1420 sayılı Karar, 154 kV Kınık TM-Kınık RES enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırma, çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyetini değil, hat güzergâhında irtifak hakkı ve direk yerleri için mülkiyet kamulaştırmasını birlikte içerir. Bu ikili yapı, bedel hesabını doğrudan etkiler.
İrtifak Hakkı Ne Getirir, Neyi Kısıtlar?
İrtifak kurulan şeritte mülkiyet malikte kalır; ancak hat güvenliği nedeniyle yapılaşma, belirli yükseklikteki ağaç dikimi ve bazı tarımsal faaliyetler kısıtlanır. Bedel de bu kısıt oranına göre hesaplanır. Uygulamada tartışma noktası şudur: kısıt oranı düşük belirlendiğinde, malik fiilen kullanamadığı bir alan için düşük karşılık alır. Bu nedenle şeridin genişliği, direk sayısı ve salınım payı teknik belgelerle karşılaştırılmalıdır.
Bedeli Etkileyen Somut Unsurlar
- Direk yerlerinin parselin ortasına mı kenarına mı geldiği
- Hattın parseli ikiye bölüp bölmediği ve tarımsal makine kullanımına etkisi
- Kapama meyve bahçesi veya sera varsa yapılan sökümün karşılığı
- Hat nedeniyle imar veya yapılaşma beklentisinin ortadan kalkması
- Geçici çalışma ve servis yolu için kullanılan alanların ayrıca değerlendirilmesi
Acele El Koyma Sonrası Süreç
Acele kamulaştırmada mahkemece ilk aşamada takdir edilen bedel bloke edilir ve idareye el koyma yetkisi verilir. Bu ilk rakam nihai değildir; asıl bedel, açılacak bedel tespiti ve tescil davasında bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Malikin en sık yaptığı hata, ilk aşamada bloke edilen parayı çekip süreci bitmiş saymaktır. Bedel davasında rapora süresinde ve gerekçeli itiraz edilmezse, düşük belirlenmiş birim değerler kesinleşebilir.
İdari Yargı Boyutu
Kamulaştırma kararının kendisine yönelik hukuka aykırılık iddiaları (kamu yararı, güzergâh seçimi, aciliyet koşulu) idari yargıda ileri sürülür ve bu davanın süresi bedel davasından bağımsızdır. Güzergâhın daha az zarar verecek biçimde belirlenebileceği iddiası, teknik rapor ve alternatif hat önerisiyle desteklendiğinde anlam kazanır; soyut itirazlar sonuç doğurmaz.
Malikin Kontrol Listesi
- Kamulaştırma krokisini isteyip şerit genişliğini parselinizde ölçün.
- Ağaç, sera ve sulama tesisi envanterini keşiften önce belgeleyin.
- Kısıt oranının hangi ölçüte göre bulunduğunu bilirkişi raporunda arayın.
- Bölünme nedeniyle kalan kısımdaki değer kaybını ayrıca talep edin.
- İki ayrı dava yolunun sürelerini tek bir takvimde izleyin.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; hat güzergâhındaki her parselin kısıt düzeyi farklı olduğundan, kroki ve raporlarla birlikte hukuki değerlendirme yapılmasında yarar vardır.