İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2024/1636 K.2024/1624

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün karşı taraf vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

TALEP

İhtiyati haciz talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; müvekkili şirket Ulaştırma ve Denizcilik Bakanlığı tarafından muteber koruma ve tazmin sigortaları arasında listelenen ... adı altında ...Kulüp sigortacılığı alanında faaliyet gösterdiğini, müvekkili ile gemi donatanı arasında ... numaralı ... isimli gemi hakkında ... numaralı bir ... poliçesi tanzim edildiğini, karşı tarafa ait gemi ... Limanından aldığı .... ton üre yükü ile Ukrayna'nın ...

Limanı'na hareket etmekteyken denizde karşılaştığı ağır hava koşulları nedeniyle yan yatmaya başladığını ve geminin mürettebat tarafından terk edildiğini, geminin terk edilmesi üzerine gemi, Karadeniz’de gemi adamı olmaksızın günlerce sürüklenmiş ve geminin ... A.Ş. tarafından ... A.Ş. ile anlaşılarak geminin bulunarak güvenli bir limana çekilmesi operasyonlarına başlandığını ve Karadeniz’de bulunan gemi, ... Liman Başkanlığı’nın idari sahasında bulunan ...

Köyü Mevkiinde 15.01.2024 tarihinde karaya oturduğunu, buna istinaden 23.01.2024 tarihinde ... Liman Başkanlığı’nda yapılan toplantı düzenlenerek gemi ilgilileri, sigorta yetkilileri, tarafların temsilci avukatları, kurtarma şirketi yetkilileri ve Liman Başkanlığı yetkilileri ile gemi ve yüke ilişkin bir kurtarma planı bilgilendirme toplantısı yapıldığını ve bu plan 24.01.2024 tarihinde uygulamaya konulduğunu, her ne kadar kurtarma çalışmaları için ...

A.Ş. isimli firma ile anlaşılmış olsa da başlatılan kurtarma çalışmalarının sonuç vermediğini ve gemi, tekne makine sigortacısı.

A.Ş. tarafından ...(... ) ilan edilmiş olduğunu, buna göre tekne makine sigortacısı tarafından kendi poliçe hükümleri uyarınca karşı tarafa sigorta tazminatı (tam ziya bedeli) ödeneceğini, bu nedenle de ilgili sigorta tazminatı üzerinde ihtiyati haciz talebinde bulunduklarını, geminin tam zayi olması durumunda gemi donatanı olan sigortalı ile müvekkili arasında tanzim edilen ...(...) Sigortası hükümsüz kalmış olduğunu, müvekkili ile anılı gemi donatanı arasındaki poliçede geminin tam zayi olması durumunda hükümsüz kalacağının kararlaştırılmış olduğunu, geminin enkazının kaldırılması için ...

A.Ş. isimli firma tarafından geminin enkaz kaldırma işlemleri için gemi donatanına adına toplam 2.925.000,00-ABD Doları tutarında fatura kesilmiş olduğunu ve müvekkiline karşı söz konusu tutarın ödenmesi talep edilmiş olduğunu, buna ek olarak çevre kirliliği ve operasyonlar esnasında bu tutara ek bir çok masrafın doğması da öngörülmekte olduğunu, tüm bunlara ek olarak; müvekkili tarafından söz konusu olaya ilişkin gerek Türkiye’de gerekse yurt dışında sörvey ataması,

hukuki danışmanlık, kurtarma çalışmalarına danışmanlık için sahaya katılım ve Liman Başkanlıkları nezdinde yapılan toplantılara katılım vb. durumlar için birden çok şirketten hizmet alınmış olduğunu, huzurdaki ihtiyati haciz konusunda yetki HMK’ya göre belirlenecek olup, Türkiye’de yerleşim yerinin bulunmaması hâlinde yetki Madde 9- (1) Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkında genel yetkili mahkeme, davalının Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir.

Ancak, diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere, malvarlığı haklarına ilişkin dava, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir.” ihtiyati hacze konu asıl malvarlığı karşı tarafın .... A.Ş nezdinde sahip olduğu tazminat hakkıdır. ... ve ...

