Cezai şart, sözleşme tarafının yükümlülüğüne aykırı davranması hâlinde belirli bir miktar para ödemeyi taahhüt etmesidir. TBK m.179'da düzenlenir.
Türleri
- Seçimlik cezai şart: Alacaklı asıl borç veya cezai şarttan birini seçer
- Birlikte talep edilebilen cezai şart: Alacaklı her ikisini de talep eder
- İfa yerine cezai şart: Asıl borç yerine geçer
Aşırı Cezai Şart (TBK m.182/3)
Hâkim, aşırı bulduğu cezai şartı indirebilir. Faktörler:
- Alacaklının asıl menfaati
- Borçlunun ihlâlinin ağırlığı
- Borçlunun mali durumu
- Tarafların ekonomik durumları arasındaki orantı
Yargıtay HGK Yaklaşımı
HGK, cezai şartın aşırı olup olmadığını "objektif kriterler"le değerlendirilmesi gerektiğini, hâkimin resen indirim yetkisi bulunduğunu benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Para Cezası ile Karıştırılmamalıdır
Cezai şart özel hukuk meselesidir; idari para cezası kamusal yaptırımdır.
Tipik Kullanım
- Kira sözleşmelerinde gecikme cezası
- İş sözleşmelerinde rekabet yasağı ihlâli
- Tedarik sözleşmelerinde geç teslim
- Franchise sözleşmelerinde
Borçlar hukuku avukatı önerilir.