3046 sayılı düzenleme, bakan yardımcılığı görevine ilişkin mali hakları ve buna bağlı bazı hususları konu alır. Kamu görevlilerinin mali haklarına ilişkin metinler dar bir alanı ilgilendiriyor görünse de, kamu maliyesinde geçerli olan temel ilkeleri anlamak bakımından öğreticidir: ödeme yapılabilmesi için mutlaka kanuni bir dayanak gerekir.
Kanunilik İlkesi: Dayanaksız Ödeme Yapılamaz
Kamu görevlilerine yapılacak her ödemenin türü ve hesaplanma biçimi kanunla veya kanunun açıkça yetki verdiği düzenlemeyle belirlenir. İdarenin takdiriyle yeni bir ödeme kalemi ihdas edilmesi mümkün değildir. Bu ilke iki yönlü çalışır: görevliye kanunda öngörülmeyen bir ödeme yapılamayacağı gibi, kanunda öngörülen bir ödeme de idarenin tercihiyle kesilemez.
Mali Hakların Bileşenleri
Bu tür görevlerde mali haklar tek bir kalemden oluşmaz. Genel yapı şöyledir:
- Görevin karşılığı olan temel ödeme
- Görevin niteliğinden doğan ek ödeme veya tazminat kalemleri
- Temsil ve görev nedeniyle yapılan harcamalara ilişkin ödenekler
- Yolluk ve harcırah gibi görevle bağlantılı yol giderleri
Bu kalemlerin hukuki niteliği farklıdır. Bir kısmı ücret niteliğinde ve vergiye tabiyken, bir kısmı harcamanın karşılanmasına yönelik olduğundan farklı bir rejime tabidir. Emeklilik keseneğine esas alınıp alınmaması da kalemden kaleme değişir; bu ayrım, görev sona erdikten sonra ortaya çıkan uyuşmazlıkların temel kaynağıdır.
Görevin Sona Ermesi ve Sonraki Dönem
Bu nitelikteki görevler, güvence altındaki kadro görevlerinden farklı olarak atamayla gelir ve görevden alınmayla sona erebilir. Görevin sona ermesi hâlinde, önceki kadroya dönüş, kazanılmış hak aylığının korunması ve fark ödemelerinin nasıl hesaplanacağı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu noktada 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun genel hükümleri ile özel düzenlemeler arasındaki ilişki belirleyicidir.
Fazla veya Eksik Ödemede İzlenecek Yol
- Ödeme bordrolarını ve dayanak yazıları dönemsel olarak arşivleyin.
- Eksik ödeme iddiasında, önce ilgili idareye yazılı başvuru yapılmalıdır.
- Fazla ödemenin geri istenmesinde, idarenin geri alma yetkisinin süre bakımından sınırlı olduğu gözden kaçırılmamalıdır.
- Uyuşmazlık kamu görevlisi statüsünden doğduğundan idari yargıda çözülür; başvuru ve dava süreleri ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
Kamu Adına Denetim
Bu ödemeler kamu kaynağından yapıldığı için Sayıştay denetimine tabidir. Denetim sonucunda ortaya çıkan sorumluluk, ödemeyi alan kişiyle sınırlı olmayıp gerçekleştirme ve harcama sürecinde görev alanları da kapsayabilir.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi tanıtmak içindir. Mali haklara ilişkin mevzuat her yıl bütçe düzenlemeleriyle değiştiğinden, somut bir talep öncesinde güncel metin üzerinden inceleme yapılması gerekir.