İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/1672 K.2024/1914

Taraflar arasındaki rücuen tazminat davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilince dava dışı ... Paz. Ve Tic.

AŞ'ye ait gıda emtiasının 18.02.2021-2022 vade tarihli nakliyat emtea taşıma sigorta poliçesi ile taşıma rizikolarına karşı sigorta örtüsü altına alındığını, Belçika'dan Türkiye'ye taşınan emtianın konteynerdeki delikten sızan su ile hasarlandığını, alınan ekspertiz raporunda ... numaralı konteynerin stoklama ve gemiye yükmele/tahliye işlemleri sırasında tavan üst kısmından almış olduğu darbe sonucu tavanında delik oluşması ve buradan sızan yağmur suyu ile hasarlandığının tespit edildiğini, ekspertiz incelemesi sonucu belirlenen 1.600,83 Euro'nun ödenerek sigortalının haklarına halef olunduğunu ileri sürerek,

1600,83 Euron'un 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesine göre işleyecek faiziyle birlikte tahsiline, karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, savunmasında özetle; ... tarafından dava konusu taşıma ile ilgili olarak düzenlenen konşimentoda, taşıyana karşı doğan tüm taleplerin ve uyuşmazlıkların Marsilya Ticaret Mahkemeleri tarafından başkaca hiçbir ülke mahkemesinin yetkisi olmaksızın münhasıran çözüme kavuşturulacağının düzenlendiğini, hasarın ne zaman ve nasıl meydana geldiğinin ve zararın nasıl hesaplandığının belli olmadığını, yükteki ıslaklığın deniz suyundan kaynaklandığının ancak gümüş nitrat testi yapılarak tespit edilebileceğini,

gümüş nitrat testi ile ıslanlığın deniz suyundan kaynaklandığı tespit edilmeyen hallerde taşıyanın bir sorumluluğu olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Davalı acentenin yük teslim onayı vermiş olduğu görülmekle taşıyana izafeten husumet yöneltilebileceği, bu suretle taraf teşkilinin sağlanmış olduğu, dava konusu taşımanın ... numaralı taşıma senedi tahtında ...

Limanında Gebze Limanına yapıldığı, uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıdığından yetki itirazının MÖHUK kurallarına göre belirleneceği, MÖHUK 47.maddesinde, 'yer itibariyle yetkinin kamu düzeni veya münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde taraflar arasındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşma yapılabileceği' düzenlemesinin bulunduğu, konişmentonun arka yüzünde yer alan taşıma şartlarının düzenlendiği 31. maddesinde sözleşmeden doğan taleplerde Marsilya Ticaret Mahkemesinin yetkili olacağının belirtildiği,

taşımaya ilişkin düzenlenen konişmentonun taşıyanın yabancı acentesi tarafından imzalandığı, dosyaya sunulan mal faturasına göre satışın navlun bedeli ödenmiş satış olduğunun görüldüğü, Türk acentenin taşıma sözleşmesini yaptığına ya da taşımayı üstlendiğine dair navlun faturası veya başkaca bir delilin bulunmadığı,

bu nedenle münhasır yetkiden bahsedilemeyeceği, davalının Türkiye acentesinin yük teslimat formu, gümrük beyannamesi düzenlemesinin TTK 105/1 maddesi anlamında taşımaya aracılık olarak kabul edilemeyeceği, Mahkememizce benzer nitelikteki uyuşmazlıklarda verilen hükümlere dair İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13.Hukuk Dairesinin 2021/2335 Esas 2022/486 Karar ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43.Hukuk Dairesinin 2022/527 Esas 2022/544 Karar sayılı ilamlarının da bu doğrultuda olduğu, TTK'nun 1237.maddesinde taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmentonun esas alınacağı, sigortalının yükü teslim aldığı anlaşıldığından,

konişmentodaki yetki şartının sigortalı gönderilen ve buna göre davacı açısından da bağlayıcı olduğu..." gerekçesiyle, davalının milletlerarası yetki itirazının kabulü ile mahkemenin yetkisizliği nedeni ile davanın usulden reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Davalıya, acente sıfatı ile TTK'nın 105/2. maddesine göre dava açıldığını, buna göre, acenteye yöneltilen davalarda yabancı ülkede dava açılacağına ilişkin yetki şartının ileri sürülemeyeceğini, konşimentonun arka yüzünün sigortalıya tebliğ edildiğinin kanıtlanmadığını, kaldı ki bu hükmün genel işlem koşulu içermesi nedeniyle geçersiz olduğunu, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, deniz yoluyla uluslararası yük taşıması sırasında emtianın hasarlanması sebebiyle dava dışı sigortalının zararının davacı sigorta şirketi tarafından ödenmesi soncunda, ödenen bedelin davalı taşıyandan rücuen tahsili için başlatılan ilamsız icra takibine vaki itirazın İİK'nın 67. maddesi uyarınca iptali istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, konşimentodaki yetki şartı nedeniyle davalının uluslararası yetki itirazının kabulü ile davanın usulden reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili tarafından yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Davalı tarafından düzenlenen konşimentonun sunulan tercümesine göre yargı yetkisi başlıklı maddede, "Taşıyana karşı bu konşimentonun kanıtladığı taşıma sözleşmesi çerçevesinde tüm davalar Marsilya ticaret mahkemesi huzurunda görülecek ve bu davalarla alakalı olarak başka bir mahkeme yetkili olmayacaktır. Bu düzenlemeye halel gelmeksizin taşıyan, talep ve davaları davalının kayıtlı adresinin bulunduğu yerdeki bir mahkemede de açabilir." düzenlemesi bulunmaktadır.

Ayrıca konşimentoda aksi belirtilmedikçe, konşimento şart ve koşullarına Fransız hukukunun uygulanacağı da düzenlenmiştir. MÖHUK 47. madde hükmüne göre yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, tarafların, yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşmaları mümkündür.

Eldeki dava, tazminat davası şeklinde açılmış olup ilk derece mahkemesince gerekçeli kararda başka bir dava dosyasının dava ve cevap dilekçesinin özetlendiği ve mahkeme kararına göre itirazın iptali davasının değerlendirildiği anlaşılmıştır. Bilindiği üzere, Anayasa ve HMK'nın 297. maddesinde mahkeme kararlarının gerekçeli olarak yazılması gerektiği belirtilmiştir.

HMK'nın 297/1.c maddesinde gerekçede, tarafların iddia ve savunmalarının özeti, anlaştıkları ve anlaşmadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan deliller, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi ve sabit görülen vakıalar ve çıkarılan sonuç ve hukuki sebeplerin yazılacağı düzenlenmiştir. Yani gerekçede tüm deliller değerlendirilmeli, her bir talep hakkında karar verilmeli, her bir uyuşmazlık noktasının nasıl aşıldığı gösterilmelidir.

Bunun yanı sıra, gerekçeli kararda tarafların iddia ve savunmalarının yazılması ve buna göre delillerin değerlendirilmesi gerekmektedir. Dava dosyasındaki dilekçelerde ileri sürülmeyen hususların davacı ve davalı açıklamaları olarak yazılması kararın denetlenmesini olanaksız hâle gerektirecektir.

Bu nedenle ilk derece mahkemesince, tarafların iddia ve savunmalarının dosyadaki dilekçelere göre belirlenerek buna uygun bir karar verilmesi için ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6. maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, esasa dair istinaf nedenleri incelenmeksizin, İlk Derece Mahkemesinin istinafa konu hükmünün kaldırılarak, davanın yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.