya da poliçeyi kabul karşılığında bankadan teslim alır ve bu vesaik ile malları gümrükten çeker. Tahsil edilen miktardan, komisyon ve masrafların düşülmesinin ardından, kalan bedel önce gönderi bankasına, son olarak da ihracatçıya ulaştırılır.

Vesaik mukabili ödeme alıcı açısından ödemeyi yapmadan malı teslim alamaması nedeniyle malın siparişine uygun çıkmama riski vardır. .. sayılı .. göre, vesaik mukabili ödemede görev alan bankaların, iyiniyetli davranma ve gereken özeni göstermek dışında ne belgelerin detaylı incelenmesi ne de ödemeye ilişkin herhangi bir taahhüt ve sorumluluğu bulunmaz.

Bankaların belgelerin ibrazı ve bedelin alınması konusundaki sorumluluğunu düzenleyen .. sayılı ..’de bankaların sorumluluğu, son derece hafifletilmiş; onların lehine sınırlandırılmıştır. Bununla birlikte elbette bankacılık, imtiyaz suretiyle yürütülen ve ancak ruhsat alan, belirli şartları yerine getiren kuruluşlarca yapılan bir faaliyettir.

Bankalara duyulan özel güven, onların sorumluluğunun sınırlandırılmasını değil; aksine basiretli bir tacirden beklenen en üst düzey özeni göstermelerini gerektirmektedir...

Somut olayda esas uyuşmazlığa konu olan.... Euro değerinde döviz transfer işlemi açısından yapılan tetkikte; davacı firma kaşesi ile davalı bankaya ibraz edilen ithalat talep formunda alıcı banka....., alıcı . ..., peşinat bedeli olarak. .. Euro (fatura no belirtilmemiştir), ürünün sevk edileceği ülke İspanya olarak ... tarihinde talimat verildiği anlaşılmaktadır. Uyuşmazlık konusu .... numaralı ..... açıklamalı, toplam tutarı .. olarak düzenlendiği görülmektedir.

Davacının, döviz transfer işlemine ilişkilendirdiği faturaların....numaralarını ithalat talep formunda belirtmediği tespit edilmişse de iki faturanın peşinat tutar toplamı ile ithalat talep formunda belirtilen tutar birbiriyle uyuşmaktadır. Fatura açıklama kısmında yer alan alıcı banka adı, . ve .. kodları, ithalat talep formundaki bilgiler ile örtüşmektedir.

İhtilafa konu .... numaralı faturanın .....peşin ödemeli kısımları alıcı tarafa davacı talimatları doğrultusunda gönderilmiştir. Davacının talimatları doğrultusunda ........ peşin ödemeli gönderilen tutarın toplamı .... Euro olduğu sabittir.

Yukarıda da belirtildiği üzere ..... İthalatçı firmanın bankasının ihracat bedelini, ihracatçı firmanın bankasına ödemesi karşılığında belgelerin ithalatçıya teslimini öngören ödeme şekli olup, ithalatçı teslim aldığı ödeme belgeleri ile ticarete konu ürünleri gümrükten çekebilmektedir. Bu ödeme şekli “...... olarak da bilinmektedir.

Davalı bankanın usulüne uygun bir şekilde kendilerine iletilen talimatta belirtilen toplam tutarı .... Euro olan peşin ödemeyi, davacı müşteri talebi doğrultusunda tam ve eksiksiz yerine getirdiği dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır.

Transferi gerçekleşen peşin ödemenin ve alıcı bankaya ulaştığı andan itibaren, alıcı tarafın ilgili transfere ulaşma imkanını kısıtlayan uluslararası kabul görmüş bir düzenlemenin bulunmadığı, ithalatçı konumundaki davacının kalan fatura tutarının . - . . . yöntemi ile düzenlendiği, anılan ödeme yönteminin ihracatçı firmanın bankasına ödemenin gerçekleşmesini takiben, belgelerin ithalatçıya teslimini öngören bir ödeme şekli olduğu, bu sayade ithalatçının teslim aldığı ödeme belgeleri ile ürününü gümrükten teslim alabildiği,

dava konusu 27.885 Euro peşinat ödemesinin, karşı banka tarafından alıcı tarafa fatura ibrazı ile yapılabileceği yönünde uluslararası bir düzenleme ve uygulama bulunmadığı gözetilerek davalı bankanın üzerine atfı kabil kusur bulunmadığı kanaatine varılmıştır. Bu kapsamda yazılı gerekçelerle davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı herhangi bir yön görülmemiştir.

Nitekim benzer yöndeki bir uyuşmazlıkta, aynı doğrultuda verilen ve Dairemizden geçen..... tarihli kararıyla onanmıştır.

Davacı vekilinin istinaf başvuru nedenleri ile sınırlı olarak dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda; vesaik mukabili ödeme yönteminde bankaların sorumluluğunun ellerine geçen belgelerin tahsilât emrinde belirtildiği gibi olup olmadığını onaylamaktan ibaret olduğu, bu yöntemin işleyişinde, bankaların yalnızca bedelin ödenmesi,

poliçenin kabul edilmesi ve karşılığında malı temsil eden belgelerin teslimine ilişkin hususlarda aracılık yaptıkları, uluslararası ticarette birbirlerini tanıma imkânına çok fazla sahip olmayan tarafların, malların alınması ve bedelin ödenmesi konusunda güvenilir kuruluşlar olarak kabul edilen bankaların aracılığını tercih ettiği, fakat bu ödeme yönteminde bankaların, sadece ihracatçının kendilerine gönderdikleri belgelerin ithalatçının ülkesindeki muhabirlerine gönderilmesi ve tahsil emrindeki direktifler uyarınca alıcıya teslimi sorumluluğunu taşıdığı, vesaik mukabili ödemelerde bankalar, ancak belgelerin tevdi ve ibraz edildiği;

bedelin ödendiği yer olarak çıktığı, bu anlamda bankaların ihracatçı tarafından gönderilen malları gözetim yükümlülüğünden söz edilmeyeceği, ayrıca davacının basiretli bir tacirden beklenen dikkat ve özeni sergilemekten uzak şekilde hareket ettiği ve davacı tarafın, bu yönden de kendi kusurunun yol açtığı hadisenin neticelerine hukuken katlanması gerektiği gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılarak, ilk derece mahkemesinin kararında ve gerekçesinde yasa ve usule aykırılık bulunmadığı gibi kamu düzenine aykırılık da görülmediğinden,

davacı vekilinin vaki istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.(1) maddesi uyarınca esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP AYRICA ISLAK İMZA UYGULANMAYACAKTIR. "5070 Sayılı Yasanın 5. ve 22. maddeleri gereğince elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur."