Bir yapı malzemesinin piyasaya arz edilebilmesi, yalnızca teknik olarak sağlam olmasına bağlı değildir; hangi uygunluk teyit sisteminden geçtiği de belirleyicidir. Yapı Malzemelerinin Tabi Olacağı Kriterler Hakkında Yönetmelik kapsamında, uygunluk teyit sistemi YAMTEK tarafından karara bağlanan ulusal standartlara ilişkin tebliğ (YİG/2010-19) de bu çerçevede, hangi standarda tabi ürünün hangi teyit sistemiyle belgelendirileceğini duyurmak üzere yayımlanmıştır.
Uygunluk teyit sistemi neyi belirler?
Teyit sistemi, ürünün belgelendirilmesinde üreticinin kendi beyanının yeterli olup olmadığını, üçüncü taraf bir kuruluşun devreye girip girmeyeceğini ve fabrika üretim kontrolünün ne ölçüde denetleneceğini gösterir. Sistem seviyesi yükseldikçe bağımsız kuruluşun rolü artar. Yanlış sistemle belgelendirilen bir ürün teknik olarak uygun olsa dahi, hukuken usulsüz biçimde piyasaya arz edilmiş sayılabilir.
Sorumluluk zinciri: üretici, ithalatçı, dağıtıcı
Uygunluğun sağlanmasından öncelikle üretici sorumludur. Ürünü yurt dışından getiren ithalatçı, üreticinin yükümlülüklerini büyük ölçüde üstlenir; dağıtıcı ise belgeli olmadığını bildiği veya bilmesi gereken ürünü piyasaya sunmamakla yükümlüdür. Şantiye tedarik sürecinde bu zincirin hangi halkasında bulunduğunuz, ileride doğacak sorumluluğun kapsamını doğrudan etkiler.
Teknik dosya ve saklama disiplini
- Uygunluk beyanı ve varsa üçüncü taraf belgeleri
- Fabrika üretim kontrolüne ilişkin kayıtlar ve iç denetim sonuçları
- Deney raporları ile deneyi yapan kuruluşun yetki kapsamı
- Parti, seri ve üretim tarihi bilgisiyle izlenebilirlik kayıtları
- Etiket ve kullanım talimatının Türkçe olarak hazırlanmış nüshaları
Piyasa gözetimi ve denetimi sürecine hazırlık
Denetimde numune alınması, belgelerin istenmesi ve ürünün geçici olarak piyasaya arzının durdurulması gündeme gelebilir. Bu aşamada belgelerin dağınık olması, iddiadan bağımsız olarak olumsuz sonuç doğurur. Denetim tutanağına şerh düşme imkânının kullanılması, hangi belgenin o an sunulduğunun tutanağa yazdırılması ve numunenin nasıl alındığının kayda geçirilmesi, sonraki itiraz aşaması için en güçlü dayanaklardır.
Uygunsuzluk tespitinin özel hukuk yansımaları
Kamusal yaptırımın yanında, uygunsuz malzeme kullanımı yüklenici ile iş sahibi arasındaki ayıp ve eser sözleşmesi uyuşmazlıklarını da tetikler. Yapı denetim raporları, malzeme irsaliyeleri ve şantiye teslim tutanakları bu tartışmada belirleyici delil hâline gelir. Bu nedenle satın alma sözleşmelerine, belgelendirme yükümlülüğünün tedarikçide olduğunu ve belgesiz teslimatın kabul edilmeyeceğini açıkça yazmak koruyucu bir tedbirdir.
Buradaki bilgiler tanıtıcı niteliktedir; yapı malzemeleri mevzuatı ve ilgili standart listeleri güncellendiğinden, ürününüz için geçerli teyit sistemi ve yürürlükteki metin ayrıca doğrulanmalı, gerektiğinde teknik ve hukuki değerlendirme birlikte alınmalıdır.