10444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 154 kV Söğüt TM–Kartal RES TM branşman noktası ile Metristepe RES TM arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Böyle bir karar, parselin tamamının elden çıkacağı anlamına gelmez. Enerji iletim hatlarında kural olarak direk yerleri için mülkiyet, hattın salınım yaptığı koridor için ise irtifak hakkı kamulaştırması yapılır; malik tapudaki maliki olmayı sürdürür, buna karşılık kullanımı kalıcı biçimde daraltılır.
Hattın Geçtiği Parselde Fiilen Ne Değişir
İrtifak kurulan koridorda yapı yapmak, mevcut yapıyı yükseltmek ve belirli boyu aşan ağaç yetiştirmek çoğunlukla mümkün olmaz. Buna karşılık koridorun altında tarımsal kullanım sürebilir. Bu ayrım bedel açısından belirleyicidir: malik yalnızca kaybettiği kullanım kadar değil, parselin bütününde doğan değer kaybı yönünden de talepte bulunabilir. Hattın parseli ortadan ikiye bölmesi, geriye kullanışsız artık alan bırakması ya da imar beklentisini bitirmesi gibi durumlar ayrıca ortaya konmalıdır.
Acele Kamulaştırmanın Olağan Usulden Farkı
Olağan kamulaştırmada idare önce satın alma usulünü dener, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açar. Acele kamulaştırmada ise idare, kıymet takdiri yaptırıp mahkemeden acele el koyma kararı alarak taşınmaza fiilen girebilir; bedel tartışması sonraya kalır. Malik açısından bunun anlamı nettir: inşaat başlamış olsa bile bedel hakkı sona ermez, ancak delil toplama imkânı her geçen gün azalır.
Malikin İlk Aşamada Yapması Gerekenler
- Tapu kaydını, varsa mirasçılık belgesini ve hisse durumunu güncelleyin; tebligat çoğunlukla tapudaki adrese gider.
- Hat geçmeden önceki hâli gösteren fotoğraf, dron görüntüsü, uydu görüntüsü ve ürün kayıtlarını tarihli olarak saklayın.
- Parselde bağ, meyve bahçesi, sera, sulama tesisi, ahır gibi yapılar varsa bunları belgeleyin; keşifte görülmeyen unsur bedele girmez.
- Kendinize tebliğ edilen her evrakın tebliğ tarihini not edin; dava süreleri bu tarihten işler.
Bedel Tartışmasının Belirlendiği An: Keşif
Bedel tespiti davasının sonucu, büyük ölçüde keşif ve bilirkişi raporunda şekillenir. Arazi niteliği, sulu-kuru ayrımı, ürün deseni, emsal satışlar ve irtifak nedeniyle kullanımın kısıtlanma oranı raporun ana başlıklarıdır. Rapor tebliğ edildiğinde itiraz için tanınan süre kısadır; itirazın soyut biçimde bedel düşük denerek değil, hangi verinin yanlış alındığı gösterilerek yapılması gerekir.
Sık Karşılaşılan Hatalar
Uygulamada en çok görülen hata, acele el koyma kararının tebliğinden sonra hiçbir işlem yapmadan beklemek ve idarenin teklif ettiği rakamı tartışmasız kabul etmektir. İkinci sık hata, hisseli parsellerde paydaşlardan yalnızca birinin süreci takip etmesidir; diğer paydaşların hak kaybı bu şekilde doğar.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her parselin konumu, niteliği ve hattın geçiş biçimi sonucu değiştirir. Kendi taşınmazınıza ilişkin adım atmadan önce dosyanızın tamamını hukukçuya inceletmeniz yerinde olur.