Dış ticarette standardizasyon düzenlemeleri yalnızca ithalatı değil, ihraç edilecek ürünlerin denetimini de kapsayabilir. 2007/2 sayılı tebliğ bu çerçevede uygulanan metinlerden biridir ve ihracatçı için asıl mesele, denetimden çıkacak olumsuz sonucun yurt dışındaki alıcıyla kurulan sözleşmeye nasıl yansıyacağıdır. Bu yazı, konuyu idari boyuttan çok ticari sözleşme ilişkisi üzerinden ele almaktadır.
Denetim sonucu ile sözleşme yükümlülüğü arasındaki bağ
İhracatçı, alıcıya karşı sözleşmede kararlaştırılan nitelikte malı teslim etmeyi taahhüt eder. Denetimden ret kararı çıkması, teslimin gecikmesine veya hiç yapılamamasına yol açar. Bu durumda alıcı, gecikme tazminatı, sözleşmeden dönme veya ayıplı ifa iddialarını gündeme getirebilir. İhracatçının savunması, ret kararının kendi kusurundan mı yoksa tedarikçiden mi kaynaklandığı sorusunda düğümlenir.
Sözleşmede mutlaka yer alması gereken kayıtlar
- Malın uyacağı standart ve teknik özelliklerin ekte açıkça listelenmesi
- Hangi belgelerin, kim tarafından ve hangi tarihe kadar temin edileceği
- Denetimden ret hâlinde masrafların ve iade yükünün kime ait olacağı
- Teslim şekli ve riskin alıcıya geçtiği anın belirlenmesi
- Uyuşmazlık hâlinde uygulanacak hukuk ve yetkili merci
- Tedarikçiye rücu imkânını koruyan hükümler
Tedarikçiye rücu zincirini kurmak
İhracatçı çoğu zaman üretici değildir; buna rağmen alıcıya karşı sorumluluk doğrudan kendisine yönelir. Bu nedenle tedarik sözleşmesinin, ihracat sözleşmesindeki taahhütlerle aynı standartları içermesi gerekir. Alıcıya verilen taahhüt ile tedarikçiden alınan taahhüt arasındaki her boşluk, ihracatçının üzerinde kalan risktir. Numune onayı, parti bazlı analiz raporu ve üretim sırasında yapılan kontrollerin yazılı kayda geçirilmesi bu zinciri güçlendirir.
Ret kararı alındığında ilk 48 saat
- Kararı ve gerekçesini yazılı olarak temin edin.
- Alıcıyı gecikmeksizin bilgilendirin; sessiz kalmak, sözleşmesel ihbar yükümlülüğünün ihlali sayılabilir.
- Malın fiziki durumunu, ambalajını ve depolama koşullarını tarihli olarak kayıt altına alın.
- Tedarikçiye yazılı bildirim yapıp kusur iddianızı saklı tutun.
- Alternatif çözümü (partinin ayrıştırılması, eksik belgenin tamamlanması, yeniden denetim başvurusu) aynı anda başlatın.
Ödeme aracının etkisi
Akreditifli işlemlerde ödeme, belgelerin akreditif şartlarına uygunluğuna bağlıdır. Denetim belgesi akreditifte istenen belgeler arasında yer alıyorsa, bu belgenin temin edilememesi ödemenin de alınamaması sonucunu doğurur. Bu nedenle akreditif metninin, gerçekçi biçimde temin edilebilecek belgelere göre kurgulanması gerekir.
Bu değerlendirme genel niteliktedir; ürün grubu, teslim şekli ve sözleşme hükümleri sonucu belirlediğinden, ret kararı ile karşılaşıldığında hem idari itiraz hem de ticari sözleşme boyutunun birlikte incelenmesi gerekir.