2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, kamu yararı için özel mülkiyetin idare tarafından alınmasını düzenler.
Kamulaştırma Şartları
- Kamu yararı kararı (idare tarafından)
- Gerçek karşılık (peşin veya taksitle)
- Kanuni usul
Süreç
- Kamu yararı kararı
- Kıymet takdiri
- Sahibine bildirim ve uzlaşma teklifi
- Anlaşma → Tapu devri
- Anlaşmama → Bedel tespit davası
Bedel Tespit Davası
İdare, asliye hukuk mahkemesinde bedel tespit ve tescil davası açar. Bilirkişi marifetiyle gerçek değer belirlenir.
İdari Yargı: İptal Davası
Mülk sahibi, kamulaştırma kararının kamu yararı içermediği veya usul aykırılıkları nedeniyle idare mahkemesinde 60 gün içinde iptal davası açabilir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi
AYM, kamulaştırmanın "orantılılık ilkesi"ne uygun olması ve "adil bedel" ödenmesi gerektiğini, aksi halde mülkiyet hakkı ihlâl olacağını vurgulamaktadır.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Acele Kamulaştırma
Belirli kamu hizmetleri (yol, sağlık, savunma) için acele kamulaştırma yapılabilir; bedel sonradan ödenir.
İdare/gayrimenkul hukuku avukatı önerilir.