Aydın ili Karacasu ilçesi Geyre/İstiklal Mahallesinde, birinci derece arkeolojik sit alanında yürütülen Afrodisias Antik Kenti çevre düzenlemesi ve restorasyon projeleri kapsamında lahit sergileme alanı yapılabilmesi amacıyla, 262 ada 3 parsel numaralı taşınmazın özel mülkiyete konu yaklaşık 1.085,74 metrekarelik kısmı Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından acele kamulaştırılacaktır. Burada dikkat çeken nokta, parselin tamamının değil belirli bir kısmının kamulaştırılmasıdır.
Kısmi Kamulaştırmada Parselin Kalanına Ne Olur
Bir taşınmazın yalnızca bir bölümü kamulaştırıldığında geriye kalan kısım artık alan olarak adlandırılır. Hukuki tartışma çoğu zaman kamulaştırılan bölümün değerinden çok, artık alanın kullanılabilirliğini yitirip yitirmediği üzerinde yoğunlaşır. Kalan kısım bağımsız olarak kullanılamayacak hale gelmişse ya da değerinde belirgin bir düşüş oluşmuşsa, bu kayıp bedel hesabında ayrı bir kalem olarak gösterilmelidir.
Birinci Derece Sit Alanında Değer Tartışması
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki birinci derece arkeolojik sit alanlarında yapılaşma imkânı büyük ölçüde kısıtlıdır. İdare bu nedenle düşük değer savunması yapabilir. Malik cephesinden ise sit statüsünün kamulaştırmadan önce de var olduğu, taşınmazın mevcut fiilî kullanımının ve emsal işlemlerin dikkate alınması gerektiği ileri sürülür. Bu tartışmanın emsal ve teknik veriyle desteklenmesi gerekir.
Yüzölçümü ve Ölçüm Uyuşmazlıkları
- Kararda geçen yaklaşık alan ile ifraz sonrası fiilî alan arasındaki farkın tespiti
- Kamulaştırılan kısmın parselin hangi cephesine denk geldiği
- Kalan bölümün yola ve altyapıya erişiminin devam edip etmediği
- Üzerindeki ağaç ve müştemilatın hangi bölümde kaldığı
İzlenecek Dava Yolları
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Kararın kendisi Cumhurbaşkanı kararı olduğundan, iptali istemiyle Danıştay'da dava açılır. Bedel davasında sunulan itirazlarla iptal davasında ileri sürülen gerekçeler birbirinden farklıdır ve karıştırılmamalıdır.
Kültürel Miras Projelerinde Ek Bir Boyut
Antik kent çevresindeki kamulaştırmalarda taşınmazın üzerinde kalıntı veya taşınmaz kültür varlığı bulunması ihtimali vardır. Bu durumda parsel üzerindeki tasarruf yetkisi zaten sınırlıdır ve kamulaştırma öncesinde koruma kurulu kararlarının incelenmesi, dosyanın hazırlanmasında yol gösterici olur.
Anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir. Kamulaştırılan alanın parseldeki konumu ve sit statüsünün somut etkileri her taşınmazda farklı sonuç doğurabilir; bu nedenle belgelerinizle birlikte hukuki görüş alınması önerilir.