Sigorta A.Ş’nin ticaret sicilde kayıtlı resmi adresi “....Kadıköy/İstanbul” olduğunu, ihtiyati haciz istenen paranın İstanbul’da olduğunu, dolayısıyla ihtiyati haciz konusunda İstanbul Anadolu Mahkemeleri yetkili olduğunu, açıklanan tüm bu hususlar nedeni ile yukarıda arz ve izah edilen ve de Mahkeme Başkanlığınca re’sen tespit edilecek nedenler ile fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, alacak miktarı olan şimdilik doğmuş olan USD 2.994.736,39, EUR 330.072,99, GBP 43.057,50 alacak ve fazlaya ilişkin haklarımızın teminat altına alınabilmesi için ... numaralı .... isimli gemi ...

A.Ş nezdinde bulunan sigorta tazminatı ile birlikte karşı tarafın Türkiye’de bulunan ait menkul ve gayrimenkuller ile bankalar dahil üçüncü kişilerin zilyedinde bulunan tüm hak ve alacakların ihtiyaten haczine karar verilmesini talep ettiklerini, bu doğrultuda ihtiyati haciz kararının yetkili icra dairesine sevkine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine, karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince ihtiyati haciz talebi hakkında yapılan inceleme ve değerlendirme sonunda, "...6102 sayılı TTK'nun 5/2. Maddesine göre: "...Bir yerde asliye ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin görevi içinde bulunan ve 4 üncü madde hükmünce ticari sayılan davalarla özel hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere asliye ticaret mahkemesinde bakılır.

Bir yerde ticaret davalarına bakan birden çok asliye ticaret mahkemesi varsa, iş durumunun gerekli kıldığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, asliye ticaret mahkemelerinden biri veya birkaçı münhasıran bu Kanundan ve diğer kanunlardan doğan deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin hukuk davalarına bakmakla görevlendirilebilir.

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun 24.03.2005 tarih ve 188 sayılı kararının 18. maddesi ile Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun 20.07.2004 gün ve 370 sayılı Kararı ile İstanbul'da kurulup faaliyete geçirilen Denizcilik İhtisas Mahkemesinin yargı alanı İstanbul ili mülki hudutları olarak belirlenmiş ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Birinci Dairesi'nin kararıyla İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi İstanbul mülki sınırları dahilinde deniz ticaret ve deniz sigortalarından kaynaklanan uyuşmazlıklarda görevlendirilmiştir.TTK.m.1352 hükmünde (1) ''Deniz alacağı'' aşağıda sayılan hususların birinden veya bir kaçından doğan istem

anlamına gelir... hususu düzenlenmiştir.

Anılan maddenin l bendinde ise ''Geminin işletilmesi, yönetimi, korunması veya bakımı için sağlanan eşya, malzeme, kumanya, yakıt, konteynerler dahil bu amaçlarla verilen hizmetler'' bu madde kapsamında deniz alacağı olduğu belirtilmiştir.Deniz araçlarına ilişkin bir sigorta türü olan ...kulüp sigortası, gemi sahiplerinin üçüncü şahıslara, çevreye, kendi personeline ve hatta taşıdığı yüke karşı sorumluluklarını karşılayan bir sigorta türüdür.

İddianın ileri sürülüşüne göre de istem, davacının sigorta poliçesi teminatı altında bulunan geminin işletilmesi sırasında uğradığı zarara ilişkin geçici hukuki korunma isteminden yani Ticaret Kanunu' nun 5. kitabında düzenlenen deniz hukukuna ilişkin alacaklardan kaynaklanmakta olup, istem ile ilgili karar vermeye görevli mahkeme, denizcilik ihtisas mahkemesidir.

Yukarıda anılan yasal düzenlemeler ve Hakimler ve Savcılar Kurulu kararı gereğince somut isteme yönelik olarak denizcilik ihtisas mahkemesi sıfatıyla İstanbul 17. Asliye Ticaret (Denizcilik İhtisas) Mahkemesi görevli olduğu ve mahkememiz karar vermeye görevli olmadığı kanaatine varılmış ve göreve ilişkin usul hükümleri doğrultusunda istemin reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karşı taraf vekili istinaf dilekçesinde özetle; somut olayda talep edenin hükümsüz kaldığını ileri sürdüğü sigorta ilişkisinden kaynaklanan ve sigortalısına rücu edeceğini iddia ettiği alacaklar bakımından genel hükümler uyarınca menkul, gayrimenkul ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarının ihtiyaten haczinin talep ettiğini, ilk Derece Mahkemesinin ise, hatalı bir değerlendirmeyle ihtiyati haciz başvurusuna konu alacakların sebebinin, TTK'nın 1352. maddesinin birinci fıkrasının "l" bendinde dile düzenlenen "Geminin işletilmesi,

yönetimi, korunması veya bakımı için sağlanan eşya, malzeme, kumanya, yakıt, konteynerler dâhil bu amaçlarla verilen hizmetler" arasında yer aldığından bahisle Denizcilik İhtisas Mahkemesinin görevli olduğu sonucuna vardığını oysa talep edenin ileri sürdüğü alacak iddiasının İlk Derece Mahkemesince belirtildiğinin aksine, geminin işletilmesinden kaynaklanan bir hizmete hasredilemeyeceğini zira burada geminin uğradığı zarar neticesinde ödeme riski bulunduğu dile getirilen ve hükümsüz olduğu iddia edilen sigorta sözleşmesinden kaynaklanan bir rücu iddiasının söz konusu olduğunu,

öte yandan bir an için iddia edilen alacakların deniz alacağından sayılması düşünülse dahi bu durumda da bir deniz alacağı nedeniyle deniz varlığı dışında müvekkili şirketin diğer hak ve alacaklarına karşı ihtiyati haciz başvurusunda bulunulmasının da hukuken mümkün olmadığını, dolayısıyla herhangi bir alacak iddiasından kaynaklanan ihtiyati haciz talebinin genel hükümlere göre değerlendirilmesi gerektiğini ve genel esaslara göre asliye ticaret mahkemesinin bu konuda görevli olduğunu,

bu hususa ilişkin her türlü itiraz ve beyanda bulunmak hakkı saklı kalmak kaydıyla somut olay bakımından herhangi bir enkaz kaldırma ücreti ödenmiş ve sigortalısına rücu hakkı doğmuş olsa dahi TTK düzenlemesi kapsamında kurtarma faaliyetlerinden sayılmayan "enkaz kaldırma" işleminden doğacak herhangi bir alacağın TTK'nın 1320. maddesi hükmü uyarınca sınırlı olarak belirtilen gemi alacaklarından da olmadığını ve dolayısıyla 1321. madde hükmü uyarınca talep edene herhangi bir "kanuni rehin hakkı" bahşetmeyeceğini,

Nitekim Türkiye’nin taraf olduğu "Gemi Alacaklısı Haklarına ve Gemi İpoteklerine İlişkin Milletlerarası Sözleşme" (Cenevre 1993) uyarınca da enkaz kaldırma ücretinin gemi alacağı kapsamına dâhil edilmediğini, bu kapsamda ... tarafından TTK hükümlerine istinaden bir sınırlı aynî hak varlığından bahsedilmesinin de mümkün olmadığını, zira 1321. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi açıkça "bir sigorta sözleşmesine göre donatana ödenecek sigorta tazminatı rehnin kapsamında değildir" hükmünü haiz olduğunu,

bu bakımdan da yapılan başvurunun hiçbir surette Denizcilik İhtisas Mahkemesinin görev alanına girmediğini ve genel hükümler kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, talebin TTK'nın 1352 ve 1353. maddesi çerçevesinde sınırlı şekilde sayılan deniz alacakları bakımından bir ihtiyati haciz istemi niteliğinde olmadığını, kaldı ki talep edenin de talebini genel hükümlere göre ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun ("İİK") 257. ve 258. maddeleri maddesi çerçevesinde talep ettiğini , böyle bir durumda, ihtiyati haciz başvurusunun,

İİK'nın 257. ve 258. maddesi uyarınca genel esaslara göre görevli olan Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından değerlendirilmesi gerektiğini, bu hususun, Yargıtay'ın müstakar içtihatlarıyla da sabit olmakla Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 25/05/2016 tarih, 2016/5517 E, 2016/5734 K. sayılı kararında da açıkça dile getirildiğini, hiçbir surette ihtiyati haciz talebini yahut iddia olunan alacağı kabul ve ikrar anlamına gelmemek, her türlü ek itiraz ve beyanda bulunma hakkı saklı kalmak ve Müvekkilinin haklarına halel getirmemek kaydı ile İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin usul ve yasaya aykırı 2024/1081 D İş,

2024/1080 Karar sayılı ve 17.09.2024 tarihli kararının istinaf kanun yoluyla incelenerek kaldırılmasına ve İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin karşı tarafça yapılan başvuru bakımından görevli olduğunun belirlenerek dosyanın yerel mahkemeye iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin ihtiyati haciz talep eden tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Talep İİK nun 257 ve devamı maddeleri uyarınca ihtiyati haciz konulmasına ilişkindir.İhtiyati haciz talep eden, ... isimli geminin ... Limanından aldığı yükü ile Ukrayna'nın ... Limanı'na hareket etmekteyken denizde karşılaştığı ağır hava koşulları nedeniyle yan yatmaya başladığı, geminin mürettebat tarafından terk edildiği, geminin Karadeniz’de gemi adamı olmaksızın günlerce sürüklendiği ve ... A.Ş. tarafından ...

A.Ş. ile anlaşılarak geminin güvenli bir limana çekilmesi operasyonlarına başlandığı, Karadeniz’de bulunan geminin, ... Liman Başkanlığı’nın idari sahasında bulunan ... Köyü Mevkiinde karaya oturduğu, geminin, tekne makine sigortacısı ...

A.Ş. tarafından ... (... ) ilan edilmiş olduğu iddiasıyla tekne makine sigortacısı tarafından kendi poliçe hükümleri uyarınca karşı tarafa ödenecek sigorta tazminatı (tam ziya bedeli) üzerinde ihtiyati haciz talebinde bulunmuş, ayrıca geminin enkazının kaldırılması için ...

A.Ş. isimli firma tarafından gemi donatanına kesilen 2.925.000,00 ABD Doları tutarındaki fatura, ek olarak çevre kirliliği ve operasyonlar esnasında doğacak masraflar, gerek Türkiye’de gerekse yurt dışında sörvey ataması, hukuki danışmanlık, kurtarma çalışmalarına danışmanlık için sahaya katılım ve Liman Başkanlıkları nezdinde yapılan toplantılara katılım vb. durumlar için alınan hizmetlere karşılık da karşı tarafın Türkiye’de bulunan ait menkul ve gayrimenkuller ile bankalar dahil üçüncü kişilerin zilyedinde bulunan tüm hak ve alacaklarının ihtiyaten haczine karar verilmesini talep etmiş,

ilk derece mahkemesince denizcilik ihtisas mahkemelerinin görevli olduğundan bahisle ihtiyati haciz isteminin reddine karar verilmiştir.İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, ihtiyati hacze karar veren mahkemenin görevli olup olmadığı noktasındadır.İhtiyati haciz istemi bakımından görevli mahkemeye ilişkin TTK'nın 1352 ve devamı maddelerinde ile İİK'nın 257 ve devamı maddelerinde bir düzenleme bulunmamaktadır.

Bu halde, ihtiyati haczin ihtiyati tedbirin özel bir türü olması nedeniyle ihtiyati tedbire ilişkin düzenlemelere göre ihtiyati haciz talebinde görevli mahkemenin belirlenmesi gerekir. Bu açıklamalar ışığında, ihtiyati haczin, dava açılmadan önce, esas hakkında görevli olan mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilmesi gerekir.

Esas hakkında görevli olan mahkeme ise göreve ilişkin HMK'daki genel hükümlere ve özel kanunlardaki düzenlemelere göre tayin edilir. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan taraflarca her aşamada ileri sürülebileceği gibi hakim tarafından da her aşamada resen nazara alınır.

Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 5/2 maddesinde bir yerde ticaret davalarına bakan birden fazla asliye ticaret mahkemesi bulunması halinde iş durumunun gerekli kıldığı yerlerde Hakimler ve Savcılar Kurulunun Asliye Ticaret Mahkemelerinden biri veya birkaçını münhasıran bu kanundan ve diğer kanunlardan doğan deniz ticaretine ve deniz sigortasına ilişkin hukuk davalarına bakmakla görevlendirebileceği düzenlenmiş,

anılan kanuni düzenlemeye dayalı olarak da HSK tarafından İstanbul'da deniz ticareti ve deniz sigortalarından kaynaklanan davalara bakmak üzere Denizcilik İhtisas Mahkemesi olarak İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi görevlendirilmiştir.TTK nın 1352. Maddesinde.

(1) “Deniz alacağı”; aşağıda sayılan hususların birinden veya birkaçından doğan istem anlamına gelir: a) Geminin işletilmesinin sebep olduğu zıya veya hasar.b) Geminin işletilmesi ile doğrudan doğruya ilgili olarak karada veya suda meydana gelen can kaybı veya diğer bedensel zararlar. c) Kurtarma faaliyeti veya her türlü kurtarma sözleşmesi, çevre zararı tehdidi oluşturan bir gemi veya gemideki eşya ile ilgili kurtarma faaliyeti için ödenecek özel tazminat.d) Çevreye, kıyı şeridine veya bunlara ilişkin menfaatlere gemi ile verilen zarar ya da zarar verme tehdidi; bu zararı önlemek, sınırlandırmak veya ortadan kaldırmak için alınan önlemler;

bu zarar karşılığı ödenecek tazminat; çevrenin eski duruma getirilmesi için fiilen alınan veya alınacak olan makul önlemlerin giderleri; bu zarar ile bağlantılı olarak üçüncü kişilerin uğradığı veya uğrayabileceği kayıplar ve bu bentte belirtilenlere benzer nitelikteki zararlar, giderler veya kayıplar.e) Geminin içinde bulunan veya bulunmuş olan şeyler de dâhil olmak üzere, batmış, enkaz hâline gelmiş, karaya oturmuş veya terkedilmiş olan bir geminin yüzdürülmesi, kaldırılması, çıkartılması,

yok edilmesi veya zararsız hâle getirilmesi için yapılan giderler ve harcamalar ile terk edilmiş bir geminin korunması ve gemi adamlarının iaşesi ile ilgili giderler ve harcamalar.f) Bir çarter parti düzenlenmiş olup olmadığına bakılmaksızın, geminin kullanılması veya kiralanması amacıyla yapılmış her türlü sözleşme.g) Bir çarter parti düzenlenmiş olup olmadığına bakılmaksızın, gemide eşya veya yolcu taşınması amacıyla yapılmış her türlü sözleşme.h) Gemide taşınan, bagaj dâhil, eşyaya gelen veya bu eşyaya ilişkin zıya veya hasar.i) Müşterek avarya. j) Römorkaj.k) Kılavuzluk.l) Geminin işletilmesi,

yönetimi, korunması veya bakımı için sağlanan eşya, malzeme, kumanya, yakıt, konteynerler dâhil teçhizat ve bu amaçlarla verilen hizmetler.m) Geminin yapımı, yeniden yapımı, onarımı, donatılması ya da geminin niteliğinde değişiklik yapılması.n) Liman, kanal, dok, iskele ve rıhtım, diğer su yolları ile karantina için ödenecek resimlerle diğer paralar.o) Ülkelerine getirilme giderlerini ve onlar adına ödenmesi gereken sosyal sigorta katılma paylarını da içererek,

gemi adamlarına, gemide çalışmaları dolayısıyla ödenecek ücretlerle, onlara ödenmesi gereken diğer tutarlara ilişkin istemler.p) Gemi için alınmış krediler dâhil olmak üzere, geminin veya malikinin adına yapılmış harcamalar.r) Geminin maliki tarafından veya onun hesabına ödenecek, karşılıklı sigorta aidatları da dâhil sigorta primleri. s) Geminin maliki tarafından veya onun hesabına gemiye ilişkin olarak ödenecek her türlü komisyon, brokaj veya acente ücretleri.t) Geminin mülkiyeti veya zilyetliğine ilişkin her türlü uyuşmazlık.u) Geminin ortak malikleri arasında çıkan,

geminin işletilmesine ya da gemiden sağlanan hasılata ilişkin her türlü uyuşmazlık.v) Gemi rehni, gemi ipoteği veya gemi üzerinde aynı nitelikteki ayni bir yükümlülük.y) Geminin satışına ilişkin bir sözleşmeden kaynaklanan her türlü uyuşmazlık." şeklinde düzenleme bulunmaktadır.Somut olayda, taraflar arasında deniz sigortası poliçesi düzenlendiği anlaşılmakta olup, ihtiyati hacze ilişkin talebin TTK'nın 1352.maddesinin c,d ve e maddelerinde yazılı deniz alacağına ve deniz sigortasına ilişkin olduğu dikkate alındığında uyuşmazlık, TTK'nın 5. kitabında düzenlenen deniz ticaretinden veya deniz sigortasından kaynaklanmaktadır.

Bu durumda ihtiyati hacze ilişkin talebin, genel Asliye Ticaret Mahkemeleri tarafından değil, Denizcilik İhtisas Mahkemesi tarafından değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle ilk derece mahkemesince Denizcilik İhtisas Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle ihtiyati haciz talebinin reddine karar verilmesinde isabetsizlik yoktur.HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından karşı taraf vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜ M