4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, kural olarak kamu kaynağıyla yapılan mal ve hizmet alımlarını tek bir usule bağlar; ancak Kanun'un istisnalar maddesi, belirli alımları bu genel rejimin dışında bırakır. İçişleri Bakanlığı ve bazı bağlı kuruluşlarınca yapılacak alımlara ilişkin yönetmelik de bu istisna kapsamında çıkarılmış, alımların kendi iç usulüne göre yürütülmesini sağlayan bir düzenlemedir.
İstisna Ne Anlama Gelir, Ne Anlama Gelmez
İstisna kapsamına girmek, alımın hiçbir kurala tabi olmadığı anlamına gelmez. İdare, istisna yönetmeliğinde belirlenen usule, ilan ve teklif alma yöntemine ve komisyon yapısına uymak zorundadır. Rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanılması gibi ilkeler de idarenin genel hukuka bağlılığından doğar. Nitekim istisna alımlarına yönelik iptal davalarında incelenen mesele çoğunlukla, idarenin kendi yönetmeliğine uyup uymadığıdır.
İtirazın Doğru Adresi Neresidir
Bu başlık, istisna kapsamındaki alımlarda en sık hata yapılan noktadır. Kanun kapsamındaki ihalelerde işleyen şikâyet ve itirazen şikâyet mekanizması ile Kamu İhale Kurumu denetimi, istisna kapsamındaki alımlar bakımından aynı şekilde işlemeyebilir. Bu nedenle isteklinin, başvuru öncesinde ihale dokümanında ve ilanda gösterilen başvuru yolunu dikkatle okuması gerekir. Yanlış merciye yapılan başvuru, süre işlemeye devam ettiği için çoğu zaman telafisi güç bir hak kaybına dönüşür.
İstekli Açısından Kontrol Listesi
- Alımın hangi istisna hükmüne dayandığını ve hangi yönetmeliğe göre yürütüldüğünü dokümandan tespit edin.
- Dokümanda gösterilen başvuru mercii ve süresini ayrı bir nota yazın.
- Teklif zarfının teslim tarihi ve saatini gösteren belgeyi mutlaka alın.
- Değerlendirme dışı bırakılma gerekçesinin yazılı olarak bildirilmesini talep edin.
- Dava yoluna gidilecekse 2577 sayılı Kanun'daki sürelerin tebliğ tarihinden işlediğini gözetin.
Değerlendirme Dışı Bırakılmada Delil Düzeni
İdarenin gerekçesi çoğu zaman tek cümleyle bildirilir. Bu durumda isteklinin elindeki en güçlü malzeme, teklif dosyasının kendi nüshası, yeterlik belgelerinin tarihleri ve varsa zeyilname ile açıklama yazışmalarıdır. Bu belgeler tarih sırasına göre dizilmediğinde, usul aykırılığının hangi aşamada doğduğunu göstermek güçleşir.
Bu metin istisna kapsamındaki alımların genel işleyişini tanıtır; belirli bir ihale dosyasında izlenecek yol, doküman hükümleri ve bildirimlerin tarihleri incelenerek belirlenmelidir.