TCK m.29, "haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 18 yıldan 24 yıla ve müebbet hapis cezası yerine 12 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hâllerde verilecek cezanın 1/4'ünden 3/4'üne kadarı indirilir."
Haksız Tahrikin Şartları
- Haksız fiil: Mağdur (veya tahrikçi) tarafından yapılmış olmalı.
- Hiddet veya şiddetli elem: Bu haksız fiilin failde meydana getirdiği duygusal etki.
- Etki altında suç: Sanık, bu duygu durumu sürerken suç işlemiş olmalı.
"Haksız Fiil" Türleri
- Mağdurun ağır söz/hakareti.
- Saldırgan davranışı.
- Mal zararı.
- Aile bireylerine yönelik fiil.
- Suç sayılan/sayılmayan ama hak ihlal eden eylem.
"Hiddet veya Şiddetli Elem"
Sanığın iç dünyasındaki duygusal durumun yoğunluğu kritiktir. Bu, somut delillerle (tanık beyanı, mesaj, ses kaydı, gözlem) değerlendirilir.
Yargıtay 1. CD ve CGK — Yerleşik Yaklaşım
1. CD ve CGK, haksız tahrik değerlendirmesinde mağdurun fiilinin somut, ağır ve haksız olmasını, sanığın bu fiilden fiilen etkilendiğinin gözlemlenebilir delillerle ortaya konmasını arar; süre uzadıkça ve provokasyon hafifledikçe tahrik etkisi azalır.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
İndirim Oranı — Hâkimin Takdiri
- Hafif tahrik: 1/4 indirim.
- Orta tahrik: 1/2 indirim.
- Ağır tahrik: 3/4 indirim.
- Hâkim, somut olayda tahrikin yoğunluğunu gözeterek karar verir.
"Süre Faktörü"
Tahrik ile fiil arasında geçen süre uzadıkça hiddet azalır; bir noktada artık tahrik değil, "tasarlama" söz konusu olur. Yargıtay genelde:
- Hemen tepki: tahrik kuvvetli.
- Birkaç dakika sonra: tahrik orta düzeyde.
- Saatler/günler sonra: tahrik zayıf veya yok.
- Önceden plan + tahrik vakıası: tasarlama.
"Karşılıklı Tahrik"
İki tarafın da birbirine haksız davranması durumunda, hâkim her bir sanık için ayrı ayrı tahrik değerlendirmesi yapar; orta indirim olağan.
"Tahrikin Kendi Sebebi"
Sanık önce kendisi haksız davranıp karşı tarafın tepkisi üzerinden tahrik iddia ederse: tahrik kabul edilmez. "Haksız fiili kendi tetikleyen kişi" tahrikten yararlanamaz.
Birleşmeli Hâller
- Tahrik + Meşru Savunma: Önce meşru savunma değerlendirilir; uymuyorsa tahrik.
- Tahrik + Haksız Tahrik Etkisinde Tasarlama: Soğukkanlılık varsa tahrik etkisi azalır.
- Tahrik + Olası Kast: İkili indirim mümkün.
Aile İçi Tahrik
- Eşin uzun süreli mobbing/aldatma davranışı.
- Aile içi şiddet öyküsü.
- Çocuğa yönelik istismar bilgisi.
- "Töre/namus" iddialarında tahrik tartışması özel düzenlemelere tabi.
Pratik Hususlar
- Sanığın o anki duygusal durumunu belgeleyen tanıklar.
- Mağdurun haksız davranışlarına ilişkin yazışma/kayıt.
- Olayın seyrini gösteren saatlik kronoloji.
- Psikolojik değerlendirme raporu.
- Karşılıklı suç dosyaları.
Haksız tahrik değerlendirmesi cezayı önemli ölçüde değiştirebilir. Deneyimli ceza müdafii ile yürütülmelidir.