Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından yayımlanan, mesleki yeterlilik belgesi zorunluluğu getirilen mesleklere ilişkin tebliğ, hangi mesleklerde belgesiz çalıştırmanın yasak olduğunu listeleyen doğrudan yaptırım sonucu doğuran bir düzenlemedir. Dayanağı 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun'dur ve bu yönüyle diğer teknik tebliğlerden ayrılır: burada işverenin somut bir yükümlülüğü ve buna bağlı idari para cezası vardır.
Zorunluluğun Kapsamı Nasıl Belirlenir?
Belge zorunluluğu, meslek adına değil, tebliğ ekinde yer alan listeye ve o meslekle eşleştirilmiş ulusal yeterliliğe göre belirlenir. Uygulamada en sık yapılan hata, işçinin fiilen yaptığı işin listedeki meslek tanımıyla eşleştirilmemesidir. Bu nedenle:
- Çalışanın fiilen yürüttüğü görev tanımı yazılı olarak belirlenmelidir.
- Görev tanımının tebliğ ekindeki hangi meslek kalemine karşılık geldiği tespit edilmelidir.
- Belgenin, ilgili ulusal yeterliliğe ve geçerli bir yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşuna ait olduğu doğrulanmalıdır.
- Belgenin geçerlilik süresinin dolup dolmadığı takip edilmelidir.
Denetim Anında Ortaya Çıkan Sorunlar
İş müfettişi denetiminde belgesiz çalışan tespit edildiğinde, tutanağın içeriği daha sonraki savunmanın temelini oluşturur. Tutanakta çalışanın hangi işi yaparken tespit edildiği, işyerindeki görev tanımı ve varsa belge ibraz süreci yer almalıdır. İşveren, denetim sırasında ibraz edemediği belgeyi sonradan sunabiliyorsa bunu gecikmeksizin ilgili birime iletmeli ve ibraz tarihini kayıt altına almalıdır.
İdari Para Cezasına İtiraz
Belgesiz çalıştırma nedeniyle uygulanan idari para cezaları bakımından usul, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nda düzenlenmiştir. Burada kritik olan üç nokta şudur: cezanın tebliğ edildiği tarihin doğru saptanması, başvurunun kanunda gösterilen mercie yapılması ve başvuru dilekçesinde hem yetki hem de esasa ilişkin itirazların birlikte ileri sürülmesi. Yanlış mercie yapılan başvuru, süre kaybına ve cezanın kesinleşmesine yol açabildiği için başvuru merciinin ceza tutanağı üzerinden teyit edilmesi gerekir. Cezanın her çalışan için ayrı ayrı mı yoksa tek bir fiil olarak mı uygulandığı da ayrıca tartışılabilecek bir konudur.
İşverenler İçin Önleyici Yaklaşım
- İşyerindeki tüm görev tanımlarını tebliğ ekiyle karşılaştıran bir envanter çıkarın.
- Belgesi olmayan çalışanlar için sınav ve belgelendirme takvimi oluşturun.
- Belge geçerlilik tarihlerini tek bir takvimde izleyin ve yenileme sürecini erken başlatın.
- Alt işveren ve taşeron çalışanları için de aynı kontrolü sözleşmeye yükümlülük olarak yazın.
Bu bilgiler genel niteliktedir; verilmiş bir idari para cezası veya devam eden denetim söz konusuysa, tutanak ve tebligat evrakının incelenerek değerlendirilmesi gerekir.