Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmanın tüm sonuçlarında (mal paylaşımı, nafaka, velayet, tazminat) anlaşması hâlinde TMK m.166/3 uyarınca tek celsede sonuçlanabilen boşanma türüdür.
Yasal Şartlar
- Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalıdır.
- Eşler birlikte başvurmalı veya bir eşin açtığı davayı diğeri kabul etmelidir.
- Her iki eş de duruşmaya bizzat katılmalı ve hâkim önünde iradelerini açıklamalıdır.
- Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik önerebilir; taraflar kabul etmezse anlaşmalı dava düşer.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Neleri İçermelidir?
- Boşanma iradesi
- Velayet (müşterek çocuk varsa): Hangi eşte kalacağı, kişisel ilişki günleri, yaz tatili düzenlemesi
- İştirak nafakası miktarı ve enflasyon artış usulü
- Yoksulluk nafakası (talep ediliyorsa)
- Maddi-manevi tazminat tutarları (talep ediliyorsa)
- Mal rejimi tasfiyesi: Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi, taşınmaz/taşınır paylaşımı
- Düğün takıları, ev eşyaları, ortak banka hesapları
- Karşılıklı feragat beyanları (varsa)
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Yaklaşımı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, anlaşmalı boşanmada hâkimin çocukların üstün yararını resen denetlemekle yükümlü olduğunu, protokolde belirlenen iştirak nafakasının çocuğun zorunlu ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak olması hâlinde hâkimin değişiklik teklif edebileceğini istikrarlı şekilde benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Hâkimin Onay Vermediği Hâller
- Çocuk için belirlenen nafaka miktarının yetersiz olması
- Velayet düzenlemesinin çocuğun yararına aykırı olması
- Eşlerden birinin baskı/zorlama altında olduğunun anlaşılması
- Protokolün muğlak veya eksik düzenlenmiş olması
Süreç ve Süre
Anlaşmalı boşanma davaları, hazırlık eksiksiz yapıldığında tek celsede ortalama 1-3 ay içinde sonuçlanır. Karar tebliği ve istinaf süresi (15 gün) sonrası kararın kesinleştirilmesi gerekir; kesinleşmeden boşanma nüfusa işlenmez.
Sonrasında Yaşanan Yaygın Sorunlar
- Nafakanın enflasyon karşısında değer kaybetmesi → uyarlama davası (TMK m.176/4)
- Velayet düzenine aykırı davranış → velayetin değiştirilmesi davası
- Mal rejimi tasfiyesinin protokolde eksik bırakılması → ayrı dava açılması zorunluluğu
Protokolün hatalı/eksik hazırlanması ileride yıllar sürecek ek davalara yol açabilir. Uzman bir avukatla protokolünüzü hazırlamanız menfaatinize olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanmanın şartları nedir?
TMK m.166/3 dört şart öngörür: (1) evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, (2) eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi, (3) hâkimin tarafları BİZZAT dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi, (4) boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi hâkimin uygun bulması. Bu şartlar gerçekleşirse evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
Hâkim protokolü değiştirebilir mi?
Evet. Kanun açıkça şöyle der: “Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.” Yani hâkimin önerdiği değişiklik taraflarca kabul edilmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dosya çekişmeli olarak yürür.
Duruşmaya katılmak zorunlu mu, vekil yeterli değil mi?
Katılım zorunludur. Kanun hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşmuştur. Bu nedenle anlaşmalı boşanmada tarafların duruşmada hazır bulunması gerekir; yalnızca vekil aracılığıyla takip yeterli değildir. Yurt dışında bulunanlar bakımından SEGBİS ile katılım imkânı değerlendirilir.
Protokolde kabul ettiğim şeyden sonradan vazgeçebilir miyim?
Karar kesinleşmeden önce iradeden dönmek mümkündür; nitekim hâkimin bizzat dinleme şartı da bunu güvenceye alır. Ancak kesinleşmiş hükümden sonra protokolün mali sonuçlarına bağlı kalınır. Bu nedenle protokolde nafaka, mal rejimi tasfiyesi, velayet, kişisel ilişki ve ziynet gibi tüm kalemlerin açık ve eksiksiz düzenlenmesi kritiktir; belirsiz bırakılan kalem sonradan ayrı dava konusu olur.
Anlaşmalı boşanmada ikrar hâkimi bağlar mı?
Bu, davanın niteliğinden doğan özel bir kuraldır. TMK m.166/3'ün son cümlesi uyarınca “Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.” Yani aile hukuku davalarında geçerli olan “ikrar hâkimi bağlamaz” kuralı, anlaşmalı boşanma bakımından uygulanmaz.
Bir yıllık süre dolmadıysa ne yapılabilir?
Anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır; ancak bu, boşanmanın mümkün olmadığı anlamına gelmez. Evlilik bir yıldan kısa ise TMK m.166/1-2 uyarınca evlilik birliğinin temelinden sarsılması veya kanunda sayılan diğer özel boşanma sebeplerine (zina, hayata kast, terk, akıl hastalığı vb.) dayanılarak çekişmeli dava açılır. Bu davada kusur ve deliller tartışılır.