Enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 1627 sayılı Karar, taşınmaz maliki bakımından iki ayrı süreci aynı anda başlatır: idareye ait el koyma süreci ve bedelin belirlenmesine ilişkin yargısal süreç. Bu iki sürecin karıştırılması, uygulamada en sık yaşanan hak kaybı nedenidir.
Enerji Hatlarında Çoğu Zaman Mülkiyet Değil İrtifak Söz Konusudur
Nakil hattı projelerinde taşınmazın tamamının mülkiyeti alınmayabilir; direk yerleri için sınırlı bir alanda mülkiyet, hattın geçtiği koridorda ise irtifak hakkı kurulması yoluna gidilir. İrtifak kurulan bölümde tapu malik adına kalır, ancak yapılaşma ve ağaç yetiştirme gibi kullanımlar hat güvenliği gereği sınırlanır. Bedelin bu ayrım gözetilerek hesaplanıp hesaplanmadığı, dosyanın en tartışmalı yönüdür.
Bedel Belirlenirken Gözden Kaçan Kalemler
- Hattın geçtiği koridor nedeniyle taşınmazın kalan kısmında oluşan değer kaybı
- Taşınmaz üzerindeki ağaç, bağ, sera gibi mütemmim cüzlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi
- Parselin ikiye bölünmesi hâlinde geriye kalan alanın kullanılabilirliği
- İmar durumu ile fiili kullanım arasındaki farkın değerlemeye yansıtılması
- Sulama, yol ve erişim imkânlarının hattan etkilenip etkilenmediği
Acele Kamulaştırmanın Ayırt Edici Yönü
Acele usulde idare, bedel kesinleşmeden taşınmaza el koyabilir. Malikin buradaki korunma aracı, el koyma işlemine karşı direnmek değil, dosyaya etkin biçimde katılmak ve keşif ile bilirkişi incelemesinde kendi delillerini sunmaktır. Keşif günü taşınmazda hazır bulunmak, arazinin gerçek niteliğini göstermek ve bilirkişi raporuna süresi içinde itiraz etmek, bedelin doğru belirlenmesinde belirleyici olur. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu bu sürecin çerçevesini çizer.
Kararın Kendisine Karşı İdari Yargı Yolu
Acele kamulaştırma kararının hukuka uygunluğu ayrı bir tartışma başlığıdır. Aceleliği haklı kılan bir durumun bulunmadığı, kamu yararı kararının usulüne uygun alınmadığı ya da güzergâhın gereksiz biçimde taşınmaz üzerinden geçirildiği iddiaları idari yargıda ileri sürülebilir. Bu yol, bedel davasından bağımsız işler ve kendi süresine tabidir.
Malik İçin Öncelik Sırası
- Tebligatın size ulaştığı tarihi ve tebliğ evrakını mutlaka saklayın.
- Taşınmazın el koyma öncesi hâlini gösteren fotoğraf ve ağaç sayımını tarihli olarak yapın.
- Aynı bölgedeki güncel satış ve emsal bilgilerini derleyin.
- Keşif tarihini takip edip hazır bulunun; rapora itiraz süresini takvimleyin.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Bedel ve irtifak hesabı taşınmazın niteliğine göre önemli farklar doğurduğundan, dosyanız için ayrıntılı bir inceleme yaptırmanız önerilir.