Salgın döneminde iş ilişkilerini en doğrudan etkileyen düzenlemelerin başında, 4857 sayılı İş Kanunu'nun geçici 10 uncu maddesi ile getirilen fesih yasağı ve ücretsiz izin rejimi gelir. 2930 sayılı Karar, bu maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan sürelerin 17/9/2020 tarihinden itibaren iki ay uzatılmasını sağlamıştır. Uygulamadaki asıl tartışma ise yasağın hangi fesihleri kapsadığı ve süre başlangıcının nasıl hesaplandığıdır.
Uzatma Yetkisinin Hukuki Dayanağı
Geçici maddede öngörülen süreler, kanun koyucu tarafından tanınan yetki çerçevesinde Cumhurbaşkanı kararıyla uzatılabilmektedir. Bu nedenle 2930 sayılı Karar yeni bir yasak getirmez; mevcut yasağın zaman bakımından uygulama alanını genişletir. Bir feshin hukuka uygunluğu değerlendirilirken, fesih bildiriminin ulaştığı tarihin hangi uzatma dilimine denk geldiği belirleyicidir.
Yasak Kapsamı Dışında Kalan Haller
Geçici madde, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ile ilgili fesihleri yasağın dışında bırakmıştır. Ayrıca belirli süreli sözleşmelerde sürenin sona ermesi, işyerinin kapanması ve faaliyetin sona ermesi gibi durumlar farklı değerlendirilir. Uygulamada en sık çatışma, işverenin gerçekte ekonomik gerekçeyle yaptığı feshi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık başlığı altında göstermesinden doğar. Bu iddianın maddi dayanağı, tutanak, savunma yazısı ve kamera ya da iletişim kayıtları üzerinden denetlenir.
Ücretsiz İzin ve İşçinin Konumu
Yasak süresince işveren, işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırabilir. Bu şekilde ücretsiz izne ayrılmak, işçiye haklı nedenle fesih hakkı vermez. Buna karşılık ücretsiz iznin fiilen çalışmayla birlikte sürdürülmesi, yani izinli görünürken çalışmanın devam etmesi, ayrı bir alacak ve idari yaptırım tartışması doğurur. İşçi bakımından bordro, giriş çıkış kayıtları ve kurumsal yazışmalar bu tabloyu ortaya koyan temel belgelerdir.
Aykırı Feshin Yaptırımı
Fesih yasağına aykırı davranan işveren veya işveren vekiline, sözleşmesi feshedilen her işçi için fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır. İdari para cezasına karşı başvuru yolu ve süresi, cezaya ilişkin tutanakta gösterilir; bu sürenin kaçırılması cezayı kesinleştirir.
Dosya Hazırlarken Sırayı Bozmayın
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihini ve şeklini netleştirin.
- Bu tarihin hangi uzatma dönemine denk geldiğini karara göre eşleştirin.
- Ücretsiz izin dönemlerini bordro ve SGK kayıtlarıyla karşılaştırın.
- Fesih gerekçesi olarak gösterilen olayın belgesini isteyin.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. Fesih tarihi birkaç gün kaymasıyla bile sonuç değişebildiğinden, somut dosyanızı belgelerle birlikte bir avukatla değerlendirmeniz yerinde olur.