AYM bireysel başvuru güçlü bir hukuki çare; ancak sıkı kabul edilebilirlik şartları (iç hukuk yolu tüketme, 30 gün, temel hak ihlali) ve %5 kabul oranı.
Kabul edilebilirlik 5 şartı
- Yetki: Türk vatandaşı veya yasal kalış hakkı sahibi yabancı.
- İç hukuk yolu tüketildi: Tüm itiraz, temyiz, istinaf bittikten sonra başvuru.
- 30 gün süre: Nihai karar tebliğden itibaren 30 gün.
- Temel hak ihlali: AY veya AİHS'te güvenceli hak.
- Açıkça dayanaktan yoksun değil: İlk inceleme süzgeci.
İhlal edilen yaygın haklar
- Adil yargılanma hakkı (m.36).
- Mülkiyet hakkı (m.35).
- Kişi özgürlüğü ve güvenliği (m.19).
- Özel hayatın gizliliği (m.20).
- Düşünce ve ifade özgürlüğü (m.25-26).
- Etkili başvuru hakkı (m.40).
Dilekçe yapısı
- Başvurucu kimlik bilgileri.
- İhlal edildiği iddia edilen hak.
- Olay özeti.
- İç hukuk yolu süreci (ek tüm kararlar).
- İhlal iddiası ve gerekçe (AYM içtihadı + AİHS atfı).
- İstem (ihlal tespiti + yeniden yargılama / tazminat).
- Ekler.
Süreçler
- İlk inceleme: 1-3 ay.
- Esas inceleme: 6-18 ay.
- Sonuç (kabul + ihlal): 12-24 ay.
- Acil tedbir (m.49): hâkim aynı gün karar verebilir (canlı tehlike).
Sonuç türleri
- İhlal yok.
- Açıkça dayanaktan yoksun.
- Süre yokluğu.
- Yetki yokluğu.
- İç hukuk yolu tüketmemiş.
- İhlal var → tazminat / yeniden yargılama.
Sıkça sorulan sorular
30 gün süresini kaçırdım; yapacak bir şey var mı?
Mücbir sebep (hastalık, deprem, vs.) varsa belge ile süre uzatma talep edilebilir. Doğrudan AYM'ye geç başvuru reddedilir. AİHM 6 aylık süresi paralel düşünülmeli.
İç hukuk yolu tükenmedi diye reddedildim; ne yapacağım?
Eksik kalan yolu (örn. istinaf veya temyiz) tamamlayıp 30 gün içinde tekrar başvuru. AYM kayıt yapacaktır.
AYM kararı Türkiye için bağlayıcı mı?
Evet, AY m.153 — AYM kararları kesin ve bağlayıcı. Yeniden yargılama kararı verirse mahkeme uygulamak zorunda. Tazminat hükmü idare tarafından ödenmek zorunda.
AİHM ile AYM arasında öncelik var mı?
İç hukuk yolu tükenince AYM'ye gidilmeli; sonrasında AİHM. AYM ihlal bulmazsa AİHM'e başvuru süresi 6 ay (Sözleşme Madde 35).
AYM'ye avukatla mı başvurmalı?
Zorunlu değil ama önerilir; %5 kabul oranı kabul edilebilirlik kriterleriyle ilgili usul hatalarından düşüyor. Hukuki destek başarı şansını yükseltiyor.
İlgili mevzuat
- HMK m.371 vd. — İstinaf, temyiz; kanun yolları.
- AYM Kanunu — Bireysel başvuru hakkı.
- AİHS — Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bireysel başvuru.
- 2577 sayılı İYUK — İdari yargılama; Danıştay yetkileri.
- FSEK m.36 — Fikri eserlerden alıntı; yorumlu içtihat yayını çerçevesi.