Yanık, yangın ve doğal afetler üzerine kurulan bir araştırma enstitüsünün yönetmeliği akademik bir metindir; ancak bu alandaki bilgi, yangın ve afet sonrası açılan tazminat dosyalarında doğrudan karşılığını bulur. Çünkü bu dosyalarda sonucu belirleyen şey iddianın gücü değil, olay yerinin ne kadar erken ve doğru belgelendiğidir.
Delil olay yerinde kaybolur
Yangın sonrası enkaz kaldırma, sigorta ekspertizinden önce yapılan temizlik veya onarım, çoğu zaman nedenselliği gösterecek izleri ortadan kaldırır. Bu nedenle olaydan sonraki ilk günlerde yapılması gerekenler bellidir:
- Enkaza dokunulmadan geniş açıdan ve yakın planda tarihli fotoğraf ve video çekimi.
- İtfaiye raporu, olay yeri inceleme tutanağı ve varsa kolluk fezlekesinin talep edilmesi.
- Elektrik tesisatı, ısıtma sistemi ve bakım kayıtlarının toplanması.
- Komşu taşınmazlarda oluşan zararın ayrıca tespiti.
Delil tespiti neden beklenmemelidir
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, dava açılmadan önce delil tespiti istenebilmesine imkân tanır. Yangın ve afet dosyalarında bu yol, sonradan telafisi mümkün olmayan kayıpları önler. Karşı tarafın onarım yapmasını bekleyerek dava açmak, çoğu zaman bilirkişinin varsayımlarla çalışmasına yol açar ve ispat yükü altındaki tarafın aleyhine sonuçlanır.
Bilirkişi raporuna itirazın tekniği
Bu tür dosyalarda rapor, yangın nedeni ile zarar miktarı olmak üzere iki ayrı eksende kurulur. İtiraz edilirken bu iki eksenin ayrı ayrı ele alınması gerekir. Nedene ilişkin itirazda, raporun dayandığı fiziksel bulgular ile ulaştığı sonuç arasındaki mantıksal boşluk gösterilmelidir. Zarara ilişkin itirazda ise kullanılan birim fiyatlar, yıpranma payı ve enkaz değeri gibi kalemler tek tek sorgulanır. Genel ifadelerle yapılan itirazlar, ek rapor alınmasını sağlamaya çoğunlukla yetmez.
Sorumluluğun kime yükleneceği
Afet ve yangın zararlarında sorumluluk çoğu zaman tek bir kişide toplanmaz. Yapıyı inşa eden, işleteni, bakımını üstlenen ve gerekli denetimi yapması gereken idare aynı dosyada birlikte tartışılabilir. Yapı güvenliği ve riskli yapılara ilişkin değerlendirmelerde 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamındaki işlemler de tabloyu değiştirebilir. Husumetin eksik yöneltilmesi, yıllar süren yargılamanın sonunda esasa hiç girilmeden dosyanın reddine yol açabilir.
Sigorta ile dava ilişkisi
Sigorta poliçesi bulunması, zararın tamamının karşılanacağı anlamına gelmez. Eksik sigorta, muafiyet kalemleri ve poliçe dışı bırakılan hâller nedeniyle karşılanmayan kısım için sorumluya başvurulması gündeme gelir. Sigortacıyla yapılan yazışmaların da baştan itibaren saklanması bu yüzden önemlidir.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir; her yangın ve afet dosyasında bulgular farklı olduğundan, olaydan hemen sonra delil güvenliğini sağlamak üzere hukuki destek almanız yararınıza olacaktır